Zasiłek macierzyński jest świadczeniem, które przysługuje matce dziecka, z racji urodzenia dziecka, który na jej życzenie może być przyznany wcześniej przed urodzeniem dziecka. W określonych przypadkach z zasiłku macierzyńskiego może skorzystać ojciec dziecka. W każdym przypadku warunkiem uzyskania zasiłku macierzyńskiego jest przedstawienie odpowiedniej dokumentacji. Sprawdź, jakie dokumenty muszą przedstawić pracownicy - rodzice ubiegający się o przyznanie ww. świadczeń. Czy dowodem do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres po porodzie musi być zawsze oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka?
1. Zasiłek macierzyński dla matki dziecka przed porodem
Pracownica może rozpocząć korzystanie z urlopu macierzyńskiego na 2 tygodnie przed planowanym porodem. Za ten okres pomimo tego, że jeszcze nie urodziła dziecka, należy jej się zasiłek macierzyński.
Dowodem do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres przed porodem jest zaświadczenie lekarskie stwierdzające przewidywaną datę porodu.
| Jeżeli zasiłek macierzyński wypłaca ZUS - konieczne jest również zaświadczenie pracodawcy o okresie urlopu macierzyńskiego przed porodem. |
2. Zasiłek macierzyński dla matki dziecka po porodzie
Dowodem do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres po porodzie jest skrócony odpis aktu urodzenia dziecka - oryginał.
Oznacza to, że pracownica musi po porodzie przedstawić pracodawcy oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka, a pracodawca powinien ten dokument zatrzymać w aktach (nie ksero, tylko oryginał) i na tej podstawie wypłacać zasiłek macierzyński.
Jeżeli zasiłek macierzyński wypłaca ZUS - konieczne jest również zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego.
3. Zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka podczas pobytu za granicą
Przyznanie i wypłata zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka podczas pobytu za granicą następuje na podstawie:
- zaświadczenia zagranicznego zakładu leczniczego lub zagranicznego lekarza stwierdzającego przewidywaną datę porodu, wystawione na blankiecie z nadrukiem określającym nazwę zagranicznego zakładu leczniczego lub imię i nazwisko zagranicznego lekarza opatrzone datą wystawienia i podpisem - za okres przed porodem,
- skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka - za okres po porodzie.
4. Zasiłek macierzyński dla ojca - po wykorzystaniu przez matkę co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego
Po wykorzystaniu przez matkę obowiązkowo 14 tygodni urlopu macierzyńskiego ubezpieczony ojciec dziecka może wykorzystać pozostałą część urlopu i zasiłku macierzyńskiego.
Przyznanie i wypłata zasiłku macierzyńskiego ojcu dziecka, w przypadku skrócenia przez matkę dziecka okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego, następuje na podstawie:
- oryginału skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- zaświadczenia o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę dziecka oraz o okresie przysługującego jej zasiłku macierzyńskiego, wystawionego przez płatnika zasiłku, a także w przypadku:
- ubezpieczonego będącego pracownikiem - zaświadczenia pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego,
- ubezpieczonego prowadzącego działalność pozarolniczą - oświadczenia ojca dziecka o przerwaniu tej działalności,
- pozostałych ubezpieczonych - zaświadczenia o przerwaniu działalności zarobkowej.
5. Zasiłek macierzyński po ustaniu ubezpieczenia chorobowego w przypadku upadłości lub likwidacji pracodawcy
Przyznanie i wypłata zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, następuje na podstawie:
- zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan ciąży w okresie zatrudnienia,
- świadectwa pracy lub innego dokumentu potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
- skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- zaświadczenia na druku ZUS Z3 wystawionego przez pracodawcę.
| Ubezpieczonej będącej pracownicą, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego. |
Dowodami do wypłaty przez ZUS zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego są:
- zaświadczenie lekarskie, stwierdzające stan ciąży w okresie zatrudnienia,
- świadectwo pracy lub inny dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
- zaświadczenie powiatowego urzędu pracy o braku propozycji innego zatrudnienia,
- zaświadczenie na druku ZUS Z3 wystawione przez pracodawcę.
6. Zasiłek macierzyński po ustaniu ubezpieczenia chorobowego w przypadku, gdy umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu
Dowodem do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres po porodzie jest:
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka,
- świadectwo pracy lub inny dokument stwierdzający rodzaj zawartej umowy o pracę i datę rozwiązania stosunku pracy,
- zaświadczenie na druku ZUS Z3 wystawione przez pracodawcę.
7. Zasiłek macierzyński dla ojca - zamiast chorej matki
Jeżeli ubezpieczona matka dziecka przebywa w szpitalu i nie może zająć się dzieckiem, może przerwać po 8 tygodniach, korzystanie z urlopu macierzyńskiego i pobieranie zasiłku macierzyńskiego, o ile o ten zasiłek wystąpi ubezpieczony - ojciec dziecka.
Aby otrzymać zasiłek macierzyński w takim przypadku, ojciec zajmujący się dzieckiem powinien przedłożyć u swojego pracodawcy:
- oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- zaświadczenie o dacie przyjęcia ubezpieczonej matki dziecka do szpitala,
- zaświadczenie o okresie zasiłku macierzyńskiego przysługującego oraz wypłaconego matce dziecka,
- zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem,
- oświadczenie o przerwaniu działalności pozarolniczej - w przypadku ubezpieczonego prowadzącego pozarolniczą działalność,
- zaświadczenie o przerwaniu działalności zarobkowej - w przypadku pozostałych ubezpieczonych (np. zleceniobiorców),
- zaświadczenie na druku ZUS-Z3 wystawione przez pracodawcę.
| Datę wypisania matki dziecka ze szpitala ojciec dziecka powinien udokumentować zaświadczeniem wystawionym przez szpital. |
W celu uzyskania przez matkę dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres po wypisaniu ze szpitala - matka dziecka powinna przedłożyć swojemu pracodawcy zaświadczenie o okresie, za który zasiłek macierzyński został wypłacony ojcu dziecka (wystawione przez płatnika, który wypłacał zasiłek macierzyński ojcu dziecka, a więc przez jego pracodawcę lub ZUS).
8. Zasiłek macierzyński dla ojca - gdy matka umrze
W razie śmierci ubezpieczonej chorobowo matki dziecka przy porodzie lub po porodzie - ojcu dziecka przysługuje prawo do niewykorzystanej przez matkę części okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Aby otrzymać zasiłek macierzyński w takim przypadku ojciec zajmujący się dzieckiem powinien przedłożyć u swojego pracodawcy:
- oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- zaświadczenie o okresie zasiłku macierzyńskiego przysługującego oraz wypłaconego matce dziecka do dnia jej zgonu,
- zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem,
- oświadczenie o przerwaniu działalności poza rolniczej - w przypadku ubezpieczonego prowadzącego poza rolniczą działalność,
- zaświadczenie o przerwaniu działalności zarobkowej - w przypadku pozostałych ubezpieczonych (np. zleceniobiorców),
- zaświadczenie na druku ZUS-Z3 wystawione przez pracodawcę.
9. Zasiłek macierzyński dla ojca - gdy matka porzuci dziecko
W razie porzucenia dziecka przez ubezpieczoną chorobowo matkę dziecka - ojcu dziecka przysługuje prawo do niewykorzystanej przez matkę części okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Aby otrzymać zasiłek macierzyński w takim przypadku ojciec zajmujący się dzieckiem powinien przedłożyć płatnikowi zasiłku:
- oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- zaświadczenie o okresie zasiłku macierzyńskiego przysługującego oraz wypłaconego matce dziecka,
- oświadczenie o porzuceniu dziecka przez jego matkę.
10. Zasiłek macierzyński za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego
Z dniem 1 stycznia 2010 r. wprowadzono dla obojga rodziców możliwość skorzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, udzielanego bezpośrednio po obligatoryjnym urlopie macierzyńskim.
W 2010 r. wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego wynosi do 2 tygodni (do 14 dni).
| Warunkiem przyznania pracownikowi (matce lub ojcu dziecka) - wychowującemu dziecko prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego jest wystąpienie do pracodawcy z pisemnym wnioskiem o udzielenie takiego urlopu w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z takiego urlopu. Wniosek złożony z takim wyprzedzeniem musi być przez pracodawcę uwzględniony. |
Jeżeli pracownik nie zachowa wymaganego 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o dodatkowy urlop macierzyński i złoży wniosek później, ale przed zakończeniem urlopu obligatoryjnego - pracodawca może taki wniosek uwzględnić, ale nie musi.
Jeżeli pracodawca takiego urlopu udzieli mimo niezachowania 7-dniowego terminu na złożenie wniosku - pracownik ma prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres udzielonego urlopu.
| Wnioski o dodatkowy urlop macierzyński złożone po zakończeniu okresu pobierania obligatoryjnego zasiłku macierzyńskiego nie stanowią podstawy do przedłużenia okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego. |
W przypadku, gdy o zasiłek macierzyński za okres urlopu dodatkowego występuje matka dziecka, i to ona pobierała zasiłek obligatoryjny - nie jest wymagane ponowne przedstawianie skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka. Wystarczy wniosek pracownicy o udzielenie jej dodatkowego urlopu macierzyńskiego.
W przypadku, gdy o zasiłek macierzyński za okres urlopu dodatkowego występuje ojciec dziecka, a zasiłek obligatoryjny pobierała matka dziecka, ojciec dziecka powinien dostarczyć swojemu pracodawcy oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka.
| Jeżeli rodzice pracują u jednego pracodawcy - przedkładanie dodatkowego odpisu aktu urodzenia dziecka jest zbędne. |
Jeżeli dodatkowy zasiłek macierzyński będzie wypłacał ojcu dziecka ZUS, do ZUS należy dodatkowo dostarczyć:
- zaświadczenie pracodawcy o okresie udzielonego dodatkowego urlopu macierzyńskiego,
- zaświadczenie o okresie i wymiarze czasu pracy wykonywanej w czasie takiego urlopu (jeżeli ojciec wystąpił z wnioskiem o wykonywanie pracy w czasie urlopu u pracodawcy, który takiego urlopu udzielił),
- zaświadczenie na druku ZUS-Z3 wystawione przez pracodawcę.
11. Zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego
Zgodnie z art.1823 Kodeksu pracy, dalej kp, urlop ojcowski przysługuje pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko, począwszy od 1 stycznia 2010 r. Wymiar urlopu ojcowskiego wynosi w 2010 r. jeden tydzień (7 dni). Taki sam wymiar urlopu ojcowskiego będzie obowiązywał w 2011 r., a poczynając od 1 stycznia 2012 r. wymiar urlopu ojcowskiego wyniesie 2 tygodnie (14 dni).
Za okres urlopu ojcowskiego ojcu dziecka przysługuje zasiłek macierzyński.
| Przepisy kp dotyczące urlopu ojcowskiego nie uzależniają wymiaru tego urlopu od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Zatem wymiar urlopu ojcowskiego w przypadku porodu mnogiego jest taki sam, jak w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. |
Tak więc w przypadku zarówno urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie jak i w przypadku urodzenia bliźniąt - ojciec dzieci ma prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres urlopu ojcowskiego tylko przez 1 tydzień (7 dni).
Do wypłaty zasiłku macierzyńskiego przez okres urlopu ojcowskiego wymagane są:
- oryginał skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- oświadczenie, że zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego nie został pobrany z innego tytułu,
- zaświadczenie pracodawcy o udzieleniu urlopu ojcowskiego i jego okresie w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem,
- oświadczenie o przerwaniu działalności pozarolniczej i jego okresie - w przypadku ubezpieczonego prowadzącego działalność pozarolniczą,
- zaświadczenie o przerwaniu działalności zarobkowej i jego okresie - w innych przypadkach (np. w przypadku zleceniobiorcy).
Podstawa prawna: - art. 29 ust.4-7 oraz art. 29a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267, z późn. zm.),
- art. 180 § 5, art. 1823, art. 183 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 65, poz. 742 z późn. zm.).
- art. 180 § 5, art. 1823, art. 183 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 65, poz. 742 z późn. zm.).
