PIT 2024 po terminie – jak uniknąć sankcji za opóźnienie?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie od dnia 15 lutego do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznania złożone przed początkiem terminu uznaje się za złożone w dniu 15 lutego roku następującego po roku podatkowym. Tak wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o PIT. W tym samym terminie należy zapłacić (dopłacić)  podatek, jeśli wynika on z rozliczenia rocznego.

Dotyczy to rozliczeń składanych za pomocą najpopularniejszych formularzy, jak  PIT-37, PIT-36, PIT-28, PIT-36L, PIT-38 i PIT-39, z których część dotyczy przedsiębiorców (w tym PIT-28, PIT-36 i PIT-36L). Wyjątkiem są deklaracje PIT-16A za 2024 rok – składane przez przedsiębiorców na karcie podatkowej – które należało przekazać fiskusowi do 28 lutego br.

Mogło się zdarzyć, że podatnik nie złożył zeznania PIT za 2024 rok w ustawowym terminie, tudzież nie uiścił bądź nie dopłacił wynikającego z niego podatku (jako różnicy miedzy podatkiem należnym a wpłaconymi w trakcie roku zaliczkami). Powody uchybień w tym zakresie bywają różne. Mogą być one spowodowane zarówno zdarzeniami o charakterze losowym (np. chorobą), jak i być konsekwencją zaniedbań ze strony podatnika (jeśli np. zapomniał o konieczności rozliczenia z fiskusem albo pomylił się co do ostatniego dnia, do którego należało złożyć roczny PIT). W razie zaistnienia takich okoliczności, podatnik musi liczyć się z ich negatywnymi  konsekwencjami. Mogą one  zwiększyć  jego  obciążenia finansowe, jak i przybrać formę odpowiedzialności karnoskarbowej.  

Jeżeli  podatnik nie  złożył PIT  w  terminie, może to prowadzić do konieczności zapłaty kary na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego (K.k.s.). Przy czym w zależności od okoliczności sprawy, niedopełnienie przez niego obowiązku w tym zakresie może być potraktowane jako wykroczenie skarbowe lub przestępstwo skarbowe. Jak wynika z art. 54 K.k.s., podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega:

• karze grzywny do 720 stawek dziennych albo
• karze pozbawienia wolności, albo
• obu tym karom łącznie.

Odpowiednio łagodniej podatnik może być ukarany, jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości (jedynie sankcja w postaci grzywny do 720 stawek dziennych). Jeżeli zaś kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca  podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Kara grzywny może być wymierzona w wysokości od 1/10 do 20-krotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. Z wykroczeniem skarbowym mamy do czynienia wtedy, gdy kwota niezapłaconego podatku nie przekracza 5-krotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2025 r. jest to 23.330 zł).

Przekroczenie tej kwoty będzie kwalifikowane  jako przestępstwo skarbowe. Samo spóźnienie się ze złożeniem deklaracji (np. zeznania PIT) najczęściej karane jest jako wykroczenie skarbowe – z reguły grzywną w wysokości kilkuset złotych (w 2025 roku nie mniej niż 466,60 zł). Jednak jeśli okaże się, że dodatkowo podatnik doprowadził do uszczuplenia podatku, sankcje mogą być znacznie poważniejsze.

Podatnik, który nie złożył w ustawowym terminie zeznania rocznego PIT za 2024 r., ma jednak możliwość uniknięcia odpowiedzialności karnoskarbowej. Aby z niej skorzystać, powinien złożyć do urzędu skarbowego tzw. czynny żal. Jest to forma samodonosu, w którym sprawca czynu zabronionego z własnej inicjatywy przyznaje się organowi do jego popełnienia.

Stanowi o tym art. 16 § 1 K.k.s. Zgodnie z jego treścią, nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu.

Czynny żal można złożyć na piśmie (w wersji papierowej bądź  elektroniczne, np. przez e-Urząd Skarbowy) lub ustnie do protokołu. Aby był on skuteczny, powinien być złożony, zanim organ  miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu czynu zabronionego. Skuteczności czynnego żalu pozbawi także wcześniejsze  wszczęcie  przez naczelnika urzędu skarbowego  np. czynności sprawdzających czy kontroli podatkowej dotyczącej PIT za 2024 rok  (chyba, że nie dostarczyły one podstaw do wszczęcia postępowania o czyn zabroniony). Dodatkowo należy dopełnić wymaganej przez przepisy czynności. W rozpatrywanym przypadku będzie to złożenie zeznania PIT, a także – w zależności od sytuacji – zapłata zaległego podatku wraz z ewentualnymi odsetkami za zwłokę.

Można się jednak spotkać z poglądem, że ze względu m.in. na elektronizację rozliczeń PIT, urząd skarbowy bardzo szybko uzyskuje informację  o tym, że podatnik nie złożył w terminie zeznania (nie zapłacił podatku itp.). Zatem już sam brak takiego dokumentu – przy  obowiązku jego złożenia – w systemie informatycznym, z którego korzysta organ, świadczy o posiadaniu  przez niego wiedzy, o której mowa w art. 16 § 5 pkt 1  K.k.s. W konsekwencji czynny żal na ogół jest w takich sprawach nieskuteczny. Niemniej jednak warto jest możliwie szybko go złożyć (wraz z zaległą deklaracją).  Może to bowiem pomóc jeśli nie w uniknięciu kary, to  przynajmniej w jej zmniejszeniu.

Może się zdarzyć, że podatnik co prawda złożył zeznanie, np. PIT-36 za 2024 rok, jednak potem zauważył błąd w tym rozliczeniu (np. nie uwzględnił części przychodów, niezasadnie skorzystał z ulgi itp.). W takim przypadku powinien złożyć korektę tej deklaracji. Jeśli zrobi to odpowiednio wcześnie, i uiści niezwłocznie  wynikającą z  korekty zaległość (wraz  z odsetkami za  zwłokę) – to nie poniesie kary za uszczuplenie podatku. Tak wynika z art. 16a  K.k.s. Co istotne, nie jest w takim przypadku konieczne składanie czynnego żalu.

Należy też podkreślić, że przepisy nie zawierają ograniczeń co do liczby składanych korekt. W odniesieniu do tych samych podatku i okresu (np. PIT za 2024 rok) podatnikowi wolno jest więc składać  je wielokrotnie. Możliwość ta jest natomiast ograniczona czasowo. Istnieje do upływu 5-letniego terminu przedawnienia zobowiązania (licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku).

Jeśli podatnik nie złożył zeznania rocznego PIT w terminie  i spóźnił się z zapłatą należnego podatku, musi liczyć się z koniecznością uiszczenia odsetek za zwłokę. Obecnie (od 8 maja 2025 r.) wynoszą one  13,5% w stosunku rocznym. Nalicza się je za każdy dzień zwłoki, od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku. Dlatego warto uregulować je – bez wezwania urzędu skarbowego – możliwie szybko. Kolejnym argumentem za nieociąganiem się z ich uregulowaniem jest możliwość zapłaty tych odsetek na preferencyjnych zasadach, w wysokości 50% stawki podstawowej (tj. aktualnie 6,75%  rocznie).

Nie ma jednak obowiązku zapłaty odsetek, których wysokość nie przekracza  trzykrotności wartości opłaty pobieranej przez operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy prawo pocztowe za traktowanie przesyłki listowej jako przesyłki poleconej (art. 54 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej). Obecnie jest to kwota 8,70 zł.

Nie będą odpowiadać za niezłożenie zeznania  PIT za 2024 rok podatnicy, którzy do 30 kwietnia br. nie podjęli żadnych działań w tym kierunku, jeśli zostało ono wstępnie wypełnione przez administrację skarbową w elektronicznym systemie Twój e-PIT. Jeśli bowiem podatnik do tego dnia nie zaakceptował, ani nie odrzucił takiego dokumentu (nie dokonawszy w nim zarazem żadnych zmian) – zeznanie to zostało zaakceptowane automatycznie. Jest to równoznaczne z jego złożeniem (dotyczy np. PIT-37, PIT-38).

Może pojawić się pytanie, co z zapłatą podatku w razie automatycznego  zaakceptowania i  złożenia zeznania rocznego PIT. Otóż w przypadku konieczności dopłaty podatku, urząd skarbowy w terminie miesiąca od upływu terminu płatności powiadamia podatnika o konieczności takiej dopłaty. Od momentu otrzymania tej informacji podatnik ma 7 dni na zapłatę.

Zatem pomimo tego, że z usługi Twój e-PIT obecnie mogą korzystać również  osoby prowadzące działalność gospodarczą (oraz działy specjalne produkcji rolnej), w ich przypadku odbywa się to na nieco innych zasadach w porównaniu np. z pracownikami. Wiąże się to ze zwiększonym ryzykiem niezłożenia zeznania PIT w terminie. 

Złożenie zeznania PIT za 2024 rok po terminie nie powoduje utraty prawa do przysługujących podatnikowi ulg podatkowych, w tym popularnych – jak np. na ulga na dzieci, na Internet, rehabilitacyjna, czy na termomodernizację. Nie wyklucza też możliwości wspólnego rozliczenia się z PIT z małżonkiem albo w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci. Jeśli podatnik spóźnił się ze złożeniem deklaracji podatkowej, traci natomiast  prawo do przekazania 1,5% podatku na rzecz wybranej organizacji pożytku publicznego (OPP).

Złożenie PIT za 2024 rok po terminie oże skutkować karą grzywny, a w przypadku uszczuplenia podatku nawet pozbawieniem wolności. Jeśli okaże się, że wynikał z niego podatek do zapłaty, oprócz złożenia zeznania podatnik powinien także samodzielnie obliczyć i wpłacić odsetki za zwłokę. Dodatkowo warto złożyć do urzędu skarbowego tzw. czynny żal.  Opóźnienie w złożeniu np. PIT-36 nie powoduje utraty prawa do ulg podatkowych. Przedsiębiorca nie będzie mógł jednak przekazać 1,5% wybranej OPP.