Jakie zmiany w emeryturach i zasiłkach?

Rada Ministrów przygotowała program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych. Program ten zakłada m.in. wyrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, wprowadzenie zasady elastycznego wieku emerytalnego w przedziale wieku 62 do 65 lat, wprowadzenie systemu emerytur pomostowych dla osób pracujących w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, ograniczenie kosztów zasiłków chorobowych.

Obecnie wiek emerytalny dla kobiet wynosi 60 lat, natomiast dla mężczyzn 65 lat. Jeżeli osoba zatrudniona w Twojej firmie na umowę o pracę osiągnie 60 lat kobieta lub 65 lat mężczyzna w przypadku, to ma prawo do emerytury, pod warunkiem że ma odpowiedni staż ubezpieczeniowy, na który składają się zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe.

Warto tutaj zwrócić uwagę, że w przypadku osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. przyznanie emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn) jest uzależnione od udowodnienia:
- 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego (kobieta),
- 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego (mężczyzna).

Ponadto ZUS przyzna emeryturę również osobie urodzonej przed 1949 r., która nie ma pełnego wymaganego stażu ubezpieczeniowego (okresy składkowe i nieskładkowe), ale:
- osiągnęła wiek emerytalny oraz
- ma 15-letni okres składkowy i nieskładkowy (kobieta); 20-letni okres składkowy i nieskładkowy (mężczyzna).

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które nie spełniają prawa do wcześniejszej emerytury, osoby te nabędą prawo do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) niezależnie od tego, jak długi posiadają okres składkowy i nieskładkowy. W takim przypadku ZUS przyzna emeryturę nawet wówczas, gdy kobieta będzie miała mniej niż 15, a mężczyzna mniej niż 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

Omówmy po kolei projektowane zmiany.

Obecnie prawo do wcześniejszej emerytury mają pracownicy zatrudnieni w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze którzy:
- urodzili się przed 1949 r.,
- urodzili się po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., jeżeli warunki dotyczące wieku i stażu pracy spełnią nie później niż do 31 grudnia 2006 r. i nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego,
- urodzili się po 31 grudnia 1948 r., jeżeli 1 stycznia 1999 r. posiadali staż pracy uprawniający do emerytury (20 lat - kobieta, 25 lat - mężczyzna, w tym w zależności od rodzaju pracy - co najmniej 10 lub 15 lat pracy w szczególnych warunkach); w tym przypadku osiągnięcie wieku uprawniającego do wcześniejszej emerytury może nastąpić po 2006 r., ale wymagane jest nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego.

Ponadto obecnie pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach są pracownicy zatrudnieni przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Rodzaje prac szkodliwych dla zdrowia znajdziesz w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.).

Natomiast pracownikami zatrudnionymi w szczególnym charakterze są pracownicy:
- organów kontroli państwowej,
- organów administracji celnej,
- wykonujący działalność twórczą lub artystyczną.

Pracownikami tymi są również :
- dziennikarze zatrudnieni w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu, telewizji oraz w organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, objętych układem zbiorowym pracy dziennikarzy,
- nauczyciele, wychowawcy lub inni pracownicy pedagogiczni wykonujący pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 1997 r. nr 56, poz. 357 ze zm.),
- żołnierze zawodowi, funkcjonariusze Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej,
- pracownicy jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. nr 81, poz. 351 ze zm.).

Rada Ministrów w przygotowanym programie uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych planuje wprowadzić ustawę o emeryturach pomostowych i rekompensatach, która to ma zrównać prawa wszystkich uczestników systemu emerytalnego, a także zmniejszyć wydatki na wcześniejsze emerytury.

Ustawa ta ma wprowadzić emerytury pomostowe dla osób, których rodzaj pracy wyszczególniony jest w wykazie stanowisk o szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze.

Dlatego też w ustawie wyodrębnione zostaną 3 grupy osób:

1) urodzonych po 31 grudnia 1949 r., zatrudnionych obecnie na stanowiskach zakwalifikowanych przez Komisję jako miejsca pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Osobom tym zostaną zaproponowane tzw. emerytury pomostowe (bądź pomoc w przekwalifikowaniu zawodowym);

2) urodzonych po 31 grudnia 1949 r. zatrudnionych na stanowiskach, które objęte były uprawnieniami do wcześniejszej emerytury w poprzednim systemie, ale nie zostały uznane za związane z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Otrzymają one rekompensatę w formie podwyższonego kapitału początkowego, przyznawanego proporcjonalnie do spełnienia do końca 1998 r. warunków wymaganych przez obowiązujące wówczas przepisy;

3) rozpoczynających pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zostaną one poinformowane o maksymalnym czasie pracy w tych warunkach. Dzięki temu będą wiedziały, że po jego upływie będą zobowiązane z niej odejść. Osoby te powinny podlegać przeszkoleniu i przekwalifikowaniu.

Emerytury pomostowe mają być wypłacane od ukończenia wieku do zakończenia aktywności zawodowej, tak jak opisaliśmy powyżej, do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

Emerytury te będą finansowane ze środków budżetu państwa. Ustawa ta przewiduje utworzenie Funduszu Emerytur Pomostowych, który to miałby być państwowym funduszem celowym. Administratorem tego funduszu ma być natomiast ZUS. Z budżetu finansowane będą koszty rekompensaty dla osób, które zamiast emerytury pomostowej otrzymają ją w postaci dodatku do kapitału początkowego (koszty pojawią się po 2009 r.).

Program uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych, przewiduje również, aby niewielka część kosztów emerytur pomostowych była ponoszona przez pracodawców i pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach w postaci składki na emerytury pomostowe.

Proponuje się, aby ustawa o emeryturach pomostowych i rekompensatach weszła w życie od 2007 r.



Kolejna zmiana, jaka ma być wprowadzona, to wyrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, a przez to zwiększenie aktywności zawodowej kobiet.
Zmiana ta prawdopodobnie ma być wprowadzona na wzór przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej. W związku z tym proponuje się wprowadzić stopniowe wyrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn poprzez wydłużanie co roku o 6 miesięcy wieku uprawniającego kobiety do emerytury. Wyrównywanie wieku emerytalnego miałoby się rozpocząć od 2010 r., a skończyć w 2019 roku.



Zmiana, która ma być wprowadzona do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ma przede wszystkim na celu łagodne przejście z okresu aktywności zawodowej do emerytury. I tak osoby w wieku 62-65 lat będą mogły skorzystać z częściowej emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale jednocześnie kontynuować pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy.

A zatem osoba, która będzie miała np. ukończone 63 lata, będzie mogła złożyć wniosek do ZUS o przyznanie jej części emerytury i jednocześnie będzie mogła pracować nadal u tego samego pracodawcy w pełnym wymiarze czasu pracy, opłacając składki na swoje konta emerytalne zarówno w ZUS, jak i w otwartym funduszu emerytalnym.

Dopiero po osiągnięciu wieku emerytalnego będzie otrzymywała pełna emeryturę.
Dzięki tym rozwiązaniom osoby pobierające część emerytury i jednocześnie pracujące będą miały szanse na wyższe świadczenia po całkowitym zakończeniu aktywności. Natomiast w okresie, gdy będą chciały kontynuować pracę, ale np. tylko w połowie wymiaru czasu pracy, będą mogły skorzystać z części swojej emerytury.
Zmiany te mają wejść w życie po 2010 r.

Inną ważną zmianą przewidzianą w programie uporządkowania i ograniczenia wydatków publicznych jest ograniczenie kosztów zasiłków chorobowych.

Od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje art. 92 § 1¹ Kodeksu pracy. Według tego przepisu za pierwszy dzień niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, która trwa nie dłużej niż 6 dni, Twoja firma nie wypłaca wynagrodzenia chorobowego.
W ustawie o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, której III czytanie odbyło się 14 października 2003 r. w Sejmie, proponuje się przywrócić płatny dzień zwolnienia lekarskiego tak jak było do 31 grudnia 2002 r. Co oznacza, że od 1 stycznia 2004 r. pierwszy dzień zwolnienia lekarskiego byłby płatny.

Ponadto proponuje się zmniejszenie wysokości wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku chorobowego do 70% należnego wynagrodzenia.

Obecnie miesięczny zasiłek chorobowy wynosi:
1. 80% podstawy wymiaru zasiłku;
2. 70% podstawy wymiaru zasiłku za okres pobytu w szpitalu;
3. 100% podstawy wymiaru zasiłku, jeżeli niezdolność do pracy:
- przypada w okresie ciąży;
- powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy,
- trwa nieprzerwanie ponad 90 dni, począwszy od 91 dnia tej niezdolności.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny