Odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe – zmiany 2026

19 marca  br. na stronie Rządowego Centrum Legislacji został opublikowany projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej, przygotowany przez Ministerstwo Finansów (UC138). Przewiduje on istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek kapitałowych.

Kwestie dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki kapitałowej zostały uregulowane przede wszystkim w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, za zaległości podatkowe spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji – odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu.

Dotyczy to przypadków, gdy  egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

• nie wykazał, że:

– we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układ albo

– niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy,

• nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie jej  zaległości podatkowych w znacznej części.

Celem projektu jest dostosowanie zasad odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki do standardów unijnych. Zmiany mają wyeliminować wątpliwości dotyczące obowiązujących w tym zakresie regulacji, m.in. pod kątem możliwości kwestionowania przez członka zarządu ustaleń organu podatkowego (dotyczących wysokości i istnienia zaległości podatkowej spółki, za którą ma on odpowiadać). To samo dotyczy przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu w kontekście jego winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Problemy  ujawniają się również w kwestii dostępu tej osoby do akt postępowania wymiarowego prowadzonego w stosunku do spółki kapitałowej. Odzwierciedleniem wspomnianych wątpliwości są m.in. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 (Adjak)  i z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-278/24 (Genzyński). Nowelizacja ma ponadto uszczelnić obowiązujące w tym zakresie regulacje.

W projekcie  zaproponowano m.in. następujące zmiany:

• wyartykułowanie prawa osoby trzeciej do dostępu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego w stosunku do spółki kapitałowej,
• wydłużenie podstawowego terminu przedawnienia prawa do orzekania o odpowiedzialności osób trzecich o 2 lata (z 5 do 7 lat),
• uwzględnienie odpowiedzialności osób faktycznie zarządzających spółką (chodzi o przeciwdziałanie praktykom, w których osoba faktycznie kierująca sprawami spółki nie pełni w niej formalnie funkcji zarządzających, lecz  ukrywa  się za tzw. słupami),
• jednoznacznie wskazanie, jaka postać winy uzasadnia pociągnięcie osoby trzeciej do odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej (niedochowanie należytej staranności),
• umożliwienie władczego określenia przez organ podatkowy wysokości zobowiązania podatkowego spółki kapitałowej bezpośrednio w decyzji adresowanej do osoby trzeciej, pomimo wykreślenia spółki z rejestru (ma się to przyczynić do zmniejszenia ryzyka  oszustw podatkowym metodą na tzw. „znikającego podatnika”),
• wprowadzenie możliwości wydawania decyzji o zabezpieczeniu już w trakcie postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek lub innych osób prawnych.

Zmiany zaproponowane w projekcie są bardzo daleko idące. Przy czym generalnie należy je ocenić jako niekorzystne dla członków zarządów spółek kapitałowych. W szczególności kontrowersje budzi przewidziane w nim rozwiązanie, polegające na powiązaniu odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki  z kryterium „należytej staranności” w pełnieniu obowiązków w tej spółce lub faktycznym zarządzaniu spółką, w celu zapobieżenia powstaniu zaległości podatkowej.  Do tej pory taka osoba mogła się od niej uwolnić, jeśli była w stanie wykazać, że w odpowiednim czasie np. zgłosiła wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Znacząco zwiększy to ryzyko osób kierujących spółkami kapitałowymi. Tym bardziej, że również pozostałe zapowiedziane zmiany dotyczące ich odpowiedzialności, o której mowa, w większości mają restrykcyjny charakter.

Zgodnie z założeniami projektu, przewidziane w nim zmiany mają wejść w życie w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy nowelizującej w Dzienniku Ustaw.

Ministerstwo Finansów przygotowało kolejny projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej. Modyfikuje on  zasady odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej. Zmiany – których celem jest dostosowanie polskich przepisów do wymogów unijnych i wyroków TSUE, a także ich uszczelnienie  –  należy ocenić jako niekorzystne dla tych osób. Dotyczy to m.in. wprowadzenia do wskazanych przepisów nieprecyzyjnego kryterium dochowania „należytej staranności” w wykonywaniu obowiązków, jako przesłanki do uwolnienia się przez nie od odpowiedzialności, o której była mowa wcześniej.

Źródło:

• projekt  (z 18 marca 2026 r.) ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa   (nr UC138).