Pobyt w więzieniu za granicą - co z prawem do ulgi na powrót w PIT?

Ulga na powrót przysługuje osobom fizycznym, które zamieszkiwały za granicą, a następnie przeniosły swoją rezydencję podatkową do Polski (po 31 grudnia 2021 r.). Wprowadzono ją 1 stycznia 2022 r. (w ramach rozwiązań tzw. Polskiego Ładu). Podstawą jej stosowania jest art. 21 ust. 1 pkt 152 ustawy o PIT. Preferencja ta polega na zwolnieniu od podatku dochodowego – w 4 kolejno po sobie następujących latach podatkowych – przychodów z określonych w tym przepisie tytułów (m.in. z umów o pracę, z umów zlecenia czy z pozarolniczej działalności gospodarczej). Zwolnienie obejmuje przychody do kwoty 85.528 zł w roku podatkowym.

Pomimo tego, że ulga na powrót w PIT funkcjonuje już od kilku lat, jej stosowanie wciąż budzi wątpliwości. Świadczą o tym pytania, z jakimi do Ministerstwa Finansów zwrócił się w tej sprawie jeden z dziennikarzy. W swoim wystąpieniu do MF wskazał, że z omawianej preferencji mogą skorzystać podatnicy, którzy przez 3 lata mieszkali poza Polską. Następnie sformułował on pytanie, czy ulga przysługuje również osobom, które przez ten czas przebywały w zagranicznym więzieniu. Pytającego interesowało, czy będą one mogły skorzystać ze zwolnienia od PIT. Dziennikarz zapytał również, czy więzienie można uznać – w świetle ustawy o PIT – za ośrodek interesów życiowych.

Odpowiedzi na zadane pytania Ministerstwo Finansów udzieliło w pisemnej informacji z 7 października 2026 r. Opublikowało ją na stronie systemu informacji celno-skarbowej „EUREKA” (ID informacji: 713066). Resort finansów wyjaśnił w niej, że ustalenie ośrodka interesów życiowych uwzględnia rzeczywistą i autonomiczną wolę jednostki oraz jej dobrowolne więzi rodzinne, osobiste i gospodarcze. Sam fakt fizycznej obecności osoby na terytorium danego państwa jest niewystarczający do tego, aby uznać, że w danym państwie ma ona miejsce zamieszkania lub ośrodek interesów życiowych.

Odnosząc się do pobytu podatnika w zakładzie karnym MF zauważyło, że w tym przypadku brak jest dobrowolności zarówno co do miejsca, jak i charakteru pobytu. Pobyt w więzieniu wynika z przymusu prawnego i fizycznego, a nie z wyboru życiowego. W konsekwencji nie powinien być utożsamiany z miejscem zamieszkania, czy z ośrodkiem interesów życiowych.

Ministerstwo Finansów podkreśliło również, że aby korzystać z. ulgi na powrót (tj. zwolnienia z podatku, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 152, ust. 39, 43 i 44 ustawy PIT) – trzeba spełnić kilka warunków. Jednym z nich jest posiadanie certyfikatu rezydencji bądź innego dowodu dokumentującego miejsce zamieszkania do celów podatkowych w okresie sprzed przeniesienia miejsca zamieszkania na terytorium Polski (art. 21 ust. 43 pkt 1 ustawy PIT). Ocena rezydencji podatkowej wymaga każdorazowo uwzględnienia całokształtu okoliczności faktycznych dotyczących danej osoby.

Dodatkowo pod kątem skorzystania z ulgi, powinny być spełnione także inne warunki. W szczególności dotyczy to udokumentowania uprzedniego miejsca zamieszkania w danym kraju (np. certyfikatem rezydencji wystawionym przez jego władze podatkowe).

Przypomnijmy, że o „miejscu zamieszkania”, o którym jest mowa w art. 21 ust. 1 pkt 152 ustawy o PIT, decydują długość pobytu w danym państwie (dla miejsca zamieszkania w Polsce jest to okres powyżej 183 dni w roku podatkowym) bądź posiadanie tam centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodka interesów życiowych).

Zgodnie z wyjaśnieniami fiskusa, „centrum interesów osobistych” należy rozumieć jako miejsce, z którym podatnik ma ścisłe powiązania osobiste (por. interpretację indywidualną dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 września 2025 r. nr 0115-KDIT2.4011.457.2025.2.ENB). Powiązania osobiste to występowanie więzi rodzinnych, towarzyskich, podejmowanie aktywności społecznej, kulturalnej, sportowej, politycznej, itp. W praktyce, czynnikiem branym najczęściej pod uwagę jest obecność współmałżonka, partnera lub małoletnich dzieci. W przypadku zaś osób żyjących samodzielnie należy w szczególności uwzględnić, w którym państwie prowadzone jest samodzielne gospodarstwo domowe i w którym państwie podatnik uczestniczy w życiu towarzyskim, kulturalnym lub politycznym.

• W świetle wyjaśnień Ministerstwa Finansów, pobytu w zakładzie karnym w innym państwie nie należy utożsamiać z posiadaniem tam miejsca zamieszkania – pod kątem możliwości skorzystania z tzw. ulgi na powrót w PIT.
• Aby skorzystać z tej preferencji, podatnik musi wykazać, że w kraju, w którym odbywał karę pozbawienia wolności, miał w tym czasie ośrodek interesów życiowych.
• Resort finansów wskazał na wymóg posiadania w tym celu certyfikatu rezydencji bądź innego dowodu, które potwierdzałyby uprzednie zamieszkanie za granicą do celów podatkowych.