Błędne oświadczenie zleceniobiorcy a korekta składek ZUS – krok po kroku

W przypadku gdy zleceniobiorca jest równolegle pracownikiem innego podmiotu, następuje zbieg tytułów do ubezpieczeń. Umowa o pracę zawsze stanowi tytuł do ubezpieczeń obowiązkowych. W przypadku gdy wynagrodzenie należne ze stosunku pracy jest co najmniej równe płacy minimalnej (w 2024 roku od stycznia do czerwca 4.242 zł, a od lipca do grudnia 4.300 zł) lub od niej wyższe, to zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym tylko jako pracownik.

Od umowy zlecenia istnieje obowiązek odprowadzania wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie bowiem do art. 82 ust. 1 ustawy zdrowotnej, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Warto dodać, że do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, a w konsekwencji również wypadkowego zleceniobiorca może przystąpić na zasadach dobrowolności.

Podpisując umowę zlecenia, zleceniodawca powinien przyjąć od zleceniobiorcy oświadczenie zawierające:

Jak wynika z informacji zawartych w treści pytania, wykonawca zlecenia złożył stosowne oświadczenie, w którym dodatkowo stwierdził, że: „Oświadczam, że powyższe oświadczenie wypełniłem zgodnie z prawdą i ze świadomy jestem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego za zeznawanie nieprawdy lub zatajenie prawdy”. „O wszelkich zmianach w stosunku do danych zawartych w niniejszym oświadczeniu zobowiązuję się niezwłocznie powiadomić Zleceniodawcę”. „Wszelkie szkody i koszty z nieujawnienia zmian stanu faktycznego zobowiązuję się pokryć z własnych środków”.

W odniesieniu do pierwszej klauzuli należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Warunkiem odpowiedzialności wynikającej z tego przepisu jest – stosownie do art. 233 § 2 k.k. – aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie. W praktyce oznacza to, że przestępstwo fałszywych zeznań odnosi się wyłącznie do postępowań sądowych lub prowadzonych na podstawie ustawy, a więc stosowanie tego przepisu nie może wykraczać poza zakres działań objętych prawem karnym.

W art. 233 § 6 k.k. ustawodawca zastrzega jednak, że przepisy § 1-3 oraz 5 stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Dla przykładu można tu powołać art. 31 ust. 5 ustawy o pracownikach samorządowych, który przewiduje odpowiedzialność na podstawie art. 233 § 1 k.k. za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w oświadczeniu o prowadzeniu działalności gospodarczej.

Nie istnieje natomiast żaden przepis nakładający taką odpowiedzialność w odniesieniu do oświadczenia zleceniobiorcy. W rezultacie, zamieszczanie takiej klauzuli jest w omawianym przypadku bezcelowe, ponieważ nawet w razie potwierdzenia nieprawdy zleceniobiorcy nie grozi odpowiedzialność za składanie fałszywych zeznań.

Należy jednak pamiętać, że w świetle art. 46 ust. 1 ustawy systemowej, to płatnik ponosi odpowiedzialność za prawidłowe rozliczanie należności podatkowo-składkowych. Organ rentowy nie ma bowiem podstaw prawnych do żądania zapłaty składek bezpośrednio od wykonawcy zlecenia.

Na marginesie warto dodać, że składki na FGŚP nie odprowadzają zleceniodawcy zaliczający się do tych podmiotów, co do których nie ma zastosowania pojęcie niewypłacalności w rozumieniu ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (np. jednostki sektora finansów publicznych). Z kolei obowiązkowe składki na Fundusz Pracy (w tym Fundusz Solidarnościowy) odprowadza się za zleceniobiorcę tylko wtedy, gdy jego miesięczny przychód osiągnął poziom co najmniej płacy minimalnej.

Co istotne, w celu ustalenia jego wysokości bierze się pod uwagę oskładkowane przychody uzyskiwane u wszystkich pracodawców i zleceniodawców. Niezależnie od tego, składek na FP (w tym FS) i FGŚP zleceniodawca nie odprowadza za kobiety i mężczyzn, którzy mają ukończone odpowiednio 55 i 60 lat. Zwolnienie to ma zastosowanie od następnego miesiąca po osiągnięciu wymaganego wieku bądź od bieżącego miesiąca, jeśli urodziny zleceniobiorcy przypadają w pierwszym dniu miesiąca. 

Po przekazaniu korekty na koncie płatnika w ZUS powstanie niedopłata składek społecznych i ewentualnie na Fundusz Pracy oraz nadpłata składki zdrowotnej. Składki, zarówno te, które powinny zostać potrącone z przychodu ubezpieczonego, jak i obciążające płatnika, trzeba uiścić wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Po dokonaniu zapłaty zleceniodawca ma prawo wystąpić do wykonawcy zlecenia z roszczeniem o zwrot składek (łącznie z odsetkami) w tej części, w której powinny one zostać potrącone z jego wynagrodzenia.

Aby uniknąć takich problemów w przyszłości, płatnik może zwrócić się do zleceniobiorcy z prośbą o potwierdzenie podlegania ubezpieczeniom społecznym z innych tytułów poprzez każdorazowe przedstawienie:

• umowy o pracę lub umowy zlecenia,
• zaświadczenia lub – co jest najbardziej wiarygodnym dokumentem – informacji miesięcznej dla osoby ubezpieczonej (dawniej ZUS RMUA), którą pracodawca ma obowiązek wystawić na żądanie pracownika.

Prośba o przedstawienie jednego z ww. dokumentów nie stanowi naruszenia ochrony danych osobowych, ponieważ dotyczy statusu ubezpieczeniowego zleceniobiorcy. A tym samym służy do prawidłowego rozstrzygnięcia co do zakresu podlegania ubezpieczeniom w ZUS. 

Gdyby wykonawca zlecenia odmówił udostępnienia takich danych – do czego ma prawo – płatnik może wystąpić do ZUS z prośbą o zweryfikowanie informacji podanych przez zleceniobiorcę (wniosek USZ). Jak bowiem wynika z art. 34 ust. 6 ustawy systemowej, ZUS na wniosek płatnika składek bada prawidłowość wykazanych przez niego składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych. Jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości miesięcznej podstawy wymiaru składek stwierdzi ich błędne wykazanie, informuje o tym niezwłocznie płatnika składek i za jego pośrednictwem także ubezpieczonego. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zobowiązany więcej niż jeden płatnik, składka jest opłacana przez każdego z nich, chyba że ubezpieczony przedłoży płatnikowi dokumenty, z których wynika brak konieczności opłacania składek.