Odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych – ważny wyrok TSUE

Do kwestii wysokości naliczanych odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych odniósł się niedawno Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zrobił to w wyroku z 30 kwietnia 2026 r. w sprawie C-544/24.

Sprawa dotyczyła jednej z litewskich spółek zajmujących się m.in. zarządzaniem nieruchomościami. Jej spór z tamtejszym fiskusem powstał m.in. w wyniku  wydania przez organ podatkowy decyzji odmawiającej żądanego przez nią zwolnienia z zapłaty odsetek za zwłokę związanych z podatkiem od wartości dodanej (VAT).

Na tym tle ujawniły się wątpliwości prawne w zakresie stosowania litewskich przepisów odnoszących się do naliczania wspomnianych odsetek, w kontekście prawa Unii Europejskiej. Ponieważ sprawa dotyczyła VAT, chodziło m.in. o art.  273 dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (tzw. dyrektywy VAT). Ma on bowiem na celu zapewnienie poboru kwot VAT, które nie zostały zapłacone zgodnie z innymi przepisami tej dyrektywy. Przepis ten pozwala państwom członkowskim UE wprowadzać dodatkowe obowiązki, aby zapewnić prawidłowy pobór podatku i zapobiegać oszustwom podatkowym. W ramach wspomnianych kompetencji mogą one zatem także dokonać wyboru sankcji, które uznają za odpowiednie. Jednak zastosowane środki muszą być proporcjonalne i nie mogą wykraczać poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia tych celów.

Ostatecznie sprawa trafiła do TSUE. W powołanym wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że przepisy UE (w tym art. 273 dyrektywy VAT) nie stoją na przeszkodzie krajowemu rozwiązaniu polegającemu na tym, że jeśli podatnik nie wywiązał się na czas ze swoich zobowiązań podatkowych w VAT, odsetki za zwłokę od zaległości w tym podatku są liczone według jednej, z góry określonej stawki, niezależnie od rodzaju i wagi naruszenia  stwierdzonego przez organ podatkowy.

W ocenie TSUE takie rozwiązanie nie wydaje się nieproporcjonalne w świetle celów realizowanych przez uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym, aby zapewnić ich skuteczność. Odsetki za zwłokę wydają się zaś być odpowiednim środkiem do osiągnięcia tych celów, zamierzonych przez rozpatrywane w ww. postępowaniu przepisy krajowe.

Z komentowanego orzeczenia TSUE wynika, że państwa członkowskie mogą ograniczyć dotkliwość sankcji poprzez wprowadzenie możliwości:

• stosowania odsetek naliczanych według  niższej stopy,
• umorzenia (odstąpienia od obliczenia) części  odsetek za zwłokę,
• zwolnienia podatnika z zapłaty tych odsetek.

Jeśli chodzi o praktyczne skutki powołanego wyroku TSUE dla podatników, to potwierdza on, że:

• działające na podstawie krajowych przepisów organy podatkowe mają prawo stosować odsetki od zaległości podatkowych w pełnej wysokości (tj. liczonej od stałej ich stopy), niezależnie od stopnia zawinienia podatnika;
• zapłata niższych odsetek jest możliwa wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w tych przepisach.
• takie rozwiązanie nie sprzeciwia się regulacjom unijnym, w tym określonej w nich zasadzie proporcjonalności.  

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) potwierdził w wyroku z 30 kwietnia 2026 r. (w sprawie C-544/24), że regulacje unijne (odwołujące się m.in. do zasady proporcjonalności) nie stoją na przeszkodzie przepisom krajowym (w tym także  polskim), zgodnie z którymi odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych naliczane są co do zasady według jednej, z góry określonej stopy, bez względu na charakter i wagę naruszenia. Zapłata niższych odsetek jest możliwa tylko w określonych sytuacjach.