Odwołania i 50% odsetki za zwłokę na nowych zasadach – zmiany w Ordynacji podatkowej 

Rząd nie ustaje w pracach nad kolejnymi zmianami w przepisach, w tym dotyczących procedur podatkowych. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zostały opublikowane założenia nowego, kolejnego już projektu nowelizacji Ordynacji podatkowej oraz niektórych innych ustaw (nr UD483).

Projekt jest elementem pakietu deregulacyjnego, mającego na celu m.in. uproszczenie rozliczeń, poprawę relacji między organami podatkowymi a podatnikami (w tym przedsiębiorcami), a także zwiększenie efektywności działania tych organów.

Zmiany przewidują modyfikację regulacji dotyczących m.in.:

• czynności sprawdzających,
• odwołań od decyzji,
• dowodów w sprawach podatkowych czy
• naliczania odsetek od zaległości.

Czynności sprawdzające zostały uregulowane w Dziale V Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 272 tej ustawy, ich głównym celem jest weryfikacja formalnej poprawności danych wykazanych w deklaracjach, informacjach i innych dokumentach przekazanych do organów podatkowych. Chodzi także o sprawdzenie, czy zostały one złożone terminowo. Badana jest również terminowość płatności podatków – w tym przez płatników i inkasentów. Odbywa się to bez konieczności formalnego wszczynania postępowania względem podmiotu, którego te działania dotyczą (np. podatnika czy płatnika PIT). Dowody zebrane w tym trybie mogą jednak końcowo doprowadzić do jego wszczęcia np. przez naczelnika urzędu skarbowego i posłużyć w tym postępowaniu.

Zmiany obejmą również przepisy dotyczące wnoszenia odwołań od decyzji w sprawach podatkowych. Przypomnijmy, że w obecnym stanie prawnym – zgodnie z art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej – ustawowy termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji stronie. Można jednak spotkać się z poglądem, wyrażanym nie tylko przez podatników, ale również przez ich reprezentantów (np. doradców podatkowych) i przez  przedstawicieli doktryny, że jest on zbyt krótki. Dlatego często trudno jest go dotrzymać, zwłaszcza w skomplikowanych sprawach podatkowych, wymagających zebrania, analizy i opisania obszernego materiału dowodowego. To samo dotyczy podmiotów, które w sporach z organami podatkowymi nie korzystają z pomocy profesjonalnych pomocników, lecz takie pisma sporządzają samodzielnie.

Zatem jeśli zmiana wejdzie w życie, na dopełnienie omawianej formalności będzie ponad dwa razy więcej czasu niż obecnie. Stanowi to potencjalnie duże ułatwienie dla podmiotów kwestionujących rozstrzygnięcia organów podatkowych w pierwszej instancji.

To jednak nie koniec planowanych zmian w tym zakresie. W świetle założeń projektu strony mają otrzymać możliwość zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Dzięki temu, że decyzja szybciej stanie się ostateczna, w określonych przypadkach może to oznaczać np. przyspieszenie zwrotu VAT, brak przeszkód do udziału w przetargach itp. W takim przypadku decyzja stanie się ostateczna (a tym samym wykonalna)  z dniem doręczenia organowi podatkowemu oświadczenia o zrzeczeniu się przez stronę prawa, o którym mowa.

Kolejna zmiana w jeszcze większym stopniu dotyczy zmniejszenia uciążliwości postępowania podatkowego dla objętej nim strony. Ma ona nałożyć na prowadzący je organ obowiązek wykorzystywania w pierwszej kolejności informacji i dokumentów, którymi już dysponuje (bądź które może on pozyskać od innych podmiotów). Dopiero w razie niedostępności dokumentacji urzędnicy będą mogli żądać jej przedstawienia bądź uzupełnienia od podatnika. Rozwiązanie to – w ocenie  MF – powinno także wzmocnić efektywność prowadzonych postępowań podatkowych.

Projekt zakłada ponadto zakaz wszczynania z urzędu postępowań w zakresie podatków stanowiących dochód budżetu państwa (np. PIT, CIT, VAT), jeżeli spodziewana kwota uszczuplenia nie przekracza pięciokrotności kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (obecnie jest to 80 zł, tj. 5x16 zł). W przypadku takich postępowań już wszczętych – podlegałyby one umorzeniu.

Jeśli zaś chodzi o podatki stanowiące dochody JST (pobierane zarówno przez samorządowe organy podatkowe, jak i przez KAS), to decyzję w zakresie ewentualnego wprowadzenia tej reguły, a także wysokości dotyczącego jej limitu kwotowego, podejmowałyby rady gmin (w drodze uchwały). 

W projekcie przewidziano także nowe formy zabezpieczenia dobrowolnego (uregulowanego m.in. w art. 33d Ordynacji podatkowej). Polega ono na tym, że podatnik sam proponuje organowi sposób zabezpieczenia wykonania decyzji. Wśród dopuszczonych przez przepisy form takiego zabezpieczenia, są m.in. gwarancje bankowe, poręczenia banku, czeki potwierdzone przez krajowy bank wystawcy czeku czy uznanie kwoty na rachunku depozytowym organu podatkowego. To samo dotyczy zastawu na prawach z papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub NBP.

Ponieważ zabezpieczenie dobrowolne ma pierwszeństwo przed zabezpieczeniem przymusowym (tj. na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) – podatnik może dzięki niemu ograniczyć dolegliwość prowadzonych względem niego działań, w celu ściągnięcia należności względem wierzyciela. W ten sposób może np. uchronić się przed zajęciem firmowych samochodów czy maszyn, zachowując możliwość dalszego zarobkowania.

Nowelizacja ma także dotyczyć naliczania odsetek od zaległości podatkowych. Obecnie stosowanie obniżonej stawki tych odsetek (w wysokości 50% stawki podstawowej) jest możliwe w przypadku korekty deklaracji. Przy czym jednym z warunków jest zapłata zaległości podatkowej w ciągu 7 dni od dnia złożenia korekty (art. 56a Ordynacji podatkowej).

Inną zmianą przewidzianą w projekcie jest wprowadzenie podstawy prawnej do wydania przez organ podatkowy zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach w przypadku zawarcia układu z wierzycielami w postępowaniu restrukturyzacyjnym (na podstawie ustawy z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne), w wyniku którego zapłata zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę została odroczona lub rozłożona na raty.

W świetle opublikowanych informacji, omawiany projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej, przewidujący zmiany także w innych ustawach, ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w pierwszym kwartale 2027 roku. Za jego realizację odpowiada Ministerstwo Finansów.

• Ministerstwo Finansów pracuje nad nowym projektem nowelizacji Ordynacji podatkowej. Zmiany w procedurach dotyczą m.in. przeprowadzania przez fiskusa czynności sprawdzających, a także gromadzenia materiału dowodowego w postępowaniu podatkowym.
• Z 14 dni do 30 dni ma zostać wydłużony termin na wniesienie odwołania od decyzji organu podatkowego. W większej liczbie przypadków można będzie także skorzystać z obniżonych (50%) odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. To samo dotyczy tzw. zabezpieczenia dobrowolnego. Projektowana nowelizacja ma zostać przyjęta przez rząd na początku 2027 roku. 

Źródło:

• projekt ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw  (UD483).