Globalny podatek minimalny w Polsce – praktyczne aspekty wdrożenia Pillar 2

Koncepcja globalnego minimalnego podatku (Pillar 2) to rezultat wieloletnich prac prowadzonych na forum Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w ramach inicjatywy BEPS 2.0 (Base Erosion and Profit Shifting). Jest to jeden z kluczowych elementów globalnej reformy systemu podatkowego, mającej na celu walkę z unikaniem opodatkowania oraz eliminację agresywnych strategii podatkowych stosowanych przez międzynarodowe korporacje.

Jednym z głównych problemów, z jakimi mierzą się państwa na całym świecie, jest przenoszenie przez duże przedsiębiorstwa swoich dochodów do jurysdykcji, w których efektywne opodatkowanie jest niskie. W efekcie wiele krajów traci znaczne kwoty wpływów do budżetu, a globalne firmy uzyskują nieuczciwą przewagę konkurencyjną nad lokalnymi przedsiębiorstwami, które nie mają możliwości stosowania podobnych strategii. W odpowiedzi na ten problem OECD, we współpracy z państwami G20 i innymi zainteresowanymi podmiotami, wypracowała zasady mające zapewnić bardziej sprawiedliwy system opodatkowania dochodów na świecie.

Podstawowym założeniem Pillar 2 jest wprowadzenie minimalnej efektywnej stawki podatkowej na poziomie 15%. Oznacza to, że międzynarodowe grupy kapitałowe działające w różnych krajach będą zobowiązane do zapłaty tzw. podatku wyrównawczego (ang. top-up tax), jeżeli ich efektywna stawka podatkowa w danej jurysdykcji będzie niższa od ustalonego progu. W praktyce oznacza to, że jeśli przedsiębiorstwo zapłaci w jakimś kraju mniej niż 15% podatku, to jego macierzysty kraj lub inne uprawnione państwa będą mogły nałożyć na nie dodatkowe zobowiązanie podatkowe do osiągnięcia tego poziomu. Takie rozwiązanie ma na celu nie tylko ograniczenie zjawiska unikania opodatkowania, ale również wyrównanie warunków konkurencji między krajami.

1 stycznia 2025 r. weszły w życie polskie przepisy wdrażające globalny podatek wyrównawczy wynikający z Dyrektywy Rady (UE) 2022/2523. Nowe przepisy podatkowe, choć w pierwszej kolejności dotyczą największych korporacji, będą miały szeroki wpływ na całą gospodarkę, obejmując zarówno międzynarodowe koncerny, jak i polskie grupy kapitałowe. W Polsce regulacje te obejmą podmioty, których skonsolidowane przychody przekroczyły 750 milionów euro rocznie w co najmniej dwóch z czterech ostatnich lat finansowych.

Oznacza to, że przedsiębiorstwa działające na dużą skalę, zarówno w sektorze przemysłowym, jak i usługowym, będą musiały dostosować się do nowych wymogów fiskalnych. Podobnie jak w przypadku istoty założeń unijnych, tak również w przypadku polskich regulacji, kluczowym elementem wprowadzonych zmian jest tzw. podatek wyrównawczy, który ma na celu zapewnienie minimalnej efektywnej stawki opodatkowania na poziomie 15%.

W ślad za wdrożeniem regulacji związanych z filarem 2 w Polsce idą również kwestie o charakterze stricte praktycznym, które wymagają szerszego spojrzenia na sytuację. Nowe przepisy, wiążą się nie tylko z koniecznością dostosowania systemów rachunkowych i podatkowych, ale także z szeregiem wyzwań operacyjnych i strategicznych.

Ministerstwo Finansów, w uzasadnieniu do projektu ustawy, przyznało, że nowe regulacje mogą znacząco wpłynąć na dotychczasowy system zachęt podatkowych w Polsce. Do tej pory inwestorzy mogli korzystać z różnego rodzaju ulg, które miały na celu przyciągnięcie kapitału i rozwój strategicznych branż. Niestety, globalny podatek wyrównawczy sprawia, że korzyści płynące z takich rozwiązań mogą zostać częściowo lub całkowicie zniwelowane, co może wpłynąć na atrakcyjność Polski jako miejsca do lokowania nowych inwestycji.

Szczególnie zagrożone są przedsiębiorstwa, które zdecydowały się na inwestycje w Polsce, kierując się zachętami podatkowymi, takimi jak zwolnienia w ramach Polskiej Strefy Inwestycji (PSI) czy Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE), a także ulgi na działalność badawczo-rozwojową (B+R) oraz IP Box. Firmy te, podejmując decyzje inwestycyjne, brały pod uwagę długoterminowe korzyści wynikające z obniżonego opodatkowania, co pozwalało im zwiększać rentowność i rozwijać działalność w Polsce. Jednak nowe regulacje, nakładające globalny podatek wyrównawczy, mogą zmienić ten model.

Mechanizm działania nowego systemu zakłada, że jeżeli przedsiębiorstwo skorzysta z ulgi obniżającej jego efektywne opodatkowanie poniżej 15%, będzie zobowiązane do dopłacenia różnicy, tak aby osiągnąć wymagany próg. W praktyce oznacza to, że dotychczasowe zachęty podatkowe tracą swoją skuteczność, ponieważ nie przynoszą realnych oszczędności, a jedynie przesuwają moment zapłaty pełnej kwoty podatku.

Zmiana ta może wpłynąć na decyzje inwestycyjne zarówno podmiotów już działających w Polsce, jak i tych, które dopiero rozważały ulokowanie kapitału w kraju. W obliczu rosnących kosztów prowadzenia działalności, związanych z drożejącą energią elektryczną oraz wzrostem kosztów pracy, dodatkowe obciążenia fiskalne mogą skłonić inwestorów do poszukiwania korzystniejszych warunków w innych państwach. Istnieje ryzyko, że kapitał, zamiast napływać, zacznie odpływać do krajów oferujących bardziej stabilne i przewidywalne mechanizmy wsparcia, niezależne od globalnych regulacji podatkowych.

Wprowadzenie globalnego podatku wyrównawczego stawia Polskę przed wyzwaniem dostosowania polityki inwestycyjnej do nowych realiów. Bez dodatkowych mechanizmów kompensujących zmiany w systemie ulg, atrakcyjność kraju jako miejsca do prowadzenia działalności gospodarczej może ulec osłabieniu, co w dłuższej perspektywie wpłynie na rozwój gospodarczy i poziom zatrudnienia.

Podczas konferencji dotyczącej przyszłości Polskiej Strefy Inwestycji (PSI) oraz Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE), Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) ogłosiło rozpoczęcie prac koncepcyjnych nad nowymi rozwiązaniami, które mają na celu utrzymanie i wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej Polski. Plany te opierają się na wprowadzeniu dualnego modelu wsparcia, który ma umożliwić inwestorom skorzystanie z tzw. neutralnego budżetowo grantu gotówkowego, co oznacza, że środki na ten cel nie będą wpływać na budżet państwa w sposób obciążający go finansowo.

W związku z tym można spodziewać się, że w kontekście ulg podatkowych, takich jak ulga na badania i rozwój (B+R) czy ulga IP Box, ustawodawca może przyjąć podobną koncepcję, oferując podatnikom możliwość wyboru między dotychczasowymi zasadami rozliczania ulg a nowymi rozwiązaniami, które będą spełniały definicję tzw. Qualified Refundable Tax Credit (QRTC). Taki system, oparty na zwrotnym kredycie podatkowym, daje firmom możliwość uzyskania zwrotu części poniesionych kosztów, co może stanowić istotne wsparcie w kontekście rozwoju innowacji i działalności badawczo-rozwojowej w Polsce.

Praktycznym aspektem wprowadzenia nowych przepisów do polskiego porządku prawnego będą również obowiązki związane z compliance (zgodnością) w zakresie obliczania i raportowania globalnego podatku wyrównawczego, które będą miały wpływ na sposób prowadzenia księgowości oraz organizację systemów podatkowych firm. Kluczową zmianą jest to, że kalkulacje podatku będą oparte nie tylko na danych podatkowych, jak miało to miejsce dotychczas, ale także na danych wynikających z ksiąg rachunkowych, zgodnych z ustawą o rachunkowości lub Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości (MSR/MSSF).

Ze względu na różnice w systemach podatkowych, w różnych krajach stosowanie tych zasad może wiązać się z koniecznością wprowadzenia odpowiednich korekt w kalkulacjach, aby dostosować je do lokalnych regulacji i globalnych standardów. Innymi słowy, polskie firmy, które będą zobowiązane do obliczenia krajowego podatku wyrównawczego, będą musiały uwzględniać wszystkie pozycje ujawnione w księgach rachunkowych zgodnie z krajowym prawem rachunkowym, a także dane zawarte w sprawozdaniach finansowych sporządzanych według standardów międzynarodowych. Firmy będą musiały dostosować swoje systemy księgowe i finansowe, aby mogły one gromadzić i przetwarzać dane wymagane do obliczeń podatku wyrównawczego.

Z uwagi na skomplikowaną i wieloaspektową naturę procesu weryfikacji założeń, włączeń, zwolnień oraz zaawansowany model obliczania podstawy opodatkowania, istotne jest, aby wdrażane narzędzie efektywnie wspierało ocenę obowiązków podatkowych, ich monitorowanie, analizę, a także obliczanie podatku i jego późniejsze raportowanie. W skrócie, narzędzie to powinno umożliwić osobom odpowiedzialnym za ten obszar zarządzanie całym procesem zgodności z przepisami, zarówno w kontekście raportowania do grupy, jak i wyliczania podatku na poziomie krajowym.

Planując wdrożenie regulacji Filar 2, należy pamiętać również, że efektywna stawka podatkowa oraz ewentualny podatek wyrównawczy są obliczane dla wszystkich spółek działających w danej jurysdykcji łącznie (tzw. jurisdictional blending). Wdrożenie tego procesu nie jest więc projektem ograniczonym tylko do jednej spółki, a ten aspekt bywa często pomijany w początkowych analizach i planach. Należy pamiętać, że już na początku trzeba prowadzić prace wdrożeniowe na poziomie wszystkich spółek w danej jurysdykcji, co może być wyzwaniem, szczególnie gdy działają tam podmioty z różnych linii biznesowych, które nie współpracują na co dzień, mają różne struktury działów finansowych i IT, oraz korzystają z różnych systemów i źródeł danych.

Nowe przepisy wprowadzają szereg obowiązków związanych z zapewnieniem zgodności z regulacjami podatkowymi. Jednym z głównych obowiązków będzie składanie informacji o opodatkowaniu wyrównawczym do odpowiedniego urzędnika skarbowego. Termin na dostarczenie tej informacji upływa w 15. miesiącu po zakończeniu danego roku podatkowego, co oznacza konieczność szybkiego zebrania i przesłania wymaganych danych w krótkim czasie.

Dla pierwszego roku podatkowego przewidziano jednak dłuższy okres, który może wynieść aż 18 miesięcy, dając firmom więcej czasu na spełnienie tego obowiązku. Dodatkowo przedsiębiorstwa będą zobowiązane do złożenia zeznania o wysokości należnego podatku wyrównawczego. To zeznanie będzie musiało zostać złożone w terminie do końca 18. miesiąca po zakończeniu roku podatkowego.

W przypadku pierwszego roku obowiązywać będzie także wydłużony termin, wynoszący 21 miesięcy, dający firmom więcej czasu na przygotowanie wszystkich niezbędnych obliczeń i dokumentów. Oznacza to, że firmy nie tylko będą musiały zadbać o dokładność swoich obliczeń podatkowych, ale także zorganizować odpowiednie procesy raportowania i składania szczegółowych deklaracji w określonych terminach. Powyższe, wymaga solidnej dokumentacji, precyzyjnych obliczeń oraz  zaawansowanego systemu zarządzania informacjami podatkowymi, umożliwiającemu sprawne i terminowe przekazywanie danych do urzędów skarbowych.

Implementacja wymogów compliance może wiązać się z dodatkowymi kosztami administracyjnymi, ale także z koniecznością inwestycji w technologie oraz organizację pracy w firmach. Wprowadzenie tych nowych wymagań wiąże się z koniecznością znacznych zmian organizacyjnych i technologicznych, szczególnie w firmach działających międzynarodowo, gdzie obowiązkowe będzie dostosowanie systemów księgowych do wymogów globalnego podatku wyrównawczego.

Należy również spodziewać się, że nowe obowiązki zwiększą koszty administracyjne związane z zapewnieniem zgodności z przepisami, a przedsiębiorcy będą musieli przeznaczyć zasoby na stworzenie lub modyfikację systemów umożliwiających spełnienie wymogów dotyczących raportowania i obliczania podatku wyrównawczego.

Etap planowania wdrożenia regulacji to kluczowy moment, w którym organizacja musi podjąć decyzję, kto będzie odpowiedzialny za kalkulację podatku wyrównawczego. Czy będzie to wewnętrzny dział podatkowy lub księgowy, czy też proces ten będzie przekazany na zewnątrz, na przykład do firmy outsourcingowej. Wybór odpowiedniej ścieżki ma duże znaczenie dla dalszego przebiegu wdrożenia i efektywności całego procesu. Sama faza wdrożenia, kiedy już zapadły decyzje technologiczne, a zmiany procesowe zostały zaplanowane, również wymaga odpowiedniego przygotowania.

Na tym etapie rozważań na temat praktycznych aspektów wdrożenia globalnego podatku minimalnego w Polsce, warto również zwrócić uwagę na fakt, że 15 stycznia 2025 roku Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) opublikowała wytyczne administracyjne, które zawierają listę krajów spełniających tymczasowe kryteria uznania ich przepisów dotyczących dwóch głównych zasad podatkowych za kwalifikowane oraz rejestr państw, które mogą korzystać z uproszczonych przepisów.

Innymi słowy, rejestr ten zawiera informacje o przepisach krajowych, które wdrażają lub planują wdrożyć regulacje dotyczące globalnego minimalnego podatku. Wpisy do rejestru są dokonywane na podstawie samo-certyfikacji zainteresowanych państw. Status kwalifikowanego przejściowego statusu wchodzi w życie z dniem implementacji ustawodawstwa, a jego ważność wygasa po zakończeniu pełnej rewizji przepisów, która musi rozpocząć się najpóźniej dwa lata po wejściu w życie regulacji. Warto mieć na uwadze, że brak uwzględnienia ustawodawstwa danej jurysdykcji w rejestrze nie oznacza, że przepisy te nie spełniają kwalifikowanych wymagań, lecz jedynie, że proces kwalifikacji przejściowej nie został jeszcze rozpoczęty lub zakończony w odniesieniu do tego ustawodawstwa na dzień publikacji.

Dla polskich przedsiębiorstw działających międzynarodowo rejestr OECD stanowi istotne narzędzie, które może przynieść wiele korzyści. Przede wszystkim umożliwia on firmom bieżące śledzenie zmian w przepisach krajowych i międzynarodowych, co pozwala na szybsze reagowanie na zmieniające się warunki prawno-podatkowe. Polskie firmy mogą dzięki rejestrowi OECD zweryfikować, czy ich krajowe przepisy są zgodne z globalnymi standardami podatkowymi. Dzięki rejestrowi, polskie przedsiębiorstwa mogą także lepiej zaplanować swoje strategie podatkowe.

Pozwala on bowiem na porównanie rozwiązań stosowanych w różnych krajach, co daje możliwość optymalizacji działań podatkowych w celu zminimalizowania ryzyka podwójnego opodatkowania czy niewłaściwej klasyfikacji dochodów i wydatków. Rejestr OECD jest na bieżąco aktualizowany, co umożliwia firmom śledzenie postępów w implementacji przepisów w różnych jurysdykcjach. Dzięki temu polskie firmy mogą na czas dostosować swoje praktyki podatkowe do zmieniających się przepisów międzynarodowych i uniknąć opóźnień lub nieporozumień wynikających z wprowadzania nowych regulacji. Zrozumienie międzynarodowych standardów i dostosowanie się do nich może również przyczynić się do zwiększenia konkurencyjności polskich firm.

Podsumowując, wdrożenie regulacji związanych z filarem 2 w Polsce niesie ze sobą nie tylko nowe obowiązki podatkowe dla największych grup kapitałowych, ale także wiele praktycznych wyzwań wymagających kompleksowego podejścia. Kluczowe będzie dostosowanie procesów podatkowych, księgowych i operacyjnych w przedsiębiorstwach, co obejmuje zarówno zmiany w raportowaniu, jak i integrację nowych wymogów z systemami finansowymi i IT.

Istotna stanie się również skuteczna współpraca z doradcami podatkowymi oraz administracją skarbową, aby zapewnić prawidłową interpretację i wdrożenie nowych regulacji. Jednocześnie nie można pominąć roli państwa w tym procesie. Aby zachować atrakcyjność inwestycyjną Polski, kluczowe będzie stworzenie jasnych i stabilnych przepisów oraz odpowiednie dostosowanie systemu ulg podatkowych i zachęt inwestycyjnych, w tym mechanizmów wspierających działalność w specjalnych strefach ekonomicznych. Niezbędna jest także otwarta komunikacja między sektorem publicznym a biznesem, aby nowe regulacje nie tylko spełniały międzynarodowe standardy, ale także uwzględniały realne potrzeby przedsiębiorców.

Ostateczny wpływ Pillar 2 na polski rynek będzie zależał od umiejętności znalezienia równowagi między obowiązkami wynikającymi z globalnych regulacji a mechanizmami wspierającymi rozwój firm. Kluczowe będzie nie tylko dostosowanie się do nowych wymogów, ale także strategiczne podejście do ich wdrażania, aby minimalizować ryzyka i wykorzystywać dostępne możliwości w nowej rzeczywistości podatkowej.

Bibliografia:

3) https://www.deloitte.com/pl/pl/services/tax/perspectives/globalny-podatek-minimalny-pillar-2-glowne-zalozenia.html [data dostępu: 12.02.25r.]

4) https://crido.pl/blog-taxes/globalny-podatek-minimalny-czy-czeka-nas-rewolucja-w-systemie-ulg podatkowych/ [data dostępu: 12.02.25r.]

6) https://grantthornton.pl/publikacja/globalny-podatek-minimalny-w-polsce-od-2025-r-projekt-ustawy/#3 [data dostępu: 12.02.25r.]

8) https://www.deloitte.com/pl/pl/services/tax/perspectives/globalny-podatek-minimalny-pillar-2-nowe-publikacje-OECD.html [data dostępu: 13.02.25r.]

9) https://www.ey.com/pl_pl/insights/tax/podatki-miedzynarodowe/nowe-wytyczne-oecd-dotyczace-podatku-wyrownawczego--beps2 [data dostępu: 13.02.25r.]