Inwestycje w jednostkach stowarzyszonych

Zasady wyceny inwestycji w jednostkach stowarzyszonych dla potrzeb sporządzenia sprawozdania finansowego innego niż jednostkowe - najczęściej dla celów sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego, określa MSR 28. W rozumieniu standardu za jednostkę stowarzyszoną należy uznać jednostkę (również niebędącą spółką kapitałową, jak np. spółka cywilna osób prawnych lub spółdzielnia), na którą inwestor wywiera znaczący wpływ i która nie jest ani jednostką zależną od inwestora, ani wspólnym przedsięwzięciem inwestora.

Jako wywieranie znaczącego wpływu rozumie się zdolność do uczestniczenia w podejmowaniu decyzji na temat polityki finansowej i operacyjnej jednostki, niepodlegającą jednak na sprawowaniu kontroli lub współkontroli nad polityką tej jednostki.

Standard zakłada, że (znaczącym) inwestorem można nazwać każdą jednostkę posiadającą bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 20% głosów w innej jednostce, chyba że można wykazać, że tak nie jest. Posiadanie kontrolnego pakietu lub znaczącej części udziałów przez innego inwestora nie wyklucza możliwości wywierania znaczącego wpływu przez danego inwestora. W §6-10 MSR 28 precyzuje się, kiedy jednostka taką zdolność posiada.

Znaczący wpływ inwestora na jednostkę gospodarczą zwykle przybiera jedną z następujących form:

• zasiadanie w zarządzie lub równorzędnym organie zarządzającym jednostki, w której inwestor dokona inwestycji;
• udział w tworzeniu polityki jednostki, w tym udział w podejmowaniu decyzji w sprawie dywidend lub innych metod podziału zysku;
• istotne transakcjach pomiędzy inwestorem a jednostką, w której dokonał inwestycji;
• wzajemna wymiana personelu kierowniczego lub udostępnianie informacji technicznych o zasadniczym znaczeniu.

Utrata zdolności do udziału w podejmowaniu decyzji w sprawie polityki finansowej i operacyjnej jednostki oznacza równocześnie utratę znaczącego wpływu.

Inwestycje w jednostce stowarzyszonej ujmuje się w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym według metody praw własności. Początkowe ujęcie zgodnie z metodą praw własności następuje według ceny nabycia. Jej wartość na dzień bilansowy należy powiększyć lub pomniejszyć w celu ujęcia udziałów inwestora w zyskach lub stratach jednostki, w której dokonano inwestycji, zanotowanych przez nią po dacie przejęcia.

Udział inwestora w zysku lub stracie jednostki, w której dokonano inwestycji, wykazuje się w zysku lub stracie inwestora, dlatego też otrzymane wypłaty z zysku wypracowanego przez jednostkę, w której dokonano inwestycji obniżają wartość bilansową inwestycji.

Wartość bilansowa inwestycji może być także korygowana ze względu na zmiany proporcji udziału inwestora w danej jednostce gospodarczej, wynikające ze zmian w kapitale własnym jednostki, w której dokonano inwestycji, a które nie były ujmowane w rachunku zysków i strat. Zmiany takie mogą także wynikać z przeszacowania rzeczowych aktywów trwałych oraz z tytułu różnic kursowych.

Inną przyczyną ujęcia korekty wartości inwestycji rozliczanej metodą praw własności może być utrata wartości przez inwestycję, której nie odwzorowuje w pełni spadek aktywów netto danej jednostki będącej przedmiotem wyceny metodą praw własności.

Metody praw własności nie stosuje się, gdy:

a) inwestycja została zaliczona do aktywów przeznaczonych do sprzedaży zgodnie z MSSF 5;

b) ma zastosowanie zwolnienie określone w § 10 MSR 27, pozwalające jednostce dominującej, która posiada także inwestycje w jednostce stowarzyszonej, nie sporządzać skonsolidowanego sprawozdania finansowego lub

c) spełnione są łącznie wszystkie poniższe warunki:

- inwestor jest jednostką zależną jednostki, która posiada w nim całościowy lub częściowy udział, a jego pozostali właściciele zostali poinformowani, że inwestor nie będzie stosował metody praw własności i nie zgłosili sprzeciwu w tej sprawie;

- instrumenty dłużne lub kapitałowe inwestora nie znajdują się w obrocie na rynku publicznym;

- inwestor nie złożył sprawozdania finansowego w komisji papierów wartościowych ani w innym organie regulującym obrót papierami wartościowymi, ani nie jest w trakcie składania takiego sprawozdania, do celów emisji instrumentów dowolnej kategorii na rynku publicznym;

- jednostka dominująca inwestora najwyższego lub pośredniego szczebla sporządza skonsolidowane sprawozdania finansowe, które są publikowane i są zgodne z MSSF.

Wskazane wyżej w punktach b i c przypadki dotyczą odstąpienia od zastosowania się do obowiązku sporządzenia sprawozdania finansowego innego niż jednostkowe. Inną przyczyną możliwości odstąpienia od zastosowania metody praw własności w stosunku o danej inwestycji w sporządzanym skonslidowanym sprawozdaniu finansowym jest uznanie, że dane finansowe tej inwestycji są nieistotne, wobec czego zastosowanie metody praw własności też wpłynie nieistotnie na sporządzane sprawozdanie.

Metodę praw własności stosuje się do wyceny inwestycji w jednostkach stowarzyszonych (ale także wspólnie kontrolowanych jednostek) od dnia, w którym jednostka spełnia wymogi definicji jednostki stowarzyszonej (odpowiednio: wspólnie kontorlowanej jednostki, definiowanej w MSR 31).

Przy nabyciu inwestycji wszelkie różnice pomiędzy ceną nabycia a udziałem inwestora w wartości godziwej netto możliwych do zidentyfikowania aktywów, zobowiązań oraz zobowiązań warunkowych jednostki stowarzyszonej, należy ujmować zgodnie z postanowieniami MSSF 3. Stąd też wartość firmy dotyczącą jednostki stowarzyszonej ujmuje się w wartości bilansowej inwestycji, co oznacza, że z chwilą jej ustalenia inwestor wolny jest od zajmowana się nią - jest ona elementem składowym inwestycji, której cena nabycia pokrywa tę wartość firmy.

Amortyzacja tej wartości firmy nie jest dozwolona, a więc nie uwzględnia się jej przy ustalaniu udziału inwestora w zyskach lub stratach jednostki stowarzyszonej. Ponadto wszelkie nadwyżki udziału inwestora w wartości godziwej netto aktywów, zobowiązań i zobowiązań warunkowych jednostki stowarzyszonej, ustalonych na dzień inwestycji ponad cenę jej nabycia, wyłącza się z wartości bilansowej inwestycji i ujmuje się jako przychody podczas ustalania udziału inwestora w zysku lub stracie jednostki stowarzyszonej za okres, w którym nastąpiło nabycie tej jednostki.

Innymi słowy, jeśli w rozliczeniu ceny nabycia powstaje ujemna wartość firmy, to jest ona doliczana do wartości inwestycji i ujmuje się ją w zysk (stratę) okresu, w którym inwestycja została dokonana.

Przy stosowaniu metody praw własności inwestor powinien posługiwać się najbardziej aktualnym, dostępnym sprawozdaniem finansowym. MSR 28 przyjmuje również założenie, iż sprawozdania finansowe inwestora oraz jednostki stowarzyszonej powinny być sporządzone według jednolitych zasad rachunkowości, a w sytuacjach gdy zbieżność taka nie zachodzi, należy dokonać odpowiednich korekt w celu ujednolicenia tych zasad.

Jeżeli udział inwestora w stratach jednostki stowarzyszonej jest równy lub wyższy od jego udziału w jednostce stowarzyszonej, wówczas inwestor zaprzestaje ujmowania swojego udziału w dalszych stratach. Gdy nastąpi zredukowanie udziału inwestora do zera, na wszelkie dodatkowe straty tworzy się rezerwy, a zobowiązania ujmuje się tylko do wysokości, w jakiej inwestor powziął prawny lub zwyczajowy obowiązek albo dokonał płatności w imieniu jednostki stowarzyszonej. W sytuacji gdy jednostka stowarzyszona ponownie zacznie wykazywać zyski, inwestor może powrócić do uwzględniania zysków dopiero wówczas, gdy pokryją one wartość nieujętych strat.

Inwestorzy stosujący metodę praw własności powinni uwzględnić wymogi MSR 39 w celu ustalenia, czy w odniesieniu do inwestycji netto w jednostkach stowarzyszonych nie zachodzi konieczność dokonania dodatkowego odpisu aktualizującego ich wartość. Z uwagi na fakt, że wartości firmy jest ujmowana w wartości bilansowej inwestycji, nie bada się jej oddzielnie pod kątem utraty wartości.

Badaniu pod kątem utraty wartości należy poddać natomiast całą wartość bilansową inwestycji w jednostce stowarzyszonej. W tym celu porównuje się jej wartość odzyskiwalną z wartością bilansową. Za wartość odzyskiwalną przyjmuje się niższą z dwóch wartości: wartość użytkową lub wartość godziwą pomniejszoną o koszty sprzedaży.

Do ustalenia wartości użytkowej inwestycji znaczący inwestor powinien oszacować: swój udział w bieżącej wartości przewidywanych przyszłych przepływów pieniężnych wygenerowanych przez jednostkę stowarzyszoną łącznie z przychodami ze sprzedaży inwestycji lub jedynie przewidywaną wartość przyszłych przepływów pieniężnych z tytułu dywidend oraz przychody ze sprzedaży inwestycji.

Inwestycje w jednostkach stowarzyszonych wykazywane metodą praw własności należy zaprezentować w bilansie jako aktywa trwałe. Udział inwestora w zysku lub stracie takich jednostek stowarzyszonych oraz wartość bilansową tych inwestycji ujawnia się oddzielnie. Inwestor ujmuje bezpośrednio w swoim kapitale własnym udział w zmianach ujętych bezpośrednio w kapitale własnym jednostki stowarzyszonej, co powoduje także ich ujęcie na inwestycji rozliczanej metodą praw własności oraz ujawnia go w zestawieniu zmian w kapitale własnym zgodnie z wymogami MSR 1.

Tekst opublikowany: 5 sierpnia 2009 r.