JPK_CIT: Nowe wyzwania dla księgowych od 2025 r. Jak przygotować się na nadchodzące zmiany

Zachodzące zmiany technologiczne jak również postępująca rewolucja cyfrowa wywierają coraz większy wpływ na sposób prowadzonej działalności, wymuszają zmiany organizacyjne, a jednocześnie pozwalają na lepsze zrozumienie działania przedsiębiorstwa dzięki dużym zbiorom danych, które z każdym rokiem coraz łatwiej analizować.

Rewolucje technologiczną dostrzegają od kilku lat także organy podatkowe poprzez wprowadzanie nowych wymagań w zakresie zdigitalizowanego raportowania informacji o prowadzonych działaniach biznesowych wpływających na zobowiązania podatkowe.

Ostatnie lata to sukcesywne ucyfrowienie przez Ministerstwo Finansów obszaru VAT poprzez wprowadzania plików JPK_VAT, następnie ich aktualizację do JPK_V7M oraz wprowadzanie e-Faktury. Digitalizacja podatków nie kończy się jednak na VAT. Ministerstwo Finansów wkracza dalej, rozszerzając zakres cyfryzacji również o akcyzę oraz podatki dochodowe.

Początek digitalizacji obszaru podatków i rachunkowości miał miejsce na przełomie 2015 i 2016 r., kiedy to wraz z wprowadzonymi zmianami w Ordynacji podatkowej wprowadzono elektroniczną wymianę ksiąg podatkowych i dowodów księgowych pomiędzy podmiotami prowadzącymi księgi podatkowe i dowody księgowe w formie elektronicznej a organami podatkowymi.

Wprowadzenie do Ordynacji podatkowej art. 193a zapoczątkowało nie tylko digitalizację systemu podatkowego, ale również rachunkowości. Art. 193a wprowadził możliwość żądanie przez organy podatkowe przekazania całości lub części tych ksiąg oraz dowodów księgowych w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej opisanej w schemie .xsd, wskazując rodzaj ksiąg podatkowych i dowodów księgowych, którego dotyczą.

W praktyce przełożyło się to na powstanie obowiązku przekazania ksiąg w formacie JPK na żądanie organu podatkowego - od z 1 lipca 2016 r. dla dużych przedsiębiorców, a od 1 lipca 2018 r. pozostałych przedsiębiorców. Wprowadzony obowiązek obejmował m.in. przekazywanie ksiąg rachunkowych w formacie pliku JPK_KR, który stanowił punkt wyjścia do opracowania jednej z nowych struktur logicznych ,JPK_CIT – pliku JPK_KR_PD.

Nie. Mimo nadchodzących zmian i nowych obowiązków sprawozdawczych w zakresie, JPK_CIT nie zostaje zniesiony obowiązek przedstawienia JPK_KR na żądanie organu podatkowego. Organ podatkowy może żądać od podatnika zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej przedstawienia JPK_KR za okresy poprzednie, sprzed wejścia w życie JPK_CIT (za ostatnie 5 lat) dla danego podatnika. Dlatego podatnicy powinni być zdolni do wygenerowania zarówno JPK_KR na żądanie, jak i plików wchodzą w skład JPK_CIT.

W związku z cyfryzacją podatków i rachunkowości, ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw z 29 października 2021 r. nałożyła nowy obowiązek sprawozdawczy na podatników CIT dotyczący prowadzenia ksiąg, ksiąg rachunkowych lub ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Zgodnie przepisami, które weszły w życie od 1 stycznia 2025 r. podatnicy prowadzący księgi rachunkowe są obowiązani prowadzić te księgi przy użyciu programów komputerowych oraz przesyłać właściwemu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego te księgi po zakończeniu terminu roku podatkowego.

Z nowego obowiązku będzie trzeba się wywiązać:

-  w terminie do dnia upływu złożenia zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) i należnego podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy, czyli CIT-8 albo

-  do dnia złożenia deklaracji podatkowej (zeznania rocznego) sporządzanej przez osoby prawne, które zdecydowały się na wybór CIT estońskiego, czyli CIT-8E do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego (31 marca).

Proces raportowania JPK_CIT ma znacznie szersze znaczenie dla Ministerstwa Finansów niż gromadzenie danych, ich analizowanie oraz zautomatyzowanie kontroli podatkowych. Jednym z założeń Ministerstwa Finansów przyświecającym digitalizacji podatków dochodowych i rachunkowości jest uzyskanie porównywalności w zakresie otrzymywanych raportów sprawozdawczych w formie ustrukturyzowanej w składanych deklaracjach podatkowych (CIT-8, CIT-8E), a sprawozdaniem finansowym (nota podatkowa), danymi raportowanymi w KSeF i JPK_V7M.

Ma to przełożyć się na dalsze uszczelnienie systemu podatkowego. W tym przypadku za pomocą składanych jednolitych plików kontrolnych: JPK_KR_PD i JPK_ST_KR, które będą stanowić źródło danych (do uzgodnień) dla aplikacji analitycznych Ministerstwa Finansów monitorujących rozliczenia podatkowe takich jak Poltax czy PoltaxPlus.

W uzasadnieniu do projektu rozporządzenia w sprawie dodatkowych danych, o które należy uzupełnić prowadzone księgi podlegające przekazaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym można odnaleźć fragment, który potwierdza postawioną tezę. Mianowicie ustawodawca wskazuje, że wprowadzenie dodatkowych danych względem JPK_KR jest niezbędne dla zapewnienia porównywalności pomiędzy składanymi ewidencjami (CIT-8, CIT-8E), a sprawozdaniami finansowymi, danymi z JPK_V7M oraz informacjami z systemu KSeF.

Pierwsi podatnicy złożą JPK_KR_PD wraz z zeznaniem podatkowym CIT-8 / CIT-8E do 31 marca 2026 r.

W zakresie podmiotowym harmonogramu wdrożenia JPK_CIT należy wspomnieć o przepisie, który wszedł w życie  1 stycznia 2025 r., chodzi o art. 9 ust. 1d ustawy o CIT. Wskazany przepis wskazuje na zwolnienia od obowiązku raportowania nowych obowiązków podatkowych. Zwolnieni z tych obowiązków są między innymi podatnicy o których mowa w art. 27a ustawy o CIT, którzy osiągają wyłącznie dochody wolne od podatku na podstawie art. 17 ust. 1 oraz nie są obowiązani do sporządzenia poszczególnych deklaracji lub informacji, o których mowa w ustawie o PIT.

Digitalizacja w procesie ewidencji i rozliczeń podatkowo – księgowych w obszarze podatków dochodowych i rachunkowości wiąże się nie tylko z automatyzacją zarządzania danymi przedsiębiorstwa, ale również uszczelnianiem systemu podatkowego. Skutkiem wprowadzonych zmian są powstające wyzwania dla podatników zarówno pod kątem technologicznym, podatkowym, jak i księgowym.

Digitalizacja kojarzona jest głównie z obszarem technologii i zmian w IT, dlatego też wyzwania związane z przygotowaniem do raportowania nowego obowiązku rozpoczniemy od wątku technologicznego. Z perspektywy technologicznej najczęściej pojawiają się następujące wyzwania:

• Konieczność dostosowania systemu ERP/ tabel systemowych, planów kont, znaczników i wymiarów) by od pierwszego dnia roku podatkowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2024 r. ewidencjonować komplet informacji oczekiwanych (obligatoryjnych) przez MF w schemie JPK_KR_PD.
• Konieczność przygotowania rozwiązania do generowania plików XML znacznych wielkości – pliki JPK_KR_PD mogą zawierać miliony rekordów, a co za tym idzie proces ich generowania będzie długotrwały i może wiązać się z koniecznością modyfikacji rozwiązań w systemach ERP do generowania danych.

Kolejnym wyzwaniem stającym przez podatnikami w związku z koniecznością przygotowywania plików JPK_CIT,  jest wyzwanie podatkowo-księgowe. W szczególności wyzwaniem mogą okazać się kwestie związane z zaplanowaniem prac związanych z dostosowaniem procedur księgowych w trakcie ograniczonych ram czasowych okresu sprawozdawczego. Wynika to z faktu, że okres raportowania JPK_CIT w przypadku I grupy podatników ma miejsce do 31 marca 2026 r., który jest zbieżny z terminem wdrożenia obowiązkowego raportowania faktur ustrukturyzowanych w KSeF.

Termin wdrożenia obowiązkowego raportowania faktur w KSeF przypada bowiem:
- na 1 lutego 2026 r., dla podatników osiągających przychody powyżej 200 mln euro oraz 

- na 1 kwietnia 2026 r. dla pozostałych podatników. 

Wobec powyższego powodować to będzie konieczność skoordynowania działań działów podatkowych, księgowych oraz technologicznych w przedsiębiorstwie.

W zakresie znaczników kont należy podkreślić, że dodatkowe znaczniki mimo, że są fakultatywne do raportowania z punktu widzenia technicznego. Mogą odegrać kluczową rolę w kontekście procesów księgowych. Jest to spowodowane tym, że niektóra konta księgowe są raportowane z dwóch źródeł (np. konta aktywno-pasywne), a np. konto różnic kursowych, w zależności od salda może być raportowane do przychodów, lub kosztów.

Wprowadzenie JPK_CIT to jeden z najpoważniejszych kroków w cyfryzacji sprawozdawczości podatkowej. Wyzwania technologiczne, harmonogram oraz równoległe obowiązki związane z KSeF wymagają starannego zaplanowania prac i pełnej współpracy między działami finansowymi i IT. Nie warto czekać – przygotowania warto rozpocząć już teraz, by JPK_CIT nie był źródłem problemów.

Robert Łuszczyna, Senior Manager w Zespole Tax Technology and Transformation, EY Polska

Bartosz Nowak, Konsultant w Zespole Tax Technology and Transformation, EY Polska