Przedawnienie zobowiązań podatkowych – Prezydent zawetował ważne zmiany

Prezydent Karol Nawrocki zawetował długo oczekiwaną przez część podatników, ale i urzędników  skarbowych nowelizację Ordynacji podatkowej. Chodzi o ustawę z 15 maja 2026 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz ustawy - Kodeks karny skarbowy (druk sejmowy nr 2288). Zasadniczo miała ona wejść w życie  1 października 2026 r.

Ustawa wprowadza istotne zmiany w zasadach przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Zakłada m.in. uchylenie art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (jeżeli podejrzenie popełnienia czynu zabronionego wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania). Przepis ten od lat był przedmiotem krytyki ze strony podatników, a zwłaszcza przedsiębiorców, jak również ekspertów zajmujących się prawem podatkowym.

Organy skarbowe często wykorzystywały go bowiem instrumentalnie. Powszechna była praktyka polegająca na sztucznym inicjowaniu przez fiskusa postępowań karnoskarbowych po to, aby nie dopuścić do przedawnienia zobowiązania podatkowego. W takich przypadkach po stronie podatników wielokrotnie stawały sądy administracyjne, uznając tego rodzaju praktyki za nadużycie prawa (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z 24 maja 2021 r. sygn. akt I FPS 1/21).

Nie można tego powiedzieć o innej przewidzianej w tej nowelizacji zmianie. Jednocześnie bowiem zakładała ona uchylenie art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. Stanowi on o ustaniu karalności przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej, jeśli nastąpiło przedawnienie tej należności. Przepis ten chroni zatem podatników przed karą za niezapłacone  należności  podatkowe, które się przedawniły  (zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej,  standardowy okres przedawnienia zobowiązań podatkowych to 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku).

Gdyby wspomniane zmiany weszły w życie, fiskus mógłby karać  obywateli za niezapłacone należności, a także „ściągać” ich równowartość  nawet po wielu latach po ich przedawnieniu. Nic więc dziwnego, że przeciwko nim głośno protestowały m.in. środowiska prawnicze i biznesowe, w tym organizacje przedsiębiorców.

Odmowę podpisu pod ustawą nowelizującą Prezydent uzasadnił m.in. tym, że  już na etapie rządowego projektu wzbudziła ona żywiołową dyskusję i spotkała się z licznymi głosami krytyki. Następnie podczas postępowania legislacyjnego w Sejmie zgłaszano wniosek o jej odrzucenie. Prezydent podkreślił, że wspomniana ustawa tworzy nowe ryzyko zwiększenia represyjnego charakteru prawa podatkowego i karnego skarbowego. Co prawda z jednej strony likwiduje mechanizm zawieszania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego poprzez wszczęcie postępowania karnego skarbowego, jednak z drugiej wprowadza rozwiązania, które całkowicie niwelują korzystne skutki tej zmiany dla podatników.

Prezydent poddał krytyce przyjęte w nowelizacji rozwiązania polegające na tym, że nawet jeśli należność podatkowa formalnie ulegnie przedawnieniu, to jej wysokość może być nadal ustalana i weryfikowana w toku postępowania karnego skarbowego, a następnie stanowić podstawę do orzeczenia obowiązku zapłaty równowartości uszczuplenia. Prowadzi to bowiem do faktycznego obejścia instytucji przedawnienia. Te zaś ma funkcję gwarancyjną i ograniczającą w czasie uprawnienia  fiskalne państwa.

Według Prezydenta trudno jest  również zaakceptować rozwiązanie, które z jednej strony zwalnia podatnika z obowiązku przechowywania dokumentacji po upływie określonego czasu (5 lat), z drugiej zaś pozostawia go nadal w stanie zagrożenia odpowiedzialnością karną skarbową wymagającą wykazania okoliczności, których udowodnienie bez tej dokumentacji może okazać się faktycznie niemożliwe. W jego ocenie przyjęte w tej ustawie rozwiązania godzą w Konstytucję RP, w tym wywodzoną z art. 2 ustawy zasadniczej zasadę ochrony obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Prezydent zawetował ustawę z 15 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy. Przewiduje ona m.in. modyfikację przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych. Przy czym nie wszystkie przewidziane w niej zmiany są korzystne dla podatników. Za sprzeczne z ich interesem Prezydent uznał w szczególności rozdzielenie przedawnienia zobowiązania podatkowego od przedawnienia odpowiedzialności karnej skarbowej. Może to skutkować ściganiem podatników za należności względem fiskusa przez wiele lat.

Źródło:

• ustawa z 15 maja 2026 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz ustawy - Kodeks karny skarbowy (druk sejmowy nr 2288).