5 wskaźników finansowych, które musisz znać

Dodano: 23 września 2016
zebranie

Kontrola wskaźników finansowych pozwala ocenić czy firma nie stoi na progu kryzysu. Wskaźniki te można podzielić na kilka grup, w zależności od tego, jaki aspekt działalności firmy opisują. Ten artykuł to omówienie 5 wskaźników finansowych, które są niezbędne w Twojej pracy.

Najczęściej wyróżnisz następujące grupy wskaźników finansowych: płynności, aktywności, zadłużenia, rentowności oraz rynkowe.

Kontrola wskaźników płynności

Wskaźniki płynności najczęściej obliczasz jako udział aktywów obrotowych (na różnym poziomie ogólności, od aktywów obrotowych ogółem do środków pieniężnych) w zobowiązaniach krótkoterminowych.

Pokazują Ci one zatem, czy badana firma ma wystarczający zasób majątku obrotowego do pokrycia bieżących zobowiązań.

Wskaźnik kapitału pracującego

Na tej podstawie sformułowano również kategorię kapitału pracującego, który w sposób bezwzględny pokazuje Ci, jaka jest nadwyżka aktywów bieżących nad krótkoterminowymi źródłami finansowania aktywów bieżących (zobowiązania krót­koterminowe, rezerwy, rozliczenia między okresowe).

Kapitał pracujący pokazuje Ci zatem, jaka część aktywów bieżących jest finansowana kapitałami stałymi (kapitały własne, zobowiązania długoterminowe). Możesz go zatem policzyć, odejmując od kapitału stałego aktywa trwałe.

 

Kapitał pracujący możesz analizować na 3 sposoby:

  1. w wartościach bezwzględnych - uważaj, tu może być problem z interpretacją - trudno bowiem jednoznacznie stwierdzić, jaki poziom kapitału pracującego jest bezpieczny dla firmy. Będzie to zależało od cyklu produkcyjnego (ile czasu upływa od zapłaty dostawcy materiałów do otrzymania od odbiorcy zapłaty za towar) - im jest dłuższy, to kapitał pracujący powinien być większy, ale też od skali działania (np. mierzonej wielkością sprzedaży - im wyższa sprzedaż, tym większy kapitał pracujący jest wymagany) itp.;
  2. poprzez jego udział w aktywach - co stanowi miarę poten­cjalnych możliwości pieniężnych firmy (im dłuższy cykl produkcyjny, tym wartość wskaźnika powinna być wyższa);
  3. poprzez wskaźnik kapitału pracującego w dniach obrotu (udział w średnich dziennych przychodach) - co pokazuje Ci liczbę dni obrotu, na którą wystarcza kapitału pracującego.
    Analiza dynamiczna pokazuje, czy wzrostowi sprzedaży towarzyszy wzrost kapitału pracującego, który zabezpiecza
    płynność firmy.
PRZYKŁAD

Dane przedsiębiorstwa X w kolejnych latach kształtują się następująco:

 

Po analizie powyższych danych możesz stwierdzić, że w pierwszych 3 latach kapitał pracujący wykazywał trend zgodny z aktywami - o czym świadczy także w miarę stały udział kapitału pracującego w aktywach. Natomiast w ostatnim roku kapitał pracujący wzrósł bardziej niż aktywa i - jak widać na wykresie - jest to spowodowane głównie znacznym obniżeniem zobowiązań bieżących.

Z tego przykładu możesz wysnuć następujący wniosek: warto dokładniej przyjrzeć się strukturze finansowania, gdyż tam mogą się „ukrywać" możliwości wzrostu efektywności poprzez obniżenie kosztów wynikających z zamrożenia środków finansowych w kapitale pracującym.

Warto również zastanowić się nad pomysłem zwiększenia stopnia finansowania firmy zobowiązaniami krótkoterminowymi.

Wskaźnik pokrycia zobowiązań należnościami

Inny wskaźnik należący do grupy wskaźników płynności, który jest bardzo przydatny w kontroli wyników przedsię­biorstw, w szczególności handlowych - to wskaźnik pokrycia zobowiązań należnościami (udział należności handlowych w zobowiązaniach handlowych). Wskazuje Ci, jak firma korzysta z kredytu kupieckiego i jakiego sama udziela.

Analiza takiego wskaźnika w czasie pozwala Ci ocenić politykę handlową (zarówno w zakresie sprzedaży, jak i zaopatrzenia) i zauważyć niepokojące zjawiska - np. niewspółmierny do przyrostu zobowiązań przyrost należności handlowych.

Pamiętaj, że z punktu widzenia analizy ex post wskaźniki płynności są raczej mało użyteczne, ponieważ pokazują sytuację płynnościową w danym momencie, a wartości aktywów obroto­wych oraz zobowiązań bieżących wykazują się dużą zmiennością w czasie.

Dlaczego warto utworzyć preliminarz - prognozę płynności

Na potrzeby analizy płynności firmy w przypadku kontroli wyników warto, abyś skorzystał z krótkoterminowego preliminarza - prognozy płynności.

Wymaga to od Ciebie więcej pracy, niemniej jednak jest to zdecydowanie lepsze narzędzie oceny płynności przedsiębiorstwa i ewentualnych zagrożeń z tym związanych.

Przykładowy preliminarz może wyglądać następująco [j.p.]:

Przykładowy preliminarz - prognoza płynności dla 3 miesięcy


Preliminarz pozwala Ci precyzyjnie określić zapotrzebowanie na środki finansowe, jak też przeanalizować skutki ewentualnych zjawisk negatyw­nych, np. opóźnienia czy zmniejszenia wpływów ze sprzedaży itp.

W opisywanym przypadku - jeżeli wpływy ze sprzedaży w 3. miesiącu będą niższe od planowanych o 300, to firma nie będzie miała środków na spłatę kredytu. Może więc warto ubiegać się o kredyt o dłuższym terminie spłaty.

Preliminarz w przedstawionej tabeli obejmuje jedynie 3 produkty, jeśli zaś firma posiada bardziej rozbudowany asortyment, wtedy trudno „zmieścić" wszystkie dane w jednej tabeli. W takiej sytuacji w tabeli zbiorczej wpisujesz zbiorczo wpływy ze sprzedaży, natomiast osobno sporządzasz tabelę analityczną prezentującą wpływy w podziale na produkty.

Takie analityczne tabele możesz sporządzić także dla innych pozycji preliminarza w miarę potrzeb informacyjnych. W tym przypadku wybór możliwości jest duży i powinieneś wybrać taką, która jest najlepsza dla Twojej firmy - np. dostawy i usługi możesz prezentować w podziale na kategorie (transport, sprzą­tanie, telekomunikacja itp.) lub w podziale na dostawców (dla firm posiadających kilku stałych dostawców).

Oceny wykonania planu finansowego możesz dokonać poprzez sprawdzenie stanu gotówki na koniec okresu. Jeżeli są odchyle­nia, to analizujesz poszczególne pozycje, szukając odpowiedzi na pytanie, dlaczego nie zostały zrealizowane - czy np. wydatki na administrację były wyższe od założonych, czy może nastąpiły przesunięcia w czasie i zostaną zapłacone w następnym okresie. Na tej podstawie dokonujesz korekty preliminarza na kolejne miesiące.

Kontrola wskaźników aktywności

Wskaźniki aktywności pozwalają Ci ocenić sposób wykorzystania aktywów przez firmę. Najbardziej ogólnym wskaźnikiem w tej kategorii jest wskaźnik obrotowości aktywów -pokazujący, jaki odsetek sprzedaży stanowią aktywa - jak „często" aktywa zamieniaj ą się w przychody ze sprzedaży.

Ta grupa wskaźników jest bardzo ważna w kontroli osiąganych przez firmę wyników, pozwala Ci bowiem ocenić, czy zgromadzony majątek jest wystarczający do skali prowadzonej działalności, czy jest właściwie i efektywnie wykorzystywany. Jest to narzędzie oceny zarządzania należnościami, zobowiązaniami czy zapasami.

Wskaźniki, które możesz wykorzystać w tym zakresie, to m.in.:

  • wskaźniki rotacji należności,
  • zobowiązań,
  • zapasów

- obliczane jako udział tych kategorii aktywów w przeciętnej dziennej sprzedaży lub przeciętnych dziennych kosztach sprze­danych produktów i towarów odpowiednio.

W ten sposób uzyskujesz informację, co ile dni średnio spływają należności, jak długo firma spłaca zobowiązania czy magazynuje zapasy. Wskaźnikiem agregującym wymienione powyżej jest wskaźnik cyklu konwersji gotówki:


 

Cykl konwersji gotówki wskazuje okres, który upływa od momentu poniesienia wydatku na zakup czynników produkcji do spływu należności za dostarczony towar.

Analiza takiego wskaźnika w czasie jest zatem bardzo pożytecz­na, ponieważ daje Ci odpowiedź, w jaki sposób spółka zarządza kapitałem obrotowym. Im proces ten przebiega szybciej, tym większy zysk, ale też większe ryzyko niewypłacalności czy braku czynników produkcji w magazynie w przypadku opóźnień.

Warto, abyś poddał analizie nie tylko wartość tego wskaźnika, ale także jego składowe. Ilustruje to następny przykład.

PRZYKŁAD

Wybrane wartości bilansowe i wynikowe spółki Y oraz wskaźniki rotacji zo­stały przedstawione w tabeli na następnej stronie i dalej - na wykresie.

Wybrane pozycje bilansowe i wynikowe firmy Y


W analizowanej firmie w 2. roku znacznie wzrósł cykl konwersji gotówki, głównie w wyniku wzrostu okresu rotacji zapasów.

W takim przypadku powinieneś koniecznie dokonać analizy przyczyn, dla których wartość zapasów wzrosła niewspółmiernie do obrotu. To zjawisko może być np. spowodowane zaleganiem gotowych towarów w magazy­nie - produkowaniem towarów, na które nie ma zbytu. Twoja firma może wówczas rozważyć zmianę asortymentu lub cyklu produkcji (jeżeli ma ona charakter sezonowy).

Kontrola wskaźników zadłużenia

Wskaźniki zadłużenia pozwalają Ci analizować zarówno efektywność zarządzania długiem (w jakim stopniu zobowiązania zostały wykorzystane do finansowania aktywów), jak i bezpie­czeństwo firmy (w jakim stopniu zyski operacyjne pokrywają zobowiązania z tytułu obsługi długu).

Analiza i kontrola wskaźników zadłużenia jest istotna dla efektywności i bezpieczeństwa funkcjonowania Twojej firmy. Z jednej strony, im wyższe zaangażowanie kapitału obcego (przy założeniu kosztu tego kapitału niższego niż rentowność działalności), tym większa efektyw­ność gospodarowania i skala działania. Pamiętaj jednak, że z drugiej strony - im silniejsze zaangażowanie kapitału obcego, tym poważniejsze ryzyko prowadzonej działalności.

Konstrukcja wskaźników zadłużenia polega na analizowaniu udziału zobowiązań (na różnym poziomie ogólności) w aktywach czy w kapitałach własnych lub udziału kosztów obsługi długu (odsetek lub odsetek i rat kapitałowych) w zysku (netto, brutto, operacyjnym itd.).

PRZYKŁAD

Wybrane dane bilansowe przedsiębiorstwa Z kształtują się w sposób następujący:

Wybrane dane bilansowe firmy Z


Obliczenie wartości wskaźnika ogólnego zadłużenia może być jedynie pierw­szym krokiem do oceny zadłużenia przedsiębiorstwa.

Następnie warto, abyś dokładnie przeanalizował strukturę zadłużenia. Możesz np. rozbić wskaźnik ogólnego zadłużenia na wskaźnik zadłu­żenia długo- i krótkoterminowego bądź też przeanalizować strukturę np. zadłużenia krótkoterminowego.

Udział zadłużenia długo- i krótkoterminowego


Zauważ, że w badanym przypadku podstawowe zadłużenie firmy to zadłużenie krótkoterminowe.

Twoja ocena, czy jest to odpowiednia wartość, będzie zależeć od struktury aktywów - generalnie możesz przyjąć, że struktura zadłużenia powinna być dostosowana do struktury majątku.

Niska wartość wskaźnika zadłużenia wskazuje jednocześnie na możliwo­ści dalszego zwiększenia zadłużenia i wykorzystania dźwigni finansowej do uzyskania większej efektywności działalności.

Co do zasady najkorzystniej jest, gdy aktywa trwałe są finansowane przez długoterminowy kapitał.

Struktura zadłużenia krótkoterminowego


Z powyższej tabeli wnioskujesz, że w 2. roku znacząco zwiększył się udział zobowiązań handlowych „kosztem" udziału kredytów bankowych.

Następnym krokiem, który warto zrobić, powinna być analiza przyczyn tego zjawiska. A zatem próba odpowiedzi na pytanie, czy wynika to np. z korzystniejszych warunków oferowanych przez dostawców, a może z problemów z bieżącym regulowaniem zobowiązań.

Własny wskaźnik zadłużenia

Na potrzeby analizy Twojej firmy warto skonstruować własny wskaźnik zadłużenia, który w sposób dostosowany do jej charakterystyki będzie pokazywał skalę zadłużenia.

Możesz na przykład zobowiązania skorygować o zobowiązania długoterminowe, albo takie, które zostaną z bardzo dużym prawdopodobieństwem zamienione w przychody (np. zaliczki otrzymane od odbiorców), bądź też skorygować wskaźnik o te zobowiązania krótkoterminowe, które mają charakter odnawialny i nie istnieją przesłanki, żeby odnowienie nie nastąpiło (np. linia kredytowa).

Zauważ, że wskaźnik zadłużenia „uszyty na miarę" dla Twojej firmy będzie lepszym wskaźnikiem kontrolnym - szybciej będziesz mógł wykryć ewentualne negatywne tendencje i za­grożenie bezpieczeństwa firmy, z drugiej strony jego wartość będzie w sposób rzeczywisty pokazywała sytuację finansową firmy. A to znacznie ułatwia interpretację i zarządzanie jej finansami.

Kontrola wskaźników rentowności

Wskaźniki rentowności pokazują Ci, jaka jest efektywność pro­wadzonej przez firmę działalności. Rentowność sprzedaży możesz ocenić jako udział zysku w przychodach ze sprzedaży, przy czym w zależności od potrzeb możesz analizować zysk netto, brutto lub zysk operacyjny.

Pamiętaj, że analiza musi być dostosowana do potrzeb odbiorcy. Z punktu widzenia właścicieli zwykle analizowana jest rentowność sprzedaży wyrażona udziałem zysku netto, gdyż to właśnie zysk netto pozostaje dla właścicieli do podziału.

Ważnym wskaźnikiem dla dawców kapitału jest natomiast wskaźnik rentowności kapitału własnego, który pokazuje, jaki odsetek kapitału własnego stanowi zysk netto, czyli jaką stopę zysku przynosi zaangażowany kapitał.

W wielu firmach, w szczególności podmiotach nienotowanych na giełdzie, wskaźnik ten może stanowić podstawę oceny pracy zarządu.

Wskaźnik ten gromadzi szeroki zakres informacji o tym, jak przedsiębiorstwo pracuje i jakie efekty osiąga. Narzędziem pomocnym przy jego analizie jest schemat Du Ponta, który ukazuje zmianę wskaźnika, ale w rozbiciu na poszczególne składowe.

Możesz to prześledzić, analizując poniższy przykład.

PRZYKŁAD

Poniżej znajduje się schemat Du Ponta. Zauważ, jak wskaźnik rentowności kapitału własnego został w nim przedstawiony i na jakie składowe jest podzielony.

Schemat ilustruje zmianę wartości wskaźnika rentowności kapitału własnego w rozbiciu na poszczególne składowe. Na tej podstawie możesz szybko przeanalizować przyczyny zmian wskaźnika rentowności.

W analizowanym przypadku wartość wskaźnika ROE wzrosła z 25%do 37%, czyli o ponad 47%!

Czy nie zastanawia Cię, skąd taki wzrost? O ile mnożnik kapitału własnego nie uległ znaczącej zmianie, o tyle istotnie wzrosła rentowność aktywów, co dobrze świadczy o gospodarowaniu majątkiem firmy Zauważ, że wzrosła zarówno rentowność sprzedaży, jak i szybkość ob­rotu aktywami, głównie w wyniku zwiększenia aż o 40% przychodów ze sprzedaży.

Jak widać, dzięki schematowi Du Ponta możesz dokonać szybkiej analizy podstawowych wskaźników przedsiębiorstwa.

 

Kontrola wskaźników rynkowych

Wskaźniki rynkowe są ważne dla przedsiębiorstw publicznych, któ­rych działalność jest oceniana na bieżąco przez rynek kapitałowy.

Pokazują dane ważne dla inwestorów i potencjalnych inwestorów przy podejmowaniu decyzji o zakupie/sprzedaży akcji. Są nimi np. zysk na jedną akcję, stopa zyskowności akcji (zysk na akcję podzielony przez cenę), cena do zysku (ile inwestorzy płacą za jednostkę zysku), stopa dywidendy (jaka część zysku jest przeznaczana na dywidendę), wskaźnik dywidendy (dywidenda przypadająca na akcję do ceny rynkowej akcji).

Kontrola tych wskaźników jest istotna dla spółek giełdowych, przy czym z punktu widzenia przedsiębiorstwa ogranicza się zwykle do analizowania zmian ceny za akcję oraz przyczyn tych zmian.

Zobacz także:

Warto zapamiętać: 

  • Najczęściej wyróżnisz następujące grupy wskaźników finansowych: płynności, aktywności, zadłużenia, rentowności oraz rynkowe. Wskaźniki płynności najczęściej obliczasz jako udział aktywów obrotowych (na różnym poziomie ogólności, od aktywów obrotowych ogółem do środków pieniężnych) w zobowiązaniach krótkoterminowych.
  • Kapitał pracujący pokazuje Ci, jaka część aktywów bieżących jest finansowana kapitałami stałymi (kapitały własne, zobowiązania długoterminowe).
  • Na potrzeby analizy płynności firmy w przypadku kontroli wyników warto, abyś skorzystał z krótkoterminowego preliminarza - prognozy płynności.
  • Wskaźniki aktywności pozwalają Ci ocenić sposób wykorzystania aktywów przez firmę. Najbardziej ogólnym wskaźnikiem w tej kategorii jest wskaźnik obrotowości aktywów -pokazujący, jaki odsetek sprzedaży stanowią aktywa - jak „często" aktywa zamieniają się w przychody ze sprzedaży.
  • Wskaźniki zadłużenia pozwalają Ci analizować zarówno efektywność zarządzania długiem (w jakim stopniu zobowiązania zostały wykorzystane do finansowania aktywów), jak i bezpieczeństwo firmy (w jakim stopniu zyski operacyjne pokrywają zobowiązania z tytułu obsługi długu). Na potrzeby analizy Twojej firmy warto skonstruować własny wskaźnik zadłużenia, który w sposób dostosowany do jej charakterystyki będzie pokazywał skalę zadłużenia.
  • Wskaźniki rentowności pokazują Ci, jaka jest efektywność pro­wadzonej przez firmę działalności. Rentowność sprzedaży możesz ocenić jako udział zysku w przychodach ze sprzedaży, przy czym w zależności od potrzeb możesz analizować zysk netto, brutto lub zysk operacyjny.


Zapoznaj się z poprzednim materiałem z tego cyklu: Upewnij się w jaki sposób kontrolować poziom wskaźników finansowych. Z następnego artykułu dowiesz się jak zapobiegać odchyleniom wskaźników finansowych.

 

Julita Zdończyk 
doradca w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania

Konsultant: dr hab. Waldemar Gos
profesor w Katedrze Rachunkowości Uniwersytetu Szczecińskiego

Nie ma jeszcze komentarzy do tego dokumentu.
Zaloguj się aby dodać komentarz

Najnowsze porady

© PortalFK.pl
Strona używa plików cookies. Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies.

Przetestuj Portal FK przez 24 godziny za DARMO - otrzymasz dostęp do wszystkich treści Przetestuj Portal FK »

x
wiper-pixel