szkolenie

Numer KSeF i data przesłania faktury – co naprawdę oznaczają dla księgowej i rozliczeń VAT

Numer KSeF i data przesłania faktury – co naprawdę oznaczają dla księgowej i rozliczeń VAT?

Czy data z numeru KSeF to zawsze data wystawienia faktury? Nie. I właśnie na tym księgowe najczęściej mogą się potknąć. W szkoleniu wyjaśniamy, kiedy data przesłania do KSeF ma znaczenie podatkowe, jak wpływa na moment odliczenia VAT i kosztów oraz dlaczego numer KSeF bez daty nadania jest w praktyce mało użyteczny. Dowiesz się również, jak rozmawiać z informatykiem, aby system księgowy automatycznie „czytał” numer i datę z UPO – bez konieczności ręcznego weryfikowania dokumentów. Jeśli chcesz uniknąć błędów powielanych w internecie, prawidłowo ustalać moment odliczenia i zabezpieczyć interes swoich klientów – obejrzyj szkolenie już teraz.

Korzyści 
  • Zrozumiesz, kiedy data z numeru KSeF jest datą wystawienia faktury – a kiedy nią nie jest.
    Unikniesz błędnego rozliczenia VAT i nie powielisz mitów krążących w internecie.
  • Dowiesz się, jak prawidłowo ustalić moment odliczenia VAT i kosztów w KSeF.
    Zabezpieczysz rozliczenia swoich klientów i ograniczysz ryzyko korekt.
  • Nauczysz się rozpoznawać różnice między datą z pola P1, datą sprzedaży a datą przesłania do KSeF.
    Będziesz dokładnie wiedzieć, która data ma znaczenie podatkowe i w jakiej sytuacji.
  • Zrozumiesz konsekwencje trybu online i offline.
    Dzięki temu nie pomylisz momentu powstania skutków podatkowych.
  • Otrzymasz praktyczną wskazówkę, jak rozmawiać z informatykiem o systemie księgowym.
    Dowiesz się, dlaczego warto „wyciągać” z UPO numer KSeF wraz z datą nadania – aby nie tracić czasu na ręczną weryfikację.
  • Uporządkujesz wiedzę przed obowiązkowym KSeF.
    Zyskasz pewność w codziennej pracy i argumenty w rozmowach z przedsiębiorcami.
Najem prywatny w KSeF kiedy wystawisz fakturę poza systemem, a kiedy obowiązkowo przez KSeF Praktyczne kazusy i NIP-7 krok po kroku

Najem prywatny w KSeF: kiedy wystawisz fakturę poza systemem, a kiedy obowiązkowo przez KSeF? Praktyczne kazusy i NIP-7 krok po kroku

Twoja klientka odziedziczyła mieszkanie, wynajmuje je prywatnie i nagle musi wystawić fakturę firmie budowlanej? A może prowadzi działalność nierejestrowaną i nie ma „biznesowego” NIP? Najem prywatny w zderzeniu z KSeF to jeden z najbardziej problematycznych obszarów przed obowiązkowym wdrożeniem systemu. W tym szkoleniu przeanalizujesz konkretne kazusy: konsument vs. firma z NIP, limit 10 tys. zł, fundacje i stowarzyszenia oraz obowiązek rejestracji na NIP-7. Dowiesz się, jak legalnie rozwiązać sytuację, gdy osoba fizyczna nie prowadzi działalności, a musi wystawić fakturę w KSeF – oraz jak możesz jako biuro rachunkowe przejąć ten proces i zabezpieczyć klienta.

Korzyści 

Z tego szkolenia dowiesz się:

  • kiedy najem prywatny podlega obowiązkowi wystawienia faktury w KSeF, a kiedy możesz pozostać poza systemem,
  • jak rozróżnić sytuację: konsument vs. podmiot z NIP (firma, fundacja, stowarzyszenie, koło gospodyń wiejskich),
  • czy limit 10 000 zł ma znaczenie i w jakich przypadkach nie chroni przed obowiązkowym KSeF,
  • dlaczego osoba fizyczna bez działalności może być zmuszona do rejestracji na NIP-7,
  • czym różni się „stary NIP do PIT” od NIP potrzebnego do wystawiania faktur w obrocie gospodarczym,
  • jak postąpić w przypadku działalności nierejestrowanej i obowiązku wystawienia faktury przez KSeF,
  • w jaki sposób biuro rachunkowe może legalnie przejąć wystawianie faktur w KSeF w imieniu klienta,
  • jak zabezpieczyć się umową i odpowiedzialnością za merytorykę faktury,
  • jakie błędy interpretacyjne pojawiają się najczęściej i jak ich uniknąć w rozmowie z klientem.
KSeF w praktyce księgowej pieczęć kwalifikowana, token czy certyfikat Jak wybrać model, który nie zablokuje fakturowania

KSeF w praktyce księgowej: pieczęć kwalifikowana, token czy certyfikat? Jak wybrać model, który nie zablokuje fakturowania

Praca w KSeF nie może zależeć od jednego tokena i dostępności serwerów. Jeśli wystawiasz faktury dla klientów lub odpowiadasz za rozliczenia w firmie, musisz mieć rozwiązanie, które działa także w trybie offline i nie blokuje zespołu podczas urlopu czy awarii systemu. W tym szkoleniu dowiesz się, czym różni się pieczęć kwalifikowana od certyfikatu i tokena, kiedy masz podstawę do rozwiązania umowy z dostawcą IT oraz jak zabezpieczyć ciągłość fakturowania w małej i dużej organizacji.

Korzyści 

Z szkolenia dowiesz się:

  • czym w praktyce różni się token, pieczęć kwalifikowana i certyfikat w KSeF oraz które rozwiązanie daje Ci pełną niezależność,
  • dlaczego samo korzystanie z tokena może zablokować fakturowanie w trybie offline i narazić Twoich klientów na opóźnienia,
  • jak zabezpieczyć ciągłość wystawiania faktur w przypadku awarii systemu, przerwy serwisowej lub problemów po stronie Ministerstwa,
  • jakie uprawnienia nadawać biuru rachunkowemu i pracownikom, aby nie sparaliżować rozliczeń podczas urlopu lub choroby,
  • kiedy masz podstawę do zakwestionowania umowy z dostawcą IT, jeśli ogranicza Ci dostęp do pełnych funkcjonalności KSeF,
  • jak zorganizować model uwierzytelnień w małej firmie, a jak w dużej organizacji z wieloma lokalizacjami,
  • czy pieczęć kwalifikowana rzeczywiście „rozmywa odpowiedzialność” — i jak prawidłowo uregulować to w procedurach wewnętrznych,
  • ile realnie kosztują poszczególne rozwiązania i które z nich są inwestycją w bezpieczeństwo Twojej pracy.
III EDYCJA CERTYFIKOWANEGO SZKOLENIA KSeF w praktyce

III EDYCJA CERTYFIKOWANEGO SZKOLENIA: KSeF w praktyce – jak prowadzić firmę, biuro rachunkowe i obsługiwać klientów zagranicznych w nowej rzeczywistości?

Obowiązkowy Krajowy System e-Faktur (KSeF) to największa rewolucja w fakturowaniu od lat – w 2026 roku zmienia się wszystko: sposób wystawiania, odbierania i księgowania dokumentów. Brak odpowiedniego przygotowania niesie ze sobą realne ryzyko paraliżu finansowego, dotkliwych kar oraz utraty klientów. Jeśli zarządzasz biznesem, prowadzisz biuro rachunkowe lub odpowiadasz za finanse w firmie – to szkolenie pozwoli Ci zareagować z wyprzedzeniem i uniknąć zaskoczenia nowymi przepisami.

Korzyści 

Dlaczego warto wziąć udział w III edycji?

Szkolenie oferuje nie tylko wiedzę teoretyczną, ale przede wszystkim praktyczne kompetencje niezbędne do pracy w nowym systemie:

• Zyskasz gotowe procedury – nauczysz się nadawania uprawnień, wystawiania faktur w trybie online i offline oraz stosowania nowych oznaczeń bez ryzyka błędów.

• Rozwiążesz realne problemy – dowiesz się, jak radzić sobie z korektami, błędami w fakturach, awariami systemu i skomplikowanymi transakcjami zagranicznymi na przykładach z życia księgowych.

• Zabezpieczysz relacje z klientami – nauczysz się bezpiecznie obsługiwać procesy sprzedaży i zakupu, nawet w przypadku współpracy z podmiotami cyfrowo wykluczonymi.

• Poznasz perspektywę praktyka – prowadząca aktywnie uczestniczyła w konsultacjach przepisów, zgłaszając luki w systemie i broniąc interesów przedsiębiorców, co pozwoli Ci poznać realne zagrożenia, a nie tylko suchą teorię.

• Opanujesz transakcje międzynarodowe – dowiesz się, jak komunikować się z partnerami zagranicznymi i prawidłowo rozliczać handel międzynarodowy w ramach KSeF.

Projekt nowelizacji ustawy o VAT_OKŁADKA

VAT 2026/2027: Co przyniesie nowelizacja ustawy o VAT i ewidencji podatników? Poznaj planowane zmiany krok po kroku

Już w lipcu 2026 r. mają wejść w życie kolejne istotne zmiany w ustawie o VAT oraz ustawie o ewidencji podatników. Czekają nas nowe obowiązki, uproszczenia, ale i rewolucyjne rozwiązania, takie jak skład VAT, uproszczona rejestracja podatników czy zmiany w rozliczaniu ulgi na złe długi.Czy wiesz, jak zmienią się zasady ustalania obowiązku podatkowego? Co z nową procedurą rejestracji VAT? Jakie skutki przyniosą wyroki TSUE? A może zastanawiasz się, co oznacza skład VAT i kto będzie mógł z niego skorzystać?

Korzyści 

Z szkolenia dowiesz się:

  • jak w praktyce działać będzie instytucja składu VAT – kogo dotyczy i jakie warunki trzeba spełnić,
  • jakie zmiany czekają podatników w zakresie ulgi na złe długi i metody kasowej,
  • jak nowe przepisy dostosowują się do wyroków TSUE i jakie prawa zyskują podatnicy,
  • jakie uproszczenia zostaną wprowadzone w procesie rejestracji i wyrejestrowania VAT,
  • w jaki sposób zmieni się moment powstania obowiązku podatkowego przy działaniach z nakazu organów władzy publicznej,
  • co zmieni się w zakresie zwolnień podmiotowych VAT i obrotu towarami wewnątrz UE.
Wydłuzenie czasu na korekte deklaracji dla importu uproszczonego_OKŁADKA

Nowe zasady korekty deklaracji VAT przy imporcie uproszczonym – zmiana z mocą wsteczną od czerwca 2025

Zmiana, na którą czekało wielu importerów i księgowych – Sejm i Senat przyjęli nowelizację, która wydłuża termin na korektę deklaracji VAT w przypadku importu uproszczonego. Ustawa zacznie obowiązywać z mocą wsteczną – dla obowiązków podatkowych powstałych po 18 czerwca 2025 r.

Co to oznacza w praktyce? Podatnik, który nie zdąży z korektą w dotychczasowym 4-miesięcznym terminie, nie będzie już automatycznie tracił prawa do rozliczenia VAT w deklaracji. Nowe przepisy dają dodatkowy miesiąc – liczony od daty złożenia zgłoszenia uzupełniającego.

Korzyści 

Z szkolenia dowiesz się:

  • jakie zmiany w imporcie uproszczonym zaczną obowiązywać i jak je stosować w praktyce,
  • w jakich sytuacjach można dokonać korekty deklaracji VAT po upływie 120 dni – bez ryzyka zaległości i odsetek,
  • co oznacza dodatkowy miesiąc na korektę i jak prawidłowo wyliczyć ten termin,
  • jak uniknąć obowiązku zabezpieczania VAT w przypadku opóźnionych zgłoszeń uzupełniających,
  • jak zmiany powiązane są z systemem AIS Import+ i co warto wiedzieć o nowych procedurach celnych,
  • jakie warunki trzeba spełnić, aby nadal korzystać z rozliczenia VAT w deklaracji, nawet jeśli zgłoszenie uzupełniające wpłynie później.
Podwyzszenie limitu zwolnienia podmiotowego VAT_okładka

VAT 2026: Podwyższony limit zwolnienia i rewolucyjne zmiany w KSeF

Od 1 stycznia 2026 r. wchodzą w życie istotne zmiany w VAT – zarówno w zakresie limitu zwolnienia podmiotowego (z 200 tys. zł do 240 tys. zł), jak i przepisów dotyczących KSeF. Co to oznacza dla księgowych i przedsiębiorców? Czy zagraniczni podatnicy również skorzystają? Jakie są nowe zasady korekty deklaracji i co z okresem karencji?

Korzyści 

Z szkolenia dowiesz się:

  • jakie dokładnie zmiany w ustawie o VAT weszły w życie od 2026 roku – z naciskiem na nowy limit zwolnienia podmiotowego i jego zastosowanie w praktyce,
  • kto i na jakich zasadach może skorzystać z podwyższonego limitu 240 tys. zł, również w przypadku przekroczenia starego limitu w 2025 roku,
  • jakie znaczenie mają przepisy przejściowe i jak wpływają na możliwość ponownego skorzystania ze zwolnienia VAT,
  • jakie zmiany wprowadza KSeF w fakturowaniu, korektach, notach korygujących i zwrocie VAT,
  • jak przygotować się do obowiązkowego KSeF – terminy, wyłączenia, sankcje i wpływ na codzienną pracę biura rachunkowego,
  • jakie zmiany niesie projekt nowelizacji ustawy o VAT i ustawy o ewidencji podatników, planowany na lipiec 2026 roku,
  • jakie są nowe zasady korekty deklaracji VAT w imporcie uproszczonym – zmiana z mocą wsteczną od czerwca 2025 r.
Zamknięcie roku 2025 bez błędów – szkolenie online z Anną Staszel

Zamknij rok 2025 bez błędów – zapisz się na certyfikowane szkolenie online

Zamknięcie roku to moment, w którym nie ma miejsca na pomyłki. Sprawozdanie finansowe, inwentaryzacja, dywidendy, polityka rachunkowości – wszystko ma znaczenie. Już 24 listopada 2025 r. weź udział w praktycznych warsztatach online „Zamknięcie roku 2025 bez błędów” z dr Anną Staszel i przygotuj się do tego procesu z wyprzedzeniem.

Korzyści 

Dlaczego warto wziąć udział w szkoleniu

  • Zyskasz kontrolę nad procesem zamknięcia roku – poznasz dobre praktyki i sposoby organizacji prac, które pozwolą Ci uniknąć stresu i chaosu.
    Zoptymalizujesz czas – dzięki praktycznym checklistom, gotowym drukom i wskazówkom skrócisz czas przygotowania sprawozdania.
    Unikniesz błędów i kar – dowiesz się, jak prawidłowo przeprowadzić inwentaryzację, rozliczyć dywidendy i przygotować się do badania sprawozdania.
    Dostosujesz politykę rachunkowości do nowych obowiązków – m.in. w związku z JPK CIT i KSR nr 16.
    Zdobędziesz certyfikat uczestnictwa – potwierdzający udział w profesjonalnym szkoleniu dla księgowych i biegłych rewidentów.

Jak zaksięgować opłatę za przyszłoroczne szkolenie dla pracownika?

Pytanie: Chcielibyśmy wykupić szkolenie dla pracownika administracji szkoły, które ze względu na brak terminów w tym roku odbędzie się dopiero w styczniu w przyszłym roku. Proponują nam wykupienie vouchera na szkolenie, który opłacimy w tym roku. Czy księgując taki wydatek powinnam go ująć na paragrafie 4700?
Korzyści 

Po przeczytaniu tekstu dowiesz się:

  • Jaki konkretnie paragraf klasyfikacji budżetowej jest właściwy do ujęcia wydatku na zakup vouchera szkoleniowego dla pracownika administracji szkoły?
  • Dlaczego voucher na szkolenie, mimo że jest opłacony w bieżącym roku, należy ująć w paragrafie 4700?
  • W jaki sposób wydatek na zakup vouchera, którego usługa odbędzie się w styczniu następnego roku, może być traktowany w ujęciu księgowym (bilansowym)?
Certyfikowane szkolenie KSeF 2026 w praktyce – jak przygotować firmę, biuro rachunkowe i klientów zagranicznych Już w październiku druga edycja!

Certyfikowane szkolenie: KSeF 2026 w praktyce – jak przygotować firmę, biuro rachunkowe i klientów zagranicznych? Już w październiku druga edycja!

Obowiązkowy KSeF to największa rewolucja w fakturowaniu od lat – a czasu na przygotowanie zostało niewiele. Jeśli jesteś księgowym, prowadzisz biuro rachunkowe, odpowiadasz za faktury w firmie albo zarządzasz biznesem – to szkolenie - KSeF 2026 w praktyce – jak przygotować firmę, biuro rachunkowe i klientów zagranicznych? jest dla Ciebie!

Korzyści 

Dlaczego to szkolenie jest dla Ciebie?

  • Bądź krok przed zmianami – poznasz nowe obowiązki zanim KSeF stanie się obowiązkowy. Dowiesz się, kogo dotyczą przepisy, od kiedy i w jakim zakresie oraz jakie transakcje obejmie system.
  • Zrozumiesz KSeF od podstaw – nauczysz się poruszać w systemie, poznasz jego zasady działania i kluczowe różnice między fakturami elektronicznymi a fakturami ustrukturyzowanymi.
  • Opanujesz zarządzanie uprawnieniami – dowiesz się, jak nadawać i odbierać dostęp do KSeF, kto w firmie i biurze rachunkowym może wystawiać faktury i jak bezpiecznie delegować prawa.
  • Poznasz strukturę FA (3) – krok po kroku omówimy elementy obowiązkowe i fakultatywne e-faktury, nowe numery KSeF, kody GTU i zasady oznaczania płatności.
  • Przygotujesz się na sytuacje awaryjne – nauczysz się działać w trybie awarii, offline24 i podczas niedostępności systemu, by uniknąć błędów i konsekwencji podatkowych.
  • Zdobędziesz praktyczne wskazówki od ekspertki – Luiza Pieprzyk, wieloletnia doradczyni przedsiębiorców i księgowych, pokaże Ci sprawdzone rozwiązania i odpowie na Twoje pytania.
  • 3 października 2025 r.
  • VAT

Księgowanie kosztów szkolenia pracownika i wspólnika w spółce jawnej

Pytanie: Spółka jawna prowadzi stację kontroli pojazdów, a także warsztat samochodowy. Chcielibyśmy sfinansować kurs diagnosty, a także koszt egzaminu dla naszego mechanika, a także dla wspólnika spółki jawnej. Jak prawidłowo powinno wyglądać księgowanie kosztu takiego kursu dla pracownika, a jak dla wspólnika? Czy taki koszt odnieść w ciężar kosztów operacyjnych czy na konto „Świadczenia na rzecz pracowników”? Czy od takiego świadczenia należy naliczyć podatek PIT oraz składki ZUS u pracownika? Jeżeli pracownik nie zda egzaminu i zrezygnuje z dalszego zdawania, to czy musimy wyłączyć z kosztu ww. wydatek?
Korzyści 

Z artykułu dowiesz się:

jak prawidłowo zaksięgować koszt szkolenia pracownika i wspólnika spółki jawnej – zarówno od strony księgowej, jak i podatkowej.

Certyfikowane szkolenie KSeF 2026 w praktyce – jak przygotować firmę, biuro rachunkowe i klientów zagranicznych

Certyfikowane szkolenie: KSeF 2026 w praktyce – jak przygotować firmę, biuro rachunkowe i klientów zagranicznych?

Już wkrótce KSeF stanie się obowiązkowy – przygotuj siebie, firmę i klientów na nadchodzące zmiany. Weź udział w praktycznym szkoleniu online, dzięki któremu poznasz nowe obowiązki jeszcze zanim wejdą w życie. Dowiesz się, kogo dotyczy KSeF, jakie transakcje obejmie, jak nadawać uprawnienia i wystawiać faktury w trybie offline. Ekspertka z wieloletnim doświadczeniem wyjaśni, jak prawidłowo wdrożyć e-fakturę FA (3), uniknąć pułapek podatkowych i skutecznie rozliczać transakcje zagraniczne w KSeF.

Korzyści 

Dlaczego warto wziąć udział w szkoleniu?

  • Poznasz obowiązki zanim wejdą w życie – dowiesz się, kto, kiedy i w jakim zakresie musi wdrożyć KSeF oraz jakie transakcje będą nim objęte.
  • Zrozumiesz, jak działa system i jak się w nim poruszać – poznasz różnice między fakturami elektronicznymi a fakturami ustrukturyzowanymi w KSeF.
  • Nauczysz się nadawać uprawnienia i zarządzać nimi – dowiesz się, kto w firmie i biurze rachunkowym może wystawiać faktury i jak prawidłowo delegować dostęp do systemu.
  • Opanujesz strukturę e-faktury FA (3) – poznasz elementy obowiązkowe i fakultatywne faktury, nowe numery KSeF, oznaczenia GTU i kodowanie płatności. 
  • Nauczysz się postępować w trybie awarii i offline24 – poznasz obowiązki i procedury w przypadku niedostępności systemu oraz skutki podatkowe tych zdarzeń.
  • Skonsultujesz się z doświadczoną ekspertką – Luiza Pieprzyk od lat wspiera przedsiębiorców i księgowych w codziennych wyzwaniach podatkowych.
  • 15 września 2025 r.
  • VAT
Tryb awaryjny w KSEF zdjęcie

Tryb awaryjny KSeF – nowe obowiązki księgowego i wystawcy faktur od 2026 roku

Czy wiesz, jak postępować, gdy system KSeF przestanie działać? Tryb awaryjny to zupełnie nowe wyzwanie dla księgowych i wystawców faktur. Błędy w tym zakresie mogą kosztować Twoją firmę czas, pieniądze i nerwy – a kontrahenta… cierpliwość. 

Korzyści 

Z tego szkolenia dowiesz się:

  • kiedy można wystawiać faktury w trybie awaryjnym,
  • jakie są różnice między awarią a awarią całkowitą,
  • jakie obowiązki spoczywają na Tobie jako księgowym,
  • jakie dokumenty trzeba przekazać i w jakim terminie,
  • i dlaczego dobrze przeszkolona kadra to teraz absolutna podstawa.
Załacznik do faktury w KSEF zdjęcie

Załącznik do faktury w KSeF – kiedy można, kiedy nie wolno i jak nie stracić prawa do jego stosowania

Czy Twoja firma może dołączać załączniki do faktur w KSeF? Tylko konkretne branże mają taką możliwość – reszta może narazić się na poważne konsekwencje, w tym utratę prawa do wystawiania takich dokumentów. W tym szkoleniu dowiesz się:

  • kto może wystawiać faktury z załącznikiem,
  • jak prawidłowo zgłosić ten zamiar do KAS,
  • jakie dane mogą znaleźć się w załączniku, a czego nie wolno tam umieszczać.

Nie ryzykuj błędów – obejrzyj nagranie i poznaj obowiązujące zasady zanim zaczniesz działać w KSeF!

Korzyści 

Z  szkolenia dowiesz si ę:

  • Kto może, a kto nie powinien wystawiać faktur z załącznikiem w KSeF – unikniesz błędów, które mogą skutkować sankcjami.
  • Jak poprawnie zgłosić zamiar wystawiania faktur z załącznikiem do szefa KAS – krok po kroku, bez niedomówień.
  • Jakie dane można umieścić w załączniku, a co jest zabronione – nie ryzykuj utraty możliwości korzystania z tej funkcji.
  • Jakie są konsekwencje przesyłania nieprawidłowych załączników przez KSeF – dowiesz się, jak chronić dane firmowe i podatkowe.
  • Jak działa tryb awaryjny i offline przy fakturach z załącznikiem – przygotuj się na każdą sytuację.
Zgubiona faktura – czy możesz jeszcze odliczyć VAT?

Zagubiona faktura a odliczenie VAT – co zrobić, gdy minął termin?

Zapraszamy do podcastu „O Vacie w krawacie”, w którym wyjaśniamy podatkowe zagwozdki, często spędzające sen z powiek księgowym i przedsiębiorcom. Dzisiejszy odcinek to klasyka z biura: faktura, która zginęła w papierach. I zasadnicze pytanie: jeśli dokument przepadł, a termin ujęcia go w deklaracji VAT już upłynął, czy wciąż mamy jakieś możliwości działania?

Korzyści 
  • Dowiesz się, czy duplikat faktury jest konieczny, a kiedy wystarczą inne dowody.
  • Sprawdzisz, jak działa 5-letni okres na odliczenie VAT i kiedy możesz z niego skorzystać.
  • Upewnisz się, czy można odliczyć VAT z faktury, która została odnaleziona po terminie.
  • Będziesz wiedzieć, jakie są warunki skutecznego odliczenia VAT i kiedy można skorygować deklarację.

@ Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. \\ Wszystkie prawa zastrzeżone.