W obecnej sytuacji ekonomicznej coraz częściej zdarza się, że pracodawcy nie wypłacają pracownikom należnego im wynagrodzenia lub też wypłacają im wynagrodzenie z opóźnieniem albo w niższej niż należna wysokości. Przepisy Kodeksu pracy przewidują, że pracodawca, który nie wypłaca pracownikom pensji w terminie może być ukarany grzywną nawet do 30 tys. zł. Czy każde nawet jednorazowe, niewypłacenie wynagrodzeń pracownikom może spowodować nałożenie takiej grzywny na pracodawcę? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz w tekście.
Stan faktyczny sprawy
Marian F. został oskarżony o to, że w okresie od 11 października 2006 r. do 1 lutego 2007 r., jako pracodawca w hucie nie wypłacił pracownikom należnych im świadczeń pieniężnych. Czyny te zakwalifikowano z art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy (dalej: kp) oraz art. 282 § 2 kp.
Zgodnie z art. 282 § 1 kp pracodawca, który m.in. nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń podlega karze grzywny od 1.000 zł do 30.000 zł.
Postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji
Sąd rejonowy w wyroku z 27 lutego 2008 r. uznał Mariana F. za winnego zarzucanych mu czynów i wymierzył mu karę 3.000 zł grzywny.
Obwiniony złożył apelację od wyroku sadu pierwszej instancji do sądu okręgowego i wniósł o uniewinnienie go od zarzucanych mu czynów. Sąd okręgowy wyrokiem z 11 czerwca 2008 r. utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.
Od wyroku sądu okręgowego kasację - na korzyść Mariana F. - złożył Rzecznik Praw Obywatelskich. RPO zarzucił, że sąd okręgowy nie udowodnił, że obwiniony był winny zarzucanych mu czynów i wniósł o umorzenie postępowania karnego przeciwko niemu z powodu przedawnienia karalności zarzuconych wykroczeń.
Postępowanie przed Sądem Najwyższym
Sąd uznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich za uzasadnioną i uchylił zarówno wyrok sądu drugiej instancji, jak i poprzedzający go wyrok sądu rejonowego oraz umorzył postępowanie w sprawie.
W uzasadnieniu wyroku sąd podkreślił, że uzasadnienia wyroków sądów obu instancji w omawianej sprawie naruszają przepisy proceduralne, bowiem są niepełne. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, sąd drugiej instancji w uzasadnieniu wydanego wyroku nie ustosunkował się do głównej kwestii, czyli tego, czy obwiniony jest winny zarzucanych mu czynów, czy też nie.
Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd okręgowy poprzestał jedynie na zrelacjonowaniu wyników przesłuchania obwinionego, dwóch świadków i wniosków z opinii biegłego. Z żadnego z tych dowodów nie wynika jednak, że obwiniony jako pracodawca miał możliwość wypłaty pracownikom zaległych świadczeń pieniężnych. Przeciwnie, wszystkie przesłuchane w sprawie osoby zgodnie stwierdziły, że na skutek sporu pracodawcy - huty z koncernem energetycznym, w wyniku wstrzymania dostaw energii elektrycznej, musiał on zaprzestać produkcji. Sytuacja finansowa tego zakładu stała się na tyle trudna, że ogłoszono jego upadłość. Właśnie wtedy doszło do zaprzestania regularnego wypłacania części wynagrodzeń oraz innych świadczeń pieniężnych. Jak stwierdził sąd powyższe fakty nie były kwestionowane przez sąd okręgowy.
Sąd podkreślił, że nie jest tak, że osoba zobowiązana do wypłacania świadczeń pieniężnych, jeżeli dojdzie do nie wypłacenia ich w terminie, zawsze ponosi odpowiedzialność z art. 282 kp. Odpowiedzialności karnej (za przestępstwa i wykroczenia) podlega tylko ten, kto dopuszcza się czynu, który jest jednocześnie karalny i zawiniony, o czym stanowi art.1 §1 Kodeksu karnego oraz art. 1 § 1 i § 2 Kodeksu wykroczeń.
Odpowiedzialność za wykroczenie z art. 282 kp można przypisać tylko temu sprawcy, z którego winy nie doszło do wypłacenia należnych pracownikowi świadczeń pieniężnych. Aby udowodnić winę sprawcy, należy ustalić, że nie istniała przyczyna, która usprawiedliwiałaby niewypłacenie należnych pracownikom świadczeń. Przyczyną taką, może być (między innymi) brak dochodów po stronie zakładu pracy, powodujący że jego sytuacja finansowa stała się na tyle trudna, że nie pozwala na regularną wypłatę zobowiązań.
Jak podkreślił sąd taka sytuacja miała miejsce w omawianej sprawie. Marian F. wskazywał, że przez okres kilku miesięcy huta, którą kierował, musiała zaprzestać produkcji i w związku z tym nie posiadał środków finansowych pozwalających na wypłacanie pracownikom należnych im wynagrodzeń oraz innych świadczeń pieniężnych.
Sąd wskazał, że w okresie, gdy huta musiała zaprzestać produkcji, pracownicy zostali w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi podzieleni na dwie grupy: jedną stanowili ci, którzy zostali zwolnieni z obowiązku stawiania się do pracy, drugą zaś ci, którzy nadal stawiali się w zakładzie pracy po to, by wykonywać niezbędne prace administracyjne i zabezpieczające. Wszyscy pracownicy zakwalifikowani do drugiej grupy, w tym Marian F., przez cały okres świadczenia pracy otrzymywali pełne wynagrodzenie. Nie można, zatem przyjąć, że Marian F., pomimo bardzo złej kondycji finansowej zakładu którym kierował, jedynie sobie wypłacał pełne wynagrodzenie - zauważył sąd.
Sąd uznał za słuszny również wniosek, RPO w sprawie umorzenia postępowania w sprawie, bowiem od zaistnienia omawianych w sprawie czynów upłynął 2 - letni okres, po którym następuje przedawnienie karalności zarzuconych wykroczeń.
Wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 2009 r., sygn. akt IV KK 66/09
Zdaniem eksperta:
Przepisy kp przewidują, że terminowe oraz niezaniżone wypłacanie wynagrodzeń pracownikom jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy.
W sytuacji, gdy pracodawca nie dopełnia powyższego obowiązku podlega karze grzywny, co wynika z przepisów Kodeksu pracy.
Jednak nie w każdym przypadku, gdy pracodawca nie wypłaci pracownikom wynagrodzenia można mu będzie przypisać winę za wykroczenie z tego tytułu. Brak winy pracodawcy zachodzi wtedy, gdy znajduje się on nie z własnej winy w trudnej sytuacji ekonomicznej, która uniemożliwia mu wypłatę wynagrodzeń pracownikom w terminie.
Podstawa prawna: - art. 282 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
