Przychód z działalności nierejestrowej w PIT-36 za 2024 rok – czy wykazać zaliczki od klientów

Działalność nierejestrowana to wygodny sposób na drobną działalność zarobkową, ponieważ nie wymaga zakładania firmy. Nie trzeba jej zgłaszać do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), GUS czy do urzędu skarbowego. Jej zalety docenią więc zwłaszcza osoby, które np. chcą tylko dorobić do pracy na etacie. To samo dotyczy osób, które zamierzają rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej, ale nie czują się na siłach, aby od razu stać się pełnoprawnymi przedsiębiorcami.

Dlatego często działalność nierejestrowaną określa się mianem działalności „na próbę”.  Pozwala ona bowiem uniknąć ponoszenia dużych kosztów, a także na ograniczenie ryzyka, które na ogół wiążą się z założeniem firmy.

Na możliwość jej prowadzenia wskazuje art. 5 ust. 1 ustawy z 6 marca 2028 r. - Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem, nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną:

• której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, i
• która w okresie ostatnich 60 miesięcy (tj. 5 lat) nie wykonywała działalności gospodarczej.

Jeśli podatnik przekroczy miesięczny limit przychodu, jego działalność zostanie uznana za działalność gospodarczą. Od momentu tego przekroczenia ma on 7 dni na zarejestrowanie działalności gospodarczej w CEIDG.

Przychody z działalności nierejestrowej rozlicza się w zeznaniu rocznym PIT-36. W tym celu należy wypełnić min. specjalny wiersz nr 8 pt. „Działalność nierejestrowana, określona  w art. 20 ust. 1ba ustawy” (pozycje 116 - 119) w części E formularza PIT-36 (zatytułowanej „DOCHODY / STRATY ZE ŹRÓDEŁ PRZYCHODÓW”). Wykazuje się w nim odpowiednio przychody, koszty i dochód (bądź stratę) ze wspomnianej działalności.  

Co istotne, uzyskiwanie przychodów z działalności nierejestrowanej nie pozbawia podatnika możliwości wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Jeśli takie przychody uzyskał w roku podatkowym ten małżonek, również on powinien je wykazać we wspomnianym zeznaniu, w przeznaczonych do tego rubrykach (pozycje 174-177). Podobnie taki podatnik – jeśli spełnia ustawowe warunki – ma prawo do rozliczenia jako  osoba samotnie wychowująca dziecko, a także do wielu popularnych ulg podatkowych, np. prorodzinnej (na dziecko), na Internet, termomodernizacyjnej, rehabilitacyjnej, abolicyjnej, z tytułu wpłat na  IKZE, odliczeń darowizn itp.

Na tle tak sformułowanych przepisów mogą pojawić się m.in. wątpliwości, jak potraktować do celów PIT otrzymane od klientów zaliczki. Świadczy o tym np. treść wyjaśnień z 25 lutego 2025 r. opublikowanych przez Ministerstwo Finansów na stronie systemu informacji celno-skarbowej „Eureka”. Resort udzielił ich w odpowiedzi na zapytanie dziennikarza. Pytający w wystąpieniu do MF – powoławszy się na przywołane przepisy Prawa przedsiębiorców – wskazał zarazem, że do celów podatku dochodowego za przychody uznaje się generalnie otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Przytoczył również fragment wyjaśnień zamieszczonych na stronie internetowej serwisu Biznes.gov.pl, w którym czytamy, że: „(…) przychodem podatkowym z działalności nierejestrowej są tylko kwoty zapłacone przez klienta za towar lub usługę. Kwoty należne, ale nieotrzymane w danym miesiącu, staną się przychodem podatkowym dopiero w momencie, kiedy otrzymasz zapłatę od klienta. (…)”

W związku z tym autor wystąpienia do MF sformułował pytanie, czy osoba wykonująca działalność nierejestrową powinna uwzględnić w przychodach podatkowych zaliczkę otrzymaną na poczet dostawy towaru/wykonania usługi.

Ministerstwo Finansów udzieliło na to pytanie pisemnej odpowiedzi, która została upubliczniona 27 lutego br. Wskazano w niej, że na gruncie przepisów ustawy PIT, przychody osiągane z działalności, o której mowa w art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, tj. przychody z tzw. działalności nierejestrowanej – są zaliczane do przychodów z innych źródeł (określonych w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy PIT). Przychody z działalności nierejestrowanej są określane na ogólnych zasadach wynikających z art. 11 ustawy PIT. Oznacza to, że przychodami z działalności nierejestrowanej są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przychód z działalności nierejestrowanej PIT-36 za 2024 obejmuje również zaliczki otrzymane od klientów – zgodnie z interpretacją Ministerstwa Finansów. Każdy podatnik powinien więc pamiętać, by ująć je w odpowiednich rubrykach PIT-36.