Upewnij się, czy nienależne świadczenia pobrane z ZUS także powinny się przedawniać

Michał Culepa

Autor: Michał Culepa

Dodano: 31 sierpnia 2016
7b8c23adc569d75ce5769ff0e7e3a3fdf404498c-large

Pracownica, która uległa wypadkowi przy pracy pobierała zasiłek chorobowy, a później świadczenie rehabilitacyjne. W czasie pobierania tego ostatniego świadczenia podjęła pracę w innej firmie. ZUS się dopatrzył i wydał decyzję pozbawiając ją tego świadczenia. Problem polegał jednak na tym, żedecyzja ZUS została wydana prawie po16 latach po uzyskaniu spornych świadczeń. Czy ZUS miał prawo do żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń po tylu latach? Poznaj najnowsze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

Wykonywanie pracy w czasie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego – konsekwencje

Kobieta w 1997 r. uległa wypadkowi przy pracy. Z tego tytułu pobierała najpierw zasiłek chorobowy a później świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia wypadkowego. Jednak – jak się okazało w późniejszym postępowaniu – od lutego do kwietnia 1998 r. mimo pobierania świadczenia, wykonywała także pracę na rzecz spółki, za którą otrzymała wynagrodzenie.

ZUS w wyniku przeprowadzonej kontroli wydał decyzję, pozbawiając tą Panią świadczenia rehabilitacyjnego za okres luty - kwiecień 1998 r. i zobowiązał ją do zwrotu pobranego świadczenia.

Problem polegał na tym, że stosowna decyzja została wydana przez ZUS dopiero w marcu 2014 r., a więc blisko 16 lat po uzyskaniu spornych świadczeń. Od decyzji tej pani złożyła odwołanie do sądu.

Pytanie prawne

Rozpoznający odwołanie stołeczny sąd rejonowy dostrzegł jednak poważny problem prawnyart. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi bowiem, że nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.

Z przepisu wynika jednak tylko czasowe ograniczenie żądania zwrotu świadczeń, ale brak jest za to jakichkolwiek reguł odnośnie przedawnienia obowiązku zwrotu wypłaconych, lecz nienależnych świadczeń z ZUS.

Sąd zauważył, że zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy systemowej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności.

Natomiast przepis nic nie mówi o tym, jaki może być maksymalny okres między wypłatą ostatniego nienależnego świadczenia a datą, do której organ ZUS może wydać decyzję o zwrocie.

W efekcie dotychczasowe orzecznictwo SN przyjmowało, że należności takie nie ulegają przedawnieniu, zaś sąd rejonowy uznał taką konstrukcję prawną za potencjalnie sprzeczną z Konstytucją.

Skierował więc pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją normy wynikającej z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 22 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w związku z art. 84 ust. 1 i art. 84 ust. 3 ustawy systemowej, rozumianej w ten sposób, że dopuszcza wydanie decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia rehabilitacyjnego bez względu na upływ czasu.

Rozstrzygnięcie TK

Trybunał w wyroku zapadłym 6 lipca 2016 r. (sygn. P 131/15) uznał sporne przepisy za niezgodne z Konstytucją. Zdaniem TK powodem było przyznanie ZUS zbyt daleko idących uprawnień, a to narusza zasadę stabilizacji sytuacji prawnej jednostki będącej jednym z przejawów jej bezpieczeństwa prawnego.

Ponadto TK wskazał, że bezterminowe uprawnienie przysługuje wyspecjalizowanej państwowej jednostce organizacyjnej, od której należy oczekiwać, że powierzone jej zadania będzie wykonywała rzetelnie i w miarę możliwości – bez zbędnej zwłoki.

Tymczasem art. 84 ust. 3 ustawy systemowej usprawiedliwia lub, co gorsza, sprzyja opieszałości organu rentowego. Jest to więc niedopuszczalna redukcja uprawnień ubezpieczonych.

W konkluzji Trybunał uznał za celowe wprowadzenie czasowego ograniczenia możliwości żądania przez ZUS zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Przepis ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidujący bezterminowe i niepodlegające przedawnieniu prawo ZUS do żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest niezgodne z Konstytucją (wyrok TK z 6 lipca 2016 r., sygn. P 131/15).

KOMENTARZ EKSPERTA: Michał Culepa, prawnik, specjalista z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, doświadczony trener i wykładowca

Wprawdzie omówiony wyżej wyrok TK nie został opublikowany, jednak ma on istotny walor dla oceny uprawnień ZUS w razie zaistnienia podobnego sporu.

Warto zwrócić uwagę jednak, że wspomniany brak terminu przedawnienia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest jednym z nielicznych, jeżeli nie jedynym przypadkiem, kiedy to należność publicznoprawna nie podlega przedawnieniu.

Tak rażące uprzywilejowanie instytucji państwowej nie powinno mieć miejsca, ale w tym wypadku same uznanie niezgodności z konstytucją przepisu nie wystarczy. Konieczna będzie interwencja ustawodawcy.

Michał Culepa

Autor: Michał Culepa

Michał Culepa - prawnik, specjalista z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, wieloletni redaktor Serwisu Prawno-Pracowniczego, współpracownik merytoryczny największych wydawnictw prawniczych. Doświadczony trener i wykładowca. Autor licznych komentarzy i opracowań dotyczących m.in. zatrudnienia w jednostkach sektora finansów publicznych, instytucjach kultury, oświacie.
Nie ma jeszcze komentarzy do tego dokumentu.
Zaloguj się aby dodać komentarz

Najnowsze porady

© PortalFK.pl
Strona używa plików cookies. Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies.

Przetestuj Portal FK przez 24 godziny za DARMO - otrzymasz dostęp do wszystkich treści Przetestuj Portal FK »

x
wiper-pixel