ESRS a dane społeczne w raportach ESG – nowe obowiązki dla przedsiębiorstw

ESRS (rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2772 z 31 lipca 2023 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE w odniesieniu do standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju) przesuwają punkt ciężkości z deklaracji na realne działania, oceniane przez skuteczność procesów.

Czytaj też: 

Zmiany w raportowaniu ESG i nowe zasady dla firm audytorskich - sprawdź, kogo obejmą

W społecznym filarze ESRS (S1-S4) o dojrzałości firm decyduje to, czy ich działania można realnie zweryfikować, zarówno wewnątrz organizacji, jak i w łańcuchu wartości. Takie wnioski wynikają z doświadczeń pierwszej fali raportowania opisanych w raporcie Europejskiej Grupy Doradczej ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG) „State of Play 2025”.

W wielu przypadkach S1 można uznać za obszar raportowania społecznego najbliższy codziennemu funkcjonowaniu organizacji. Widać w nim ewolucję z pytania: „co mamy?” do pytania „jakie to przynosi efekty?”. Niektóre organizacje potrafią już pokazać spójne powiązanie między zobowiązaniami a wynikami, tworząc przejrzystą linię zarządczą: polityka – działania – cel – wynik.

Najlepsze praktyki widać m.in. w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy (S1-14). Raportowanie odchodzi tu od samych deklaracji na rzecz danych i wskaźników. W bardziej dojrzałych raportach informacje o politykach BHP są powiązane z procedurami, miernikami i konkretnymi wynikami. Gdy takiego powiązania brakuje, raport zawiera jedynie opis działań oraz oddzielne dane statystyczne, co utrudnia ocenę ich skuteczności.

Polecamy też: 

Analiza podwójnej istotności – jak przeprowadzić ją zgodnie z ESRS

Podobne zmiany dotyczą raportowania wynagrodzeń i równości płci (S1-16). Coraz więcej firm szczegółowo opisuje sposób obliczania mierników, wskazując wykorzystane dane i definicje. Taka przejrzystość metodologii staje się podstawą wiarygodności raportów.

Czytaj też:
Wynagrodzenie kandydata do pracy a jawność wynagrodzeń – sprawdź obowiązki pracodawcy od 24 grudnia 2025 r.

Obszar S1 pokazuje, że raportowanie społeczne stopniowo przechodzi od deklaracji do odpowiedzialności opartej na danych. Coraz ważniejsze staje się nie tylko ujawnianie informacji, ale także ich wykorzystanie w procesach decyzyjnych w organizacji.

Wiele organizacji ma już sformalizowane ramy odpowiedzialności w łańcuchu dostaw. Obejmują one obejmują m.in. polityki ochrony praw człowieka, kodeksy dostawców czy klauzule umowne zobowiązujące dostawców do przestrzegania praw człowieka. To jednak dopiero punkt wyjścia.

Odpowiedzialność zaczyna się jednak dopiero wtedy, gdy zasady są stosowane w zarządzaniu ryzykiem. Obejmuje to m.in. identyfikację obszarów wrażliwych geograficznie lub branżowo, różnicowanie wymagań wobec dostawców, audyty, systemy śledzenia pochodzenia surowców, szkolenia oraz kanały zgłaszania skarg.

Wciąż jednak spora część sprawozdań pozostaje na poziomie deklaracji. Firmy opisują swoje polityki, ale rzadko pokazują, co dzieje się w praktyce, gdy system wykryje problem – jakie kroki faktycznie podejmują, jak oceniają ich skuteczność i jakie wnioski z nich wyciągają.

Zobacz też:Podwójna istotność: szansa na zrównoważony rozwój i lepsze decyzje biznesowe

Sednem obszaru S2 jest odejście od nadzoru „na papierze” na rzecz rzeczywistego zarządzania ryzykiem. O dojrzałości raportowania nie decyduje dziś liczba zapisanych zasad, lecz to, czy za deklaracjami stoją realne działania.

Standard S3 odchodzi od marketingowych narracji o społecznej odpowiedzialności i kieruje  uwagę na konkretne mechanizmy zarządzania społecznym wpływem przedsiębiorstwa.

Coraz więcej organizacji ujawnia dane pokazujące wpływ  na społeczności – nie tylko w formie opisów działań, lecz także za pomocą mierników dostosowanych do profilu działalności i skali wpływu. Oznacza to wyraźne przejście od deklaracji do weryfikowalnych dowodów efektywności podejmowanych inicjatyw.

W raporcie EFRAG zauważono, że należyta staranność w zakresie praw człowieka często obejmuje analizę wpływu na społeczności, zwłaszcza w sektorach działających w newralgicznych regionach. Coraz częściej widoczne jest również łączenie polityk społecznych z działaniami wdrożeniowymi, takimi jak programy integracji finansowej, edukacji czy rozwoju lokalnej gospodarki.

ESRS S3 nie określa z góry mierników społecznych. Pozostawia organizacjom przestrzeń do ich samodzielnego kształtowania – w sposób dostosowany do podejmowanych działań i celów.

W najbardziej dojrzałych sprawozdaniach pojawiają się już konkretne mierniki, takie jak:

• liczba osób objętych wsparciem w programach edukacyjnych lub rozwojowych,
• wartość inwestycji społecznych w podziale tematycznym (edukacja, zdrowie, środowisko),
• dostęp do usług finansowych czy
• częstotliwość ocen projektów pod kątem potencjalnego wpływu na pobliskie społeczności.

Zobacz też: 

Sprawdź, jak przygotować się do raportowania zrównoważonego rozwoju zgodnie z CSRD

Jednocześnie raport EFRAG wskazuje na lukę w raportowaniu efektywności mechanizmów rozpatrywania skarg. Przedsiębiorstwa coraz częściej opisują ich dostępność, lecz dane dotyczące faktycznego wykorzystania i monitorowania skuteczności pozostają na ograniczonym poziomie.

Podobnie jak pozostałe standardy społeczne, S3 przesuwa akcent z poziomu deklaracji na dowody działania. Dla branż, których działalność istotnie wpływa na codzienne życie społeczności, to test nie tyle dobrej woli, ile wiarygodności i dojrzałości w zarządzaniu społecznym wpływem.

Standard S4 dotyczy relacji przedsiębiorstwa z użytkownikami jego produktów i usług.  Obejmuje kwestie: bezpieczeństwa, jakości, dostępności oraz prywatności. Coraz częściej ujawnienia w tym obszarze przyjmują ustrukturyzowaną formę i pokazują  wpływ produktów i usług na konsumentów.

Raportowanie mierników w obszarze S4 to sygnał dojrzałości, który pokazuje, że firmy rozumieją ideę twórców ESRS i potrafią przekładać ją na mierzalne efekty społeczne. Mierniki są przy tym dostosowane do profilu działalności, modelu biznesowego i zainteresowań interesariuszy.

Obejmują one m.in.:

• liczbę osób, do których docierają produkty,
• usługi lub kampanie, uzupełnione wskaźnikami satysfakcji, a także
• udział budżetu marketingowego przeznaczonego na komunikaty prospołeczne.

Powtarzającym się motywem są tematy odpowiedzialnej konsumpcji i integracji społecznej, zwłaszcza w sektorach żywności, napojów i usług finansowych. Organizacje coraz częściej opisują inicjatywy dotyczące zmiany zachowań konsumenckich, modyfikacje składu produktów czy ulepszenia w zakresie dostępu.

Czytaj też:

Większą uwagę zwraca się również na oferty produktów uwzględniające różnorodność, które odpowiadają na potrzeby różnych grup konsumentów, takie jak produkty o niskiej zawartości alkoholu, bez laktozy, o obniżonej zawartości cukru czy zapewniające dostępność cyfrową.

Organizacje ujawniają również informacje o mechanizmach rozpatrywania skarg konsumentów, jednak dane dotyczące ich skuteczności pozostają na ograniczonym poziomie. W wielu przypadkach informacje  o wpływie na konsumentów koncentrują się głównie na aspektach reputacyjnych, takich jak budowanie zaufania czy komunikacja wartości marki.

Raportowanie społeczne w ramach ESRS jestem testem dojrzałości zarządzania. Nie wystarczy już deklarować troski o społeczeństwo – dziś liczy się umiejętność pokazania procesu, mierzenia efektów i wyciągania wniosków.

„S” staje się zwierciadłem wiarygodności organizacji. Tam, gdzie widać spójną linię: polityka – działanie – wynik, widać również  odpowiedzialność w praktyce.

Od tego zależy, czy zrównoważony rozwój pozostanie jedynie deklaracją, czy stanie się realnym elementem zarządzania w organizacji.

Julia Sowa, starsza konsultantka ESG w UHY Poland