Jak zaplanować pracę w soboty, niedziele i święta w związku z ograniczeniem pracy w handlu w niedzielę

Planując pracownikom pracę w danym okresie rozliczeniowym trzeba wziąć po uwagę minimalną liczbę dni wolnych właściwą dla danego okresu rozliczeniowego oraz minimalny czas dobowego i tygodniowego odpoczynku.

Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Określenie przez ustawodawcę przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oznacza, że praca w niektórych tygodniach może być świadczona przez 6 dni lub w wymiarze wyższym aniżeli 40 godzin, o ile w innych tygodniach mieszczących się w tym samym okresie rozliczeniowym dojdzie do wyrównania.

Pracodawca powinien tak organizować pracę, ażeby po upływie danego okresu rozliczeniowego można było stwierdzić, że został zachowany przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy oraz przeciętnie 40-godzinny tydzień pracy.

Podstawowa długość okresu rozliczeniowego została określona w art. 129 § 1 Kodeksu Pracy (dalej: kp) i nie może przekraczać 4 miesięcy. Jednakże zgodnie z art. 129  § 2 kp w każdym systemie czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi lub dotyczącymi organizacji pracy, okres rozliczeniowy może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 12 miesięcy, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

Zgodnie z art. 132 kp, pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Natomiast według art. 133 kp, pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

Przy czym w określonych kodeksowo przypadkach tygodniowy nieprzerwany odpoczynek może obejmować mniejszą liczbę godzin, nie może być jednak krótszy niż 24 godziny (tj.: w przypadku konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii oraz w przypadku zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy).

Nie sposób w tym miejscu nie wspomnieć o ostatnich zmianach w zakresie pracy w niedzielę w placówkach handlowych. Ustawą z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2018 r. poz. 305) - dalej zwana ustawą o ograniczeniu handlu, ustawodawca uchylił dotychczas obowiązujący art. 151⁹ kp regulujący pracę w placówkach handlowych, a wprowadził art. 151^9b kp, który odsyła do przytoczonej powyżej ustawy.

Ustawa ta kompleksowo reguluje zasady dotyczące  ograniczenia  handlu  oraz wykonywania czynności związanych  z  handle m w placówkach handlowych  w  niedziele  i  święta  oraz  w  dniu 24  grudnia i  w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy  dzień Wielkiej Nocy (o czym poniżej).

Wyjątki te są wymienione w art. 7 ustawy  o ograniczeniu handlu o ograniczeniu handlu. Wówczas zakaz, o którym mowa w art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu, nie będzie obowiązywał  w kolejne dwie niedziele poprzedzające pierwszy dzień Bożego Narodzenia;  niedzielę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy;  ostatnią niedzielę przypadającą w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na art. 16 i 17 ustawy  o ograniczeniu handlu, zgodnie z którym w okresie od dnia 1 marca do dnia 31 grudnia 2018 r. zakaz, o którym mowa w art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu, nie obowiązuje w pierwszą i ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego. Natomiast   w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2019 r. zakaz, o którym mowa w art. 5 Ustawy o ograniczeniu handlu, nie obowiązuje w ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego.

Od zakazu w art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu są wskazane wyjątki.

Ustawa również podaje definicję wyrażeń w niej użytych. Tak więc ilekroć w ustawie mowa o handlu – należy przez to rozumieć proces sprzedaży polegający na wymianie towaru do wyrobu na środki pieniężne. Ilekroć mowa o wykonywaniu czynności związanych z handlem – należy przez to rozumieć wykonywanie w placówce handlowej czynności bezpośrednio związanych z handlem przez pracownika lub zatrudnionego, a także wykonywanie w takiej placówce przez pracownika lub zatrudnionego czynności związanych z magazynowaniem towarów lub ich inwentaryzacją. Ustawa podaje również definicję pracownika i zatrudnionego.

Ważne jest również wskazanie, że zgodnie z powyższą ustawą zatrudnionym jest osoba fizyczna, wykonującą w placówce handlowej pracę na podstawie umów prawa cywilnego, a także osobę skierowaną do wykonywania w placówce handlowej pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego, zgodnie z przepisami o zatrudnianiu pracowników tymczasowych.

Będą to 1 i 6 stycznia, dwa dni Świąt Wielkanocnych, 1 i 3 maja, Zielone Świątki, Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 i 11 listopada oraz 25 i 26 grudnia, czyli Boże Narodzenie.

Dotychczas trwał on najczęściej od godz. 6.00 w święto lub w niedzielę do godz. 6.00 w dniu kalendarzowym przypadającym po święcie czy niedzieli, chyba że u danego pracodawcy było to ustalone inaczej (art. Art. 151⁹ kp).

Teraz natomiast ustawodawca zdefiniował to w art. 3 pkt ustawy o ograniczeniu handlu odmiennie, i tak „Ilekroć mowa o wykonywaniu pracy w handlu oraz wykonywaniu czynności związanych z handlem w niedziele i święta w placówkach handlowych – należy przez to rozumieć wykonywanie takiej pracy lub takich czynności przez pracownika lub zatrudnionego w okresie 24 kolejnych godzin przypadających odpowiednio między godziną 24⁰⁰ w sobotę a godziną 24⁰⁰ w niedzielę, i między godziną 24⁰⁰ w dniu bezpośrednio poprzedzającym święto a godziną 24⁰⁰ w święto.”

Tak też praca po godzinie 24.00 w poniedziałek będzie możliwa i dozwolona, co prawda będzie to godzina w porze nocnej, ale pracownikowi będzie przysługiwał za pracę w tych godzinach dodatek do wynagrodzenia.

Ponadto zgodnie z art. 9 ustawy o ograniczeniu handlu  pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem wymiaru jego czasu pracy z powodu wykonywania pracy w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy do godziny 14⁰⁰.

Tylko w równoważnym systemie czasu pracy pracownicy będą mogli pracować jednego dnia krócej niż 8 godzin, innego dnia dłużej w ramach dozwolonego wymiaru wynoszącego maksymalnie 12 godzin. Należy również zaznaczyć, że praca w systemie równoważnym nie musi być organizowana jako praca zmianowa.