Należności z tytułu składek stanowią istotne obciążenie finansowe dla budżetu każdej firmy. W czasach słabej koniunktury gospodarczej wiele firm ma więc problem z ich regulowaniem, a co za tym idzie, szczególnego znaczenia nabierają regulacje prawne pozwalające uzyskać umorzenie przedmiotowych należności. Sprawdź, w jakich sytuacjach ZUS może zgodzić się na umorzenie nieopłaconych składek!
Problematyka umarzania należności z tytułu składek jest regulowana przepisami powszechnie obowiązującymi, zawartymi w:
- ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa),
- ustawie z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmienia niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 z późn. zm., dalej: ustawa nowelizująca),
- rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).
Określone przez Instrukcję i Standardy nowe zasady rozpoznawania wniosków o udzielenie ulgi w zakresie opłacania składek zostały wprowadzone przez ZUS 1 kwietnia 2010 r. i mają na celu zapewnienie spójnego i jednolitego postępowania przy rozpatrywaniu tego rodzaju wniosków we wszystkich terenowych jednostkach organizacyjnych ZUS.
Oznacza to, że terenowe jednostki organizacyjne ZUS każdy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek rozpoznają przy uwzględnieniu zasad wynikających z Instrukcji oraz Standardów.
1. Umorzenie należności z tytułu składek
Umorzenie należności z tytułu składek powoduje, że zobowiązanie do ich uregulowania wygasa. Z uwagi na daleko idące konsekwencje finansowe dla systemu ubezpieczeń społecznych umorzenie należności z tytułu składek jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach określonych przepisami, tj.:
- w przypadku stwierdzenia przez ZUS całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 2 ustawy systemowej) lub
- z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej do ich uiszczenia (art. 28 ust. 3a ustawy systemowej w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia).
2. Całkowita nieściągalność należności z tytułu składek
Całkowita nieściągalność należności z tytułu składek zachodzi wówczas, gdy:
- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.);
- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.);
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Tutaj znajdziesz tabelę przesłanek powodujących umorzenie należności z tytułu składek z podziałem na osobę fizyczną i osobę prawną.
3. Ważny interes osoby zobowiązanej
Pod pojęciem „ważnego interesu osoby zobowiązanej” należy rozumieć sytuację, w której osoba zobowiązana ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
- osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność,
- osoby fizyczne, które zaprzestały prowadzenia pozarolniczej działalności, ale spoczywa na nich obowiązek uregulowania zaległych należności z tytułu składek,
- następcy prawni lub osoby trzecie, w stosunku do których ZUS wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania składkowe osób fizycznych wymienionych w pkt 1 i 2,
Całkowite umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanej może nastąpić, jeżeli wystąpi co najmniej jedno z kryteriów wymienionych w kolumnie A łącznie z kryterium wymienionym w kolumnie B, a w przypadku podmiotów gospodarczych dodatkowo wystąpi kryterium wymienione w kolumnie C.
A | B | C |
| brak majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek | uzyskał kategorię ratingu CCC, CC lub C i poniżej |
Zgodnie ze Standardami częściowe umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na indywidualną sytuację zobowiązanego może nastąpić po spełnieniu co najmniej jednego z kryteriów wymienionych w kolumnie A łącznie z kryteriami wymienionymi w kolumnach B i C, a w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą musi być dodatkowo spełnione kryterium wymienione w kolumnie D.
A | B | C | D |
| Z całokształtu ustaleń dotyczących sytuacji finansowej bądź osobistej danego dłużnika wynika jednoznacznie, że nie jest on w stanie spłacić całości zadłużenia, przy czym istnieje realna szansa odzyskania części wierzytelności z tytułu składek np. w wyniku udzielenia układu ratalnego, z kwot uzyskanych w drodze egzekucji z nieruchomości | brak majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek | uzyskał kategorię ratingu CCC, CC lub C i poniżej |
Tutaj znajdziesz informację na temat osób uprawnionych do złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.
Jaki jest zakres przedmiotowy umorzenia należności z tytułu składek sprawdzisz tutaj.
4. Tryb postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek
Umorzenie należności z tytułu składek następuje na wniosek dłużnika. Przedmiotowy wniosek powinien być należycie uzasadniony, czyli dłużnik powinien wykazać okoliczności, które świadczą o tym, że w jego przypadku zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalność należności z tytułu składek bądź ważny interes osoby zobowiązanej. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające te okoliczności, a także przedstawiające sytuację finansową i możliwości płatnicze dłużnika.
Należy w tym miejscu dodać, że zgodnie z Instrukcją pracownik ZUS prowadzący sprawę umorzenia należności z tytułu składek powinien przekazać dłużnikowi wykaz dokumentów wymaganych do rozpatrzenia tej sprawy. Dokumenty powinny być oryginałami lub kopiami poświadczonymi za zgodność z oryginałem przez uprawnione osoby (np. notariusza). Potwierdzenia kopii dokumentu za zgodność z oryginałem może również dokonać pracownik ZUS prowadzący daną sprawę.
| Dłużnik nie ma obowiązku wskazywać we wniosku podstawy prawnej, na której wnosi o umorzenie należności z tytułu składek. Z Instrukcji wynika, że w przypadku, gdy dłużnik nie wskaże podstawy prawnej do umorzenia, ZUS rozpatruje wniosek na podstawie wszystkich przepisów prawnych mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. |
W przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ZUS wydaje decyzję.
Jeżeli dłużnik nie jest zadowolony z wydanej decyzji (np. nie otrzymał umorzenia składek albo otrzymał tylko częściowe umorzenie), może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do prezesa ZUS.
| Wniosek ten składa się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. |
Od decyzji wydanej przez prezesa ZUS przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia.
Podstawa prawna: - art. 28, art. 30 oraz art. 74 ust. 1 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.),
- art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmienia niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 z późn. zm.),
- § 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365).
- art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmienia niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 z późn. zm.),
- § 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365).
