Wszędzie tam, gdzie pracownik względnie samodzielnie może decydować, kiedy i gdzie wykona powierzone mu zadanie, może być stosowany zadaniowy system czasu pracy. Czy są jakieś szczególne przypadki, kiedy zadaniowy system czasu pracy może być stosowany? Czy pracownikowi zatrudnionemu w takim systemie czasu pracy należy się dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w tekście.
1. Kiedy można zastosować zadaniowy system czasu pracy?
W przypadkach, które są uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy, czas pracy może zostać określony wymiarem konkretnych zadań wyznaczonych pracownikowi do wykonania. Zadaniowy system czasu pracy pracodawca może wprowadzić w swojej firmie, w sytuacji gdy nie sprawuje bezpośredniej kontroli i nadzoru nad świadczeniem pracy przez pracownika.
Warto zwrócić uwagę, że art.140 Kodeksu pracy, dalej: kp nie określa szczegółowych warunków wprowadzania tego systemu. Dlatego też zdaniem W. Masewicza (Nowa regulacja problematyki czasu pracy, Sł. Prac. 1996, nr 11, s.8) zadaniowy czas pracy będący odstępstwem od typowej regulacji czasu pracy, powinien być stosowany, kiedy:
- rodzaj pracy jest taki, że praca może być wykonywana poza normalnym rytmem pracy firmy, która zatrudnia pracownika (w dowolnej przedziałce doby pracowniczej),
- zapotrzebowanie na pracę jest zmienne, zależne od wielu czynników, a pracownikowi pozostawiono swobodę w dostosowaniu rytmu czasu pracy (jego rozkładu do określonego dla niego wymiaru zadań przeznaczonych w ciągu dnia),
- ewidencja i kontrola obecności pracownika w wyznaczonym miejscu pracy jest niemożliwa,
- rodzaj pracy i jej organizacja, nie wymagają aby praca była rozpoczynana i zakończona w godzinie ustalonej odgórnie.
Przykładowo pracę w zadaniowym systemie czasu pracy wykonują - listonosze, dozorcy domowi, inkasenci, sprzątaczki, akwizytorzy, konserwatorzy urządzeń, dziennikarze, projektanci, programiści, realizatorzy firmowi czy też wreszcie przedstawiciele handlowi.
2. Na czym polega zadaniowy czas pracy?
Sama istota tego systemu polega na samodzielnym kształtowaniu rozkładu czasu pracy przez pracownika. W tym systemie przeważne sam pracownik decyduje o swoim rozkładzie czasu pracy.
| Należy pamiętać, że ta samodzielność pracownika ograniczona jest okolicznościami obiektywnymi, jak np. ilość projektów do zrealizowania, ilość tekstów do napisania. |
Zatem pracownicy zatrudnieni w zadaniowym czasie pracy są zwolnieni od obowiązku przestrzegania obowiązującego u pracodawcy rozkładu czasu pracy, ale również zwolnieni są ze stawiania się w pracy (w siedzibie pracodawcy) i przepracowania określonej liczby godzin.
Należy pamiętać, że wymiar zadań pracownika zatrudnionego w zadaniowej organizacji czasu pracy powinien być tak ustalony, aby pracownik był w stanie je wykonać w ramach 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo (w ciągu 5-dniowego tygodnia pracy). Przy tym systemie musi być zachowany okres 11-godzinego odpoczynku dobowego i 35-godziny odpoczynek tygodniowy.
Określenie wymiaru zadań może być realizowane poprzez wyliczenie zadań przypadających na konkretnego pracownika. To do pracodawcy należy ustalenie wielkości zadań pracownika w zadaniowym czasie pracy. Pracodawca musi jednak wcześniej porozumieć się w tym celu z pracownikiem.
Z przepisu art.140 kp nie wynika, w jakiej formie ma być zawarte to porozumienie. Wiemy tylko, że to porozumienie wymaga udziału pracownika przy określaniu czasu niezbędnego do wykonania powierzonych mu zadań.
3. Jak wprowadzić zadaniowy system czasu pracy?
System zadaniowego czasu pracy może być wprowadzony u pracodawcy poprzez odpowiednie zapisy w układzie zbiorowym pracy. Jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy, taki system może być wprowadzony w regulaminie pracy albo w umowie o pracę.
4. Kiedy zadaniowy czas pracy nie może być stosowany?
Jeżeli pracodawca ma świadomość, że danego zadania nie da się wykonać w normalnym wymiarze czasu pracy, wówczas nie dopuszczalne jest wprowadzenie zadaniowej organizacji czasu pracy.
| Nie można stosować tego systemu czasu pracy, w celu obejścia przepisów o czasie pracy. |
Poza tym zadaniowego czasu pracy nie można również wprowadzić dla pracownika, który przez cały czas świadczenia pracy musi pozostawać w siedzibie firmy, wykonując pracę pod bezpośrednim nadzorem przełożonego.
Zadaniowy system czasu pracy nie powinien być stosowany wobec wszystkich pracowników zatrudnionych w danej firmie. Przykładowo, jeżeli firma zajmuje się sprzedażą wody mineralnej, to pracownicy (przedstawiciele handlowi) rozprowadzający wodę do sklepów są objęci zadaniowym czasem pracy, a pracownicy „obsługujący” pracę handlowców zatrudnieni w siedzibie pracodawcy lub w innym wyznaczonym miejscu przez pracodawcę nie powinni być zatrudnieni w tym systemie.
Trzeba również pamiętać o tym, że system zadaniowego czasu pracy nie może być stosowany w sytuacji, kiedy pracownik świadczy pracę przez 6 lub 7 dni w tygodniu, chociaż w wymiarze nieprzekraczającym 40 godzin przeciętnie w tygodniu.
Każdy pracownik, także i ten zatrudniony w zadaniowym systemie czasu pracy ma prawo do odpoczynku, który gwarantują przepisy regulujące pracę w niedzielę i święta oraz przepisy o pięciodniowym tygodniu pracy.
5. Praca w godzinach nadliczbowych w zadaniowym czasie pracy?
Jeżeli okaże się, że wyznaczonych zadań nie da się wykonać w normalnym czasie pracy, pracownik będzie miał roszczenie o wypłatę dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych.
| Pracownik będzie miał prawo do tego dodatku, w sytuacji kiedy praca w godzinach nadliczbowych wynika z przyczyn leżących po stronie pracodawcy - nieprawidłowe wyznaczenie zadań do wykonania. Jeżeli zaś praca w godzinach nadliczbowych wystąpi pomimo tego, że pracodawca wyznaczył zadania prawidłowo (określił prawidłową ilość zadań i czas realny na ich wykonanie) a pracownik i tak pracuje w godzinach nadliczbowych, roszczenie o wypłacenie dodatku nie będzie mu przysługiwało. |
Zatem z pracą w godzinach nadliczbowych w zadaniowym systemie czasu pracy mamy do czynienia wtedy, kiedy został przekroczony normatywny czas pracy dla danego okresu rozliczeniowego czasu pracy, przy czym należałoby stosować w tej sytuacji miesięczne okresy rozliczeniowe.
PRZYKŁAD
Pracodawca będący agencją reklamową zatrudnił realizatora filmowego. Pracownik wykonuje głównie pracę po południami i w dni wolne od pracy. Aby uniknąć takiej sytuacji, kiedy pracownik będzie zmuszony świadczyć pracę w godzinach nadliczbowych, pracodawca powinien w porozumieniu z pracownikiem tak ustalić wymiar zadań, aby przy dołożeniu należytej staranności możliwe było wykonanie ich w ramach podstawowych norm czasu pracy. Pracownik musi mieć zapewnioną odpowiednią liczbę dni wolnych od pracy. Z tymże, o godzinach pracy, porach i dniach jej wykonywania decyduje pracownik, oczywiście mając na względzie wywiązywanie się z obowiązków, jakie zostały mu powierzone. Jeżeli w danym miesiącu pracownik powinien przepracować 160 godzin, a przepracuje 200 godzin (pracownik wykazał, że zadania jakie zostały mu powierzone wymagały pracy przez większą ilość godzin), za 40 godzin należy mu się dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Zatem pracodawca za 40 godzin będzie musiał wypłacić pracownikowi normalne wynagrodzenie wraz z dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych w wysokości 100% wynagrodzenia.
6. Czy pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy może być zatrudniony w zadaniowym czasie pracy?
Pracodawca, który zatrudnił pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy może zatrudnić go w zadaniowym systemie czasu pracy pod warunkiem, że pracownik względnie samodzielnie może decydować, kiedy i gdzie wykona powierzone mu zadanie.
Jeżeli pracownik jest zatrudniony na ½ etatu to w zadaniowym czasie pracy powinien pracować przez liczbę godzin równą połowie wymiaru czasu pracy ustalonego dla zatrudnionych w pełnym wymiarze.
Podstawa prawna: art. 140 i art. 1511 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)
