Odliczenie VAT a otrzymanie faktury. Czy rewizja wyroku TSUE zmieni zasady rozliczeń?

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 11 lutego 2026 r. w sprawie T-689/24 wywołał duże poruszenie wśród podatników oraz doradców podatkowych. Orzeczenie dotyczyło jednej z najbardziej praktycznych kwestii dotyczących VAT – ustalenia momentu wykonania prawa do odliczenia podatku naliczonego przez nabywcę towaru lub usługi. Sąd UE uznał, że przepisy krajowe uzależniające możliwość odliczenia VAT od otrzymania faktury w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym powstało prawo do odliczenia, mogą pozostawać w sprzeczności z prawem unijnym.

Sprawa została zainicjowana pytaniem prejudycjalnym skierowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z 2 października 2024 r.  o sygn. I FSK 169/21).

Wątpliwości dotyczyły zgodności art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT z art. 167, art. 168 lit. a oraz art. 178 lit. a dyrektywy VAT. Kwestie wątpliwe sprowadzały się do odpowiedzi na pytanie, czy podatnik może odliczyć VAT za okres, w którym spełnione zostały materialne przesłanki odliczenia (powstanie obowiązku podatkowego po stronie sprzedawcy), jeżeli fakturę otrzymał dopiero po zakończeniu tego okresu, lecz jeszcze przed złożeniem deklaracji podatkowej.

W wydanym wyroku Sąd UE przypomniał utrwaloną linię orzeczniczą TSUE, zgodnie z którą prawo do odliczenia VAT stanowi fundamentalny element konstrukcji podatku od wartości dodanej i nie może być ograniczane przez nadmierne wymogi formalne. Sąd podkreślił różnicę pomiędzy przesłankami materialnymi powstania prawa do odliczenia a formalnymi warunkami jego wykonania.

W konsekwencji sąd uznał, że przepisy krajowe nie mogą automatycznie przesuwać momentu odliczenia VAT na kolejny okres rozliczeniowy wyłącznie dlatego, że faktura została otrzymana po zakończeniu miesiąca lub kwartału, jeśli podatnik dysponował nią już w chwili składania deklaracji za ten okres. Takie rozwiązanie prowadzi bowiem do czasowego obciążenia podatnika ciężarem podatku i narusza zasadę neutralności VAT.

W marcu 2026 r. poinformowano, że Pierwszy Rzecznik Generalny TSUE uruchomił szczególną procedurę kontroli tego orzeczenia. Podstawę stanowi art. 256 ust. 3 TFUE (Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), który umożliwia poddanie wyroków Sądu UE wydanych w sprawach prejudycjalnych weryfikacji przez Trybunał Sprawiedliwości w sytuacji występowania poważnego ryzyka naruszenia jedności lub spójności prawa Unii. Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą C-167/26 RX.

Sama decyzja o uruchomieniu procedury rewizyjnej jest wydarzeniem wyjątkowym. Mechanizm ten ma charakter nadzwyczajny i wykorzystywany jest niezwykle rzadko.

Ostateczny rezultat toczącej się właśnie procedury rewizyjnej może mieć doniosłe znaczenie z punktu widzenia krajowej praktyki stosowania przepisów ustawy o VAT będących przedmiotem omawianego rozstrzygnięcia.

Sprawa T-689/24 szczególnego znaczenia nabiera bowiem w kontekście wdrożonego niedawno Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF), którego jednym z podstawowych założeń jest precyzyjne określenie momentu wystawienia oraz otrzymania faktury.

Jeżeli jednak ostateczne rozstrzygnięcie TSUE potwierdzi stanowisko wyrażone w wyroku T-689/24, znaczenie momentu „otrzymania” faktury może zostać istotnie ograniczone.

Mogłoby to prowadzić do sytuacji, w której KSeF pozostawałby narzędziem służącym identyfikacji dokumentów i kontroli obrotu gospodarczego, ale przestałby pełnić funkcję decydującą o okresie wykonania prawa do odliczenia. W konsekwencji podatnicy mogliby argumentować, że nawet jeśli faktura została formalnie udostępniona po zakończeniu okresu rozliczeniowego, to jej posiadanie przed terminem złożenia deklaracji powinno umożliwiać rozliczenie podatku w okresie wcześniejszym.

Niewykluczone, że w tej sytuacji konieczna byłaby nowelizacja przepisów ustawy o VAT regulujących ustalenie momentu prawa do odliczenia w korelacji z ustaleniem momentu otrzymania faktury przez podatnika.

Potwierdzenie stanowiska sądu UE mogłoby również otworzyć drogę do składania korekt przez podatników.

Sprawa T-689/24 stanowi jeden z najciekawszych sporów dotyczących VAT ostatnich lat. W mojej ocenie TSUE trafnie zwrócił uwagę na konieczność rozróżnienia pomiędzy powstaniem prawa do odliczenia a sposobem jego wykonania. Trudno zaakceptować sytuację, w której podatnik spełnia wszystkie materialne warunki odliczenia, a mimo to jest zmuszony do czasowego finansowania podatku wyłącznie z przyczyn formalnych.

Jednocześnie decyzja o wszczęciu procedury rewizyjnej pokazuje, że problem ma znacznie szerszy wymiar systemowy. Ewentualne potwierdzenie stanowiska Sądu UE mogłoby wymagać zmian legislacyjnych nie tylko w Polsce, ale również w innych państwach członkowskich stosujących podobne rozwiązania.

• Jeżeli stanowisko TSUE zostanie utrzymane, podatnicy mogą uzyskać podstawę do korygowania dotychczasowych rozliczeń oraz dochodzenia zwrotu nadpłaconych kwot wynikających z opóźnionego prawa do odliczenia VAT. W praktyce oznaczałoby to odejście od restrykcyjnego podejścia organów podatkowych i większe znaczenie materialnych przesłanek prawa do odliczenia.
• Jeżeli jednak TSUE uchyli lub zmodyfikuje rozstrzygnięcie, może dojść do utrzymania dotychczasowej praktyki, zgodnie z którą moment otrzymania faktury pozostaje kluczowym elementem określającym okres realizacji prawa do odliczenia.
• Do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia przez TSUE podatnicy powinni zachować ostrożność przy bezpośrednim powoływaniu się na wyrok T-689/24.

Czy otrzymanie faktury decyduje o odliczeniu VAT?

Zgodnie z polską ustawą o VAT otrzymanie faktury jest jednym z warunków wykonania prawa do odliczenia. Spór w sprawie T-689/24 dotyczy jednak tego, czy data otrzymania faktury może automatycznie przesuwać odliczenie na kolejny okres, gdy podatnik posiada dokument przed złożeniem deklaracji.

Czego dotyczy wyrok T-689/24?

Wyrok T-689/24 dotyczy zgodności polskich przepisów o momencie odliczenia VAT z dyrektywą VAT oraz zasadą neutralności podatku od wartości dodanej.

Co oznacza rewizja wyroku TSUE?

Rewizja oznacza nadzwyczajną procedurę kontroli orzeczenia Sądu Unii Europejskiej przez Trybunał Sprawiedliwości. Stosuje się ją wtedy, gdy może występować poważne ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa Unii.

Czy wyrok może wpłynąć na rozliczenia w KSeF?

Tak, jeżeli stanowisko TSUE zostanie utrzymane, może ograniczyć znaczenie formalnej daty otrzymania faktury w KSeF dla ustalenia okresu odliczenia VAT.

Czy podatnicy mogą już korygować rozliczenia VAT?

Podatnicy powinni zachować ostrożność. Do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w procedurze rewizyjnej bezpośrednie powoływanie się na wyrok T-689/24 może być ryzykowne.