Kary umowne mogą być kosztem podatkowym. Ważny jest ekonomiczny sens ich poniesienia

W praktyce organy podatkowe często prezentują restrykcyjne stanowisko, zgodnie z którym zapłata kary wynikającej z niewykonania zobowiązania nie służy osiąganiu przychodów. Takie podejście pomija jednak realia prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy podejmują decyzje w warunkach zmieniającej się sytuacji rynkowej, a niekiedy zapłata kary jest rozwiązaniem bardziej racjonalnym niż dalsza realizacja nieopłacalnego kontraktu.

Dobrym przykładem jest wyrok NSA z 9 czerwca 2026 r. (sygn. akt II FSK 989/23), dotyczący spółki, dla której zawarcie umowy sprzedaży energii oznaczałoby większe straty niż zapłata kary za odmowę jej podpisania.

Podobne znaczenie ma wyrok NSA z 19 grudnia 2024 r. (sygn. akt II FSK 409/22), odnoszący się do kar związanych z opóźnionym wykonaniem napraw. Sąd podkreślił, że katalog wyłączeń określony w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT nie może być interpretowany rozszerzająco.

Nie można jednak wyciągać z tych orzeczeń wniosku, że wszystkie kary umowne stanowią koszty uzyskania przychodów. Sam fakt, że wydatek nie został wymieniony w katalogu ustawowych wyłączeń, nie wystarcza do jego odliczenia. Konieczne jest jeszcze wykazanie związku z osiąganiem przychodów albo zachowaniem bądź zabezpieczeniem ich źródła, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.

W mojej ocenie omawiane orzeczenia są ważnym sygnałem, że ocena skutków podatkowych nie powinna abstrahować od rzeczywistości gospodarczej. Nie oznacza to przyzwolenia na dowolne zaliczanie kar do kosztów, lecz konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.

Należy oczekiwać, że spory w tym zakresie będą nadal występowały, szczególnie przy karach za opóźnienia i rezygnację z kontraktów. Korzystne wyroki NSA stanowią jednak istotny argument dla podatników, którzy potrafią wykazać gospodarcze uzasadnienie swoich decyzji.

Źródło:

• wyrok NSA z 9 czerwca 2026 r. (sygn. akt II FSK 989/23),
• wyrok NSA z 19 grudnia 2024 r. (sygn. akt II FSK 409/22).