3 metody pomiaru kapitału intelektualnego oparte na zwrocie z aktywów niematerialnych

Dodano: 14 września 2016
kapitał intelektualny

Wyceniając firmę, z pewnością nieraz mieliśmy kłopot jak właściwie oszacować kapitał ludzki, strukturalny i relacyjny przedsiębiorstwa. Nasi pracownicy przecież stanowią wartość firmy, wspierają ją i to dzięki nim spółka może się rozwijać. W tym artykule omówimy metody pomiaru kapitału intelektualnego oparte na zwrocie z aktywów niematerialnych: VAIC, CIV oraz KCE.

Poznaj metody pomiaru kapitału intelektualnego na podstawie zwrotu z aktywów niematerialnych

Nazwa metody

Opis metody

Value Added Intelectual Coefficient (VAIC) – współczynnik intelektualnej wartości dodanej

Wskaźnik efektywności tworzenia wartości dodanej oparty na wykorzystaniu aktywów materialnych 
i niematerialnych firmy.

Calculated Intangible Value(CIV) – skalkulowana wartość niematerialna

W metodzie tej obliczasz zwrot z aktywów niematerialnych w celu określenia stopy zwrotu związanej z aktywami niematerialnymi.

Knowledge Capital Earnings (KCE) – zysk z kapitału wiedzy

Określa się tu, jaką część standardowych dochodów poza dochodami oczekiwanymi z aktywów księgowych przypisuje się do aktywów niematerialnych.

Jak dotąd nie ma jednego przyjętego stanowiska co do uniwersalnej metody pomiaru kapitału intelektualnego.

Metoda CIV 

Opiera się zdolności aktywów firmy do generowania zysków w stosunku do zdolności generowania zysków przez aktywa wymaganej przyjętej arbitralnie albo charakterystycznej dla sektora.

Metoda CIV (ang. Calculated Intangible Value), czyli skalkulowana wartość niematerialna wywodzi się z następującego toku rozumowania: wartość kapitału intelektualnego określa się zwykle w horyzoncie 3 lub 5 lat. Jej podstawą jest porównanie średniej stopy zwrotu aktywów z 3 (lub 5) lat działalności firmy ze średnią stopą zwrotu aktywów w sektorze. Aby wyliczyć wartość premii intelektualnej musimy wykonać następujące 7 kroków:

  1. obliczamy średni zysk brutto w postaci średniej arytmetycznej przed opodatkowaniem 
    z ostatnich 3 lub 5 lat. W przykładzie wybieramy 3 horyzont czasowy.
  2. szacujemy średnią wartość aktywów materialnych w wybranych horyzoncie czasu (3 lub 5-letnim).
  3. obliczamy średnią ROA jako stosunek średniego zysku z punktu 1 do średniej wartości aktywów materialnych z punktu 2 w wybranym horyzoncie czasu (3 lub 5-letnim).
  4. obliczamy średni ROA dla całego sektora z wybranego horyzontu czasu (3 lub 
    5-letniego).
  5. liczymy nadwyżkę zysku dzięki odjęciu od średnich zysków z punktu 1 iloczyn średniego ROA dla całego sektora z punktu 4 ze średnią wartością aktywów materialnych firmy w wybranym horyzoncie czasu (3- lub 5-letnim):

Nadwyżka zysku = Średnie zyski brutto firmy – Średnie ROASEKTORA × Średnia wartość aktywów materialnych firmy obliczamy premię przypadającą na aktywa niematerialne – tzw. premię intelektualną 
6. w wybranym horyzoncie czasu (3 lub 5-letnim) – dla dodatniej nadwyżki jako:

Premia intelektualna = Nadwyżka zysku – Średnia stopa podatkowa × Nadwyżka zysku

Dla nadwyżki ujemnej możemy przyjąć jej wartość jako premię intelektualną.
7. obliczamy bieżącą wartość premii jako rentę wieczystą. Możemy tego dokonać, dzieląc wartość premii intelektualnej przez np. koszt kapitału spółki lub sektora. Koszt kapitału to wymagana stopa zwrotu z kapitału firmy. Zauważmy, że przyjęty benchmark w postaci kosztu kapitału ułatwia proces szacowania wartości kapitału intelektualnego. Znikają bowiem problemy ustalenia kosztu długu oraz docelowej struktury kapitałowej.

Dzięki powyżej opisanym 7 krokom ustalania CIV obliczona wartość odpowiada wartości aktywów niematerialnych nieujętych w bilansie.

Pamiętajmy, że zaprezentowana metoda ma charakter szacunkowy ze względu na wykorzystanie wartości średniej arytmetycznej w obliczeniach. Ponadto bieżąca wartość premii zależy od przyjętej stopy dyskontowej.

Alternatywnie metodę CIV można stosować oddzielnie dla poszczególnych lat. Wówczas postępujemy analogicznie jak w wymienionych 7 krokach, ale dla konkretnego roku.

Przykład

Sposób kalkulacji bieżącej wartości premii

Obliczenie bieżącej wartości premii dla spółki Alfa dla 2004, 2005, 2006 r. (dane w tys. zł)

Pozycje

Obliczenia

Średnia z 3 lat (2011, 2012, 2013 r.)

 Zysk brutto

Dane z rachunku zysków i strat

–19.818,33

Aktywa materialne

Dane z bilansu dla rzeczowych aktywów trwałych

1.454.516,67

ROA dla spółki

Zysk brutto

Aktywa materialne

–2%

ROA dla sektora

Dane z rynku, wartość szacunkowa

1,7%

Nadwyżka (zysku brutto ponad średni zysk)

Zysk brutto – ROAsektora × Aktywa materialne

51.678,74

Stopa podatkowa

Dane z rynku

19%

Premia intelektualna

Jeżeli:

1a) Nadwyżka > 0, to

Premia intelektualna = Nadwyżka × 
(1 – stopa podatkowa)

2A) NADWYŻKA < 0, to

Premia intelektualna = Nadwyżka

51.678,74

Stopa dyskontowa

Kalkulacja kosztu kapitału (wartość ekspercka)

7,5%

Bieżąca wartość premii

Premia intelektualna

Stopa dyskontowa

689.049,889

Metoda CIV do obliczenia wartości premii wykorzystuje nadwyżkę bieżącej stopy zwrotu firmy ponad normalną (średnią) stopę zwrotu dla na przykład sektora. Wartość bieżąca premii obliczona została przy założeniu, że wymagany zwrot od kapitału intelektualnego wynosi 7,5%.

Szacunkowa wartość kapitału intelektualnego wg metody CIV wynosi –689.050 tys. zł.

Zauważmy, że wartość rynkowa firmy pod koniec 2006 r. wynosiła 1.965.297,6 tys. zł, natomiast wartość kapitałów własnych 2.258.181,0 tys. zł. Oznacza to, że wg wskaźnika – różnica między wartością rynkową a księgową firmy – wartość kapitału intelektualnego była ujemna i wyniosła –292.883,4 tys. zł (pamiętaj, że to tylko szacunek ze względu na wpływ struktury rynku giełdowego na wartość firmy).

Zestawiając –689.050 tys. zł wg metody CIV z wartością –292.883, 4 tys. zł uzyskaną przez odjęcie od wartości rynkowej spółki jej wartości księgowej widzimy, że wartości te wyraźnie się różnią. Świadczyć to może o tym, że wartość rynkowa firmy pomimo przypisywania jej niskiego potencjału rozwojowego w stosunku do konkurencji jest prawdopodobnie przeszacowana.

Wartość –689.050 tys. zł można interpretować jako względny brak przewagi firmy nad konkurentami z branży. Jest to wynikiem złego zarządzania aktywami niematerialnymi. Chociaż oczywiście taką analizę należy jeszcze wesprzeć zbadaniem poniesionych kosztów inwestycji (istniejącym cyklem inwestycyjnym) w aktywa niematerialne.

Metoda KCE

Metoda KCE (ang. Knowledge Capital Earnings), czyli dochody z kapitału wiedzy jest rozwinięciem metody CIV. Opiera się ona na ekonomicznej funkcji produkcji, czyli przekonaniu, że o wyniku ekonomicznym decydują produktywność aktywów materialnych, finansowych oraz niematerialnych firmy.

Wynik ekonomiczny = α × Aktywa materialne + β × Aktywa finansowe + θ × Aktywa niematerialne

Parametry α, β, φ oznaczają stopy zwrotu z poszczególnych aktywów.

Aby obliczyć kapitał wiedzy, należy wykonać następujące 4 kroki:

  1. obliczamy zysk znormalizowany jako zysk netto skorygowany o wynik ze zdarzeń nadzwyczajnych:

Zysk znormalizowany = Zysk netto – Wynik zdarzeń nadzwyczajnych × (1 + Stopa opodatkowania)
2. szacujemy parametry α, β – czyli stopę zwrotu z aktywów materialnych i finansowych. Levi oszacował je na podstawie badań i analiz grupy światowych firm jako 7% oraz 4,5%. Zauważmy, że przyjęcie arbitralnych stóp zwrotu wynika z założenia, iż czynnikami pozwalającymi na osiągnięcie wyższego od „normalnego” zwrotu są wyłącznie aktywa niematerialne. Przyjmując wartości parametrów, szacujemy zyski przypadające na aktywa materialne i aktywa finansowe jako iloczyn stóp zwrotu z aktywów przez ich wartość.
3. obliczamy zysk z kapitału wiedzy:

Zysk z kapitału wiedzy = Zysk znormalizowany – (Zysk z aktywów materialnych + Zysk z aktywów finansowych
4. obliczamy całkowitą wartość kapitału wiedzy dla danej firmy:

Kapitał wiedzy = Zysk z kapitału wiedzy / Stopa zwrotu z kapitału wiedzy

Ostatecznie wartość kapitału wiedzy ustala się podobnie jak w metodzie CIV – jako rentę wieczystą przez podzielenie zysku z kapitału wiedzy przez stopę zwrotu kapitału wiedzy w wysokości 10,5%. Levi na podstawie badań oszacował tę stopę dla sektorów „wiedzochłonnych” (farmaceutycznego, oprogramowania komputerowego i biotechnologicznego) na poziomie 10,5 %. I taką można przyjąć w swoich obliczeniach, co przedstawiamy w tabeli z przykładu poniżej.

Przykład

Poniżej szacujemy kapitał intelektualny metodą KCE dla badanej wcześniej firmy Alfa.

Oszacowanie kapitału intelektualnego metodą KCE (dane w tys. zł)

Pozycje

Obliczenia

2012 r.

2013 r.

Zysk znormalizowany

Zysk netto skorygowany o wynik nadzwyczajny

73.447

–279.037

Stopa zwrotu z aktywów materialnych

Przyjęta na podstawie rynku i sytuacji spółki; zaproponowana przez Levi

7 %

7 %

Aktywa materialne

Dane z bilansu, rzeczowe aktywa trwałe

1.489.317,0

1.384.916,0

Zysk przypadający na aktywa materialne

Aktywa materialne × stopa zwrotu 
z aktywów materialnych

104.252,19

96.944,12

Stopa zwrotu z aktywów finansowych

Przyjęta na podstawie rynku i sytuacji spółki; zaproponowana przez Levi

4,5 %

4,5%

Aktywa finansowe

Dane z bilansu, wartość księgowa długoterminowych aktywów finansowych

191.272,0

229.134,0

Zysk przypadający na aktywa finansowe

Aktywa finansowe × Stopa zwrotu 
z aktywów finansowych

8.607,24

10.311,03

Zysk z kapitału wiedzy (KCE)

Zysk znormalizowany – (Zysk przypadający na aktywa materialne + zysk przypadający na aktywa finansowe)

32.104,36

393.600,22

Stopa zwrotu z kapitału wiedzy

Przyjęta na podstawie rynku i sytuacji spółki; zaproponowana przez Levi

10,5%

10,5%

Kapitał wiedzy

Zysk z kapitału wiedzy

Stopa zwrotu z kapitału wiedzy

305.755,81

3.748.573,5

Szacunkowa wartość kapitału intelektualnego badanej firmy wg metody KCE jest ujemna. Również na podstawie wyników tej metody można więc wnioskować o prawdopodobnym złym zarządzaniu aktywami materialnymi.

Szukając wielkość zysku z kapitału wiedzy, można również dodatkowo obliczyć wskaźniki opisujące poziom i efektywność kapitału intelektualnego firmy, takie jak:

  • marża zysku intelektualnego (KCE / Sprzedaż),
  • marża operacyjna zysku intelektualnego (KCE / Zysk operacyjny),
  • stopień oparcia działalności firmy na wiedzy (KCE / Wartość księgowa),
  • marża kapitału intelektualnego (Kapitał wiedzy / Sprzedaż),
  • zwrot na inwestycje w badania i rozwój (Kapitał wiedzy / Inwestycje w B+R).

Zapamiętaj!

Na metodę KCE można patrzeć krytycznie ze względu na samą procedurę podziału zysku, który w większości modeli finansowych jest wielkością zagregowaną.

Nierozstrzygnięty jest również w przypadku tej metody problem współzależności produkcyjności kapitału intelektualnego, dóbr kapitałowych itd., co komplikuje sprawę podziału dochodu ze względu na trudności w precyzyjnym określenie ich udziału 
w wytworzonym zysku. Załóżmy, że musimy rozdzielić w jednym momencie wszystko, co zostało wytworzone w firmie. Gdyby każdy czynnik produkował całkowicie samodzielnie, łatwo byłoby wyznaczyć jego udział w zysku.

Pomimo wymienionych ograniczeń badania B. Leva oraz F. Gu z Boston College potwierdzają większą skuteczność miernika zysku z kapitału intelektualnego obliczonego metodą KCE niż na podstawie samego zysku.

Metoda VAIC

Metoda VAIC (ang. – Value Addend Intellectual Coeficient), czyli współczynnik intelektualnej wartości dodanejprzyda się także dla firm nienotowanych na giełdzie. Służy ona do monitorowania bieżącej działalności operacyjnej przedsiębiorstwa i identyfikowania wpływu, jaki ma na nią kapitał intelektualny.

Wartość dodana w metodzie VAIC

Punktem wyjścia dla metody VAIC jest wartość dodana jako różnica pomiędzy przychodami netto ze sprzedaży a kosztami operacyjnymi bez uwzględniania kosztów wynagrodzeń i świadczeń na rzecz pracowników. Tak obliczoną wartość dodaną dzielisz przez wydatki związane z kapitałem ludzkim, co daje współczynnik efektywności tworzenia wartości dodanej przez kapitał ludzki.

Według autora metody A. Pulica wartość dodaną determinują 3 komponenty:

  • kapitał przedsiębiorstwa,
  • kapitał ludzki, oraz
  • kapitał strukturalny.

Zapamiętaj!

Dużą zaletą VAIC jest fakt, że dane do jej obliczenia można uzyskać bezpośrednio ze sprawozdań finansowych firmy.

Przykład

Sposób obliczenia współczynnika VAIC.

Oszacowanie kapitału intelektualnego metodą VAIC dla spółki Alfa (dane w tys. zł)

Pozycja

Obliczenia

2013 r.

Przychody ze sprzedaży

Przychody netto ze sprzedaży 
(z rachunku zysków i strat)

739.628,0

Koszty (bez kosztów wynagrodzeń i świadczeń na rzecz pracowników)

Wartość kosztów operacyjnych bez wynagrodzeń i ubezpieczeń 
(z rachunku zysków i strat 
w wariancie porównawczym)

969.219,0

Wartość dodana VAIC

Przychody ze sprzedaży – Koszty

–229.591,0

Kapitał własny

Wartość księgowa kapitałów własnych

2.031.906,0

Efektywność wykorzystania zaangażowanego kapitału własnego

Wartość dodana VAIC / |Kapitał własny|

–0,1130

Kapitał ludzki

Wartość wynagrodzeń wraz 
z ubezpieczeniami społecznymi 
i innymi świadczeniami (rachunek wyników w wariancie porównawczym)

122.768,0

Efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego

Wartość dodana VAIC / Kapitał ludzki

–1,8701

Kapitał strukturalny

Wartość dodana – Kapitał ludzki

–352.359,0

Efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego

Wartość dodana VAIC / |Kapitał strukturalny|

–0,6516

Współczynnik intelektualnej wartości dodanej (VAIC)

Efektywność wykorzystania zaangażowanego kapitału własnego + efektywność wykorzystania kapitału ludzkiego + efektywność wykorzystania kapitału strukturalnego

2,6347

Dane z tabeli pokazują, że badana firma w 2013 r. nie wygenerowała wartości dodanej z kapitału własnego, ludzkiego i strukturalnego. Każde 100 zł w sumie kapitału spółki, ludzkiego i strukturalnego, wygenerowało ujemną wartość dodaną –263 zł.

Z obliczeń w tabeli można wnioskować, że najmniej efektywny jest kapitał ludzki, następnie strukturalny i przedsiębiorstwa.

Wyniki obliczeń metodą VAIC mogą sugerować wdrożenie koniecznych usprawnień w działaniu tej spółki.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat wyceny kapitału intelektualnego przeczytaj inne artykuły na ten temat:

Warto zapamiętać

  • Metoda CIV (ang. Calculated Intangible Value), czyli skalkulowana wartość niematerialna wywodzi się z następującego toku rozumowania: wartość kapitału intelektualnego określa się zwykle w horyzoncie 3 lub 5 lat. Jej podstawą jest porównanie średniej stopy zwrotu aktywów z 3 (lub 5) lat działalności firmy ze średnią stopą zwrotu aktywów w sektorze.
  • Metoda KCE (ang. Knowledge Capital Earnings), czyli dochody z kapitału wiedzy jest rozwinięciem metody CIV. Opiera się ona na ekonomicznej funkcji produkcji, czyli przekonaniu, że o wyniku ekonomicznym decydują produktywność aktywów materialnych, finansowych oraz niematerialnych firmy.
  • Metoda VAIC (ang. – Value Addend Intellectual Coeficient), czyli współczynnik intelektualnej wartości dodanejprzyda się także dla firm nienotowanych na giełdzie. Służy ona do monitorowania bieżącej działalności operacyjnej przedsiebiorstwa i identyfikowania wpływu, jaki ma na nią kapitał intelektualny.

Polecamy pozostałe artykuły z tego cyklu:

Nie ma jeszcze komentarzy do tego dokumentu.
Zaloguj się aby dodać komentarz

© PortalFK.pl
Strona używa plików cookies. Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies.

Przetestuj Portal FK przez 24 godziny za DARMO - otrzymasz dostęp do wszystkich treści Przetestuj Portal FK »

x
wiper-pixel