Podatnikom, wobec których wszczęto postępowanie w sprawie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, wiele problemów sprawia udowodnienie legalności zasobów pochodzących z okresu objętego już przedawnieniem zobowiązań podatkowych (niejednokrotnie sprzed kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu lat). Sprawdź wyrok WSA w Białymstoku, który być może przełamie niekorzystną dla podatników linię orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącą tego zagadnienia.
Zgodnie z przepisami o podatku dochodowym wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania (art. 20 ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm., dalej: updof), zaś przychody te podlegają opodatkowaniu restrykcyjnym 75% podatkiem dochodowym (art. 30 ust. 1 pkt 7 updof).
| Organ podatkowy wszczyna postępowanie w tej sprawie, jeśli otrzyma wiadomość, że podatnik wydatkował w danym roku kwotę znacznie przekraczającą dochody wynikające ze składanych zeznań podatkowych, np. nabył nieruchomość (notariusze informują organy podatkowe o takich nabyciach). |
Im dłużej przechowujesz dokumenty podatkowe - tym lepiej
Zakup nieruchomości to często inwestycja, którą przeciętny podatnik finansuje oszczędnościami całego życia. Również tymi pochodzącymi sprzed wielu lat.
Przepisy prawa nakazują przechowywanie dokumentów podatkowych do upływu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Zatem przez okres 5-6 lat. Większość podatników ma tę świadomość i do przepisów tych się stosuje. Na palcach jednej ręki można natomiast policzyć tych, którzy - pomimo braku takiego obowiązku - archiwizują dokumenty przez okres kilkunastu lub kilkudziesięciu lat. Oznacza to, że w chwili wszczęcia postępowania podatnik dokumentami takimi zazwyczaj już nie dysponuje.
Kiedyś łatwiej było udowodnić źródła pochodzenia przychodów
Poprzednio wystarczyło udowodnić (wyciągi bankowe, zeznania świadków itp.) posiadanie oszczędności sprzed lat, by organ podatkowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki z art. 20 ust. 3 updof i postępowanie w sprawie nieujawnionych źródeł przychodu umorzył.
Orzecznictwo niekorzystne dla podatników
Jednak przez ostatnich kilka lat ukształtowała się wyjątkowo niekorzystna dla podatników jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych, oparta na literalnej - wręcz fundamentalistycznej - wykładni przepisu art. 20 ust. 3 updof. Zgodnie z nią, niezależnie od okresu, z jakiego pochodzą oszczędności - brak dowodów na to, że zostały one przed laty opodatkowane (lub pochodziły ze źródeł niepodlegających opodatkowaniu) skutkuje nie uznaniem tych oszczędności za legalne źródło finansowania wydatków podatnika, co jest równoznaczne z wymierzeniem 75% podatku.
Przeciętny podatnik jest w tej sytuacji bezbronny, nie mógł bowiem przewidzieć przed laty, że zastosowanie się do przepisów dotyczących okresu przechowywania dokumentów może w przyszłości narazić go na wyjątkowo dotkliwe sankcje finansowe, które w skrajnym przypadku prowadzą do utraty dorobku całego życia.
Przełomowy wyrok WSA
Wyłom w tej niekorzystnej linii orzeczniczej przyniósł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 498/09 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych); również następne wyroki wydane przez ten sąd.
Wyrok ten jest, co prawda, nieprawomocny (organ odwoławczy złożył skargę kasacyjną), niesie jednak nadzieję na przełamanie niekorzystnej i - w moim odczuciu - sprzecznej z konstytucyjnymi zasadami państwa prawnego linii orzeczniczej sądów administracyjnych.
Stan faktyczny
Przedmiotem sporu w sprawie, której dotyczy wyrok, były m.in. zasoby zgromadzone przez podatnika w okresie objętym już przedawnieniem zobowiązań podatkowych. Organy podatkowe uznały, iż brak dowodów na to, że zasoby te były uprzednio opodatkowane, dyskwalifikuje je jako legalne źródło sfinansowania wydatków.
Stanowisko sądu
Sąd nie podzielił stanowiska organów podatkowych. Uznał, iż podatek od dochodów nieujawnionych jest daniną od dochodów osiągniętych w okresie nieobjętym jeszcze umarzającym działaniem przedawnienia zobowiązania podatkowego, zaś restytucyjne działanie tego podatku, z uwagi na generalną zasadę przedawnienia zobowiązań podatkowych, nie umożliwia wydobycia od podatnika podatku od dochodu w sytuacji, gdy nastąpiło już przedawnienie zobowiązania podatkowego za okres, w którym dochód ten został osiągnięty.
Zdaniem sądu konstrukcja dochodów nieujawnionych odnosi się do sytuacji, gdy podatnik w ogóle nie wskazuje źródeł przychodów bądź wskazane źródła są niewiarygodne. Z dochodami nieujawnionymi mamy do czynienia w sytuacji, gdy ujawnia się wcześniej ukryty przedmiot opodatkowania (dochód), natomiast nie zostało ujawnione źródło tego dochodu.
Inaczej mówiąc dochód jest względnie znany (poznawalny, co do wielkości), natomiast nie znane (nie ujawnione) jest źródło przychodów, źródło - w znaczeniu przedmiotowym. Dochód nieujawniony jest to więc dochód, który nie ma żadnego uzasadnienia w znanych organom podatkowym źródłach przychodów i którego nie można powiązać z żadnym znanym źródłem przychodów wymienionym w ustawie o podatku dochodowym. Podatnik zaś nie ujawnia organom podatkowym źródła dochodów z uwagi na to, że albo nie może, albo też nie chce tego dokonać, albowiem np. mogłoby to narazić go na odpowiedzialność karną.
Obowiązek podatkowy powstaje tylko raz
Stanowisko to sąd oparł m.in. na normatywnej definicji dochodów z art. 9 updof, zgodnie z którą obowiązek podatkowy w podatku dochodowym powstaje tylko raz, z chwilą podjęcia czynności zmierzających do osiągnięcia dochodu, zaś późniejsza decyzja nie konstytuuje zobowiązania, a jedynie je określa.
Niezależnie zatem od tego, czy jest to standardowa decyzja określająca zobowiązanie w podatku dochodowym, czy decyzja w sprawie podatku od nieujawnionych źródeł przychodu, to decyzja ta dotyczy tego samego obowiązku podatkowego.
Skoro zatem obowiązek podatkowy powstał w okresie, który objęty jest już przedawnieniem, to wymierzenie podatku za ten okres w sytuacji, gdy podatnik wskazał źródło uzyskania przychodu, prowadzi do naruszenia art. 70 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.).
| Ponieważ omawiany wyrok jest nieprawomocny, o prawdziwym przełomie będziemy mogli mówić dopiero po ewentualnym korzystnym (miejmy nadzieję) dla podatników rozstrzygnięciu Naczelnego Sądu Administracyjnego - oddaleniu skargi kasacyjnej Izby Skarbowej. |
Podstawa prawna: - art. 9, art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.),
- art. 70 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.).
- art. 70 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.).
