Zwolnienia z rejestracji sprzedaży za pomocą kas rejestrujących w 2009 r.

Od 1 stycznia 2009 r. obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Finansów z 19 grudnia 2008 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. nr 228, poz. 1510, dalej: rozporządzenie w sprawie kas). W stosunku do uprzednio obowiązującego rozporządzeniu Ministra Finansów z 27 czerwca 2008 r.  w sprawie kas rejestrujących (Dz.U. nr 113, poz. 720 ze zm.) nie wprowadziło ono zasadniczych zmian dla podatników, którzy od początku nowego roku byliby zobowiązani do rejestrowania sprzedaży za pomocą kasy fiskalnej. Utrzymane zostały bowiem zwolnienia obowiązujące w 2008 r., chociaż niektóre z nich zostały nieco zmodyfikowane.

Zwolnienia ustanowione w nowym rozporządzeniu w sprawie kas będą miały zastosowanie przez cały 2009 r., inaczej niż dotychczas, gdy zwolnienia obowiązywały przez pół roku, po czym wydawane było nowe rozporządzenie. Zatem podatnicy, których przez cały 2009 r. będą dotyczyć warunki dające im prawo do zwolnienia z obowiązku kasowego, będą mogli z niego korzystać do końca roku.

Inaczej niż dotychczas, nowe rozporządzenie reguluje jedynie warunki stosowania zwolnień z obowiązku rejestrowania sprzedaży za pomocą kas fiskalnych. Kwestie odliczeń i zwrotów kwot podatku wydatkowanych na nabycie kas rejestrujących, zostały uregulowane w odrębnym rozporządzeniu Ministra Finansów z 19 grudnia 2008 r. w sprawie odliczenia i zwrotu kwot wydatkowanych na zakup kas rejestrujących (Dz.U. nr 228, poz. 1509).

Analizując poszczególne przepisy nowego rozporządzenia należy mieć na uwadze, że art. 111 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54 poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT) obowiązek rejestracji sprzedaży za pomocą kasy fiskalnej ma charakter powszechnej zasady ustawowej. Dotyczy on bowiem całości obrotów uzyskanych wyłącznie z transakcji dokonywanych na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz na rzecz rolników ryczałtowych, bez względu na to co było przedmiotem sprzedaży, i jest adresowany do podatnika VAT. Z tego względu ustanowione w rozporządzeniu zwolnienia są jedynie ściśle zdefiniowanymi przypadkami odstępstw od tej zasady.

Wśród zwolnień znajdują się zwolnienia o charakterze podmiotowym oraz zwolnienia przedmiotowe. Zwolnienie podmiotowe związane jest z limitem sprzedaży na rzecz wskazanej kategorii nabywców, nie przekraczającym wysokością kwoty 40.000 zł, w ramach którego podatnik jest w ogóle zwolniony z obowiązku stosowania kasy fiskalnej (do wskazanej kwoty obrotów nie bierze się pod uwagę sprzedaży w obrotach profesjonalnych, czyli uzyskiwanych ze sprzedaży dokonywanej na rzecz przedsiębiorców oraz na rzecz innych jednostek organizacyjnych).

Zwolnienia przedmiotowe odnoszą się jedynie do przedmiotowo wymienionych towarów i usług, sprzedaży których nie trzeba rejestrować za pomocą kasy, z zachowaniem warunków zwolnienia. W szczególności dotyczy to warunków z opisów umieszczonych w załączniku do rozporządzenia, bowiem tylko wtedy przysługuje zwolnienie.

Ten rodzaj zwolnień od obowiązku rejestracji obrotów za pomocą kasy fiskalnej ma zastosowanie przy równoczesnej sprzedaży towarów i usług wymienionych w poz. 1-33 załącznika z aktualnego i poprzednio obowiązującego rozporządzenia oraz innych towarów i usług – zwolnienie to ma charakter przedmiotowy.

Na mocy przepisu z § 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych z obowiązku rejestracji obrotów za pomocą kasy fiskalnej do 31 marca 2009 r. zwolnieni zostali podatnicy, którym w drugim półroczu 2008 r. przysługiwało zwolnienie na podstawie przepisu z § 3 ust. 1 pkt 1 poprzednio obowiązującego rozporządzenia. Oznacza to, że od 1 kwietnia 2009 r. zobowiązani oni będą do stosowania kasy fiskalnej, jeżeli nie będzie im przysługiwało zwolnienie na podstawie przepisu z §3 ust. 1 pkt 1 obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych.

Na mocy przepisów z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych do 31 grudnia 2009 r. z obowiązku stosowania kasy do rejestracji sprzedaży towarów i usług wymienionych w poz. 1-33 aktualnego załącznika, zwolnieni zostali podatnicy, u których w całym 2008 r. udział z tej sprzedaży w całej sprzedaży był wyższy niż 70%, a także podatnicy rozpoczynający sprzedaż po 31 grudnia 2008 r.

Ze względu na proporcję odnoszącą się do całego 2008 r. ze zwolnienia tego będą mogli skorzystać również podatnicy zwolnieni do 31marca 2009 r., u których w całym 2008 r. udział obrotów ze sprzedaży towarów i usług z załącznika w obrotach ogółem, był wyższy niż 70%. Jeżeli w ubiegłym całym roku był on niższy, to w takim przypadku zwolnienie obowiązuje do 31. marca 2009 r.

Utrata zwolnienia została uregulowana w przepisach z § 3 ust. 2 pkt. 1-2 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych i dotyczy podatników kontynuujących działalność, a także podatników rozpoczynających działalność w pierwszym oraz w drugim półroczu 2009 r.

W przypadku podatników kontynuujących działalność oraz podatników rozpoczynających działalność w pierwszym półroczu, zwolnienie traci moc z upływem 2 miesięcy, liczonych od pierwszego dnia następującego po 6-miesięcznym okresie sprzedaży, jeżeli w tym okresie udział sprzedaży według poz. 1-33 załącznika w całej sprzedaży był równy lub niższy niż 70%. W takich okolicznościach gdyby sprzedaż była prowadzona, np. od początku roku, to obowiązek stosowania kasy do rejestracji obrotów wystąpi od 1 września 2009 r., gdyż z ostatnim dniem sierpnia 2009 r. mija okres 2 miesięcy.

W przypadku podatników rozpoczynających działalność w drugim półroczu 2009 r., zwolnienie traci moc również z upływem 2 miesięcy, liczonych od 31 grudnia 2009 r., jeżeli do końca grudnia udział sprzedaży z załącznika w całej sprzedaży będzie równy lub niższy od 70%. Z uwagi na to obowiązek stosowania kasy wystąpi od 1 marca 2010 r.

Zwolnienia o charakterze przedmiotowym mają to do siebie, że dotyczą ściśle wymienionych (preferencyjnych) rodzajów sprzedawanych towarów i usług. Zatem, jeżeli podatnik prowadzi tylko preferencyjny rodzaj sprzedaży, to dopóki będzie ona zwolniona z obowiązku stosowania kasy (niezależnie od wysokości obrotów, choćby i przekroczyły one kwotę zwolnienia podmiotowego – aktualnie 40.000 zł), tak długo podatnik nie musi stosować kasy dla rejestracji obrotów. Jeżeli jednak oprócz preferowanej sprzedaży prowadzona będzie równolegle sprzedaż innych towarów i usług, to zwolnienie z obowiązku stosowania kasy będzie przysługiwało jedynie do wysokości limitu dla zwolnienia podmiotowego.

W przypadku podatników kontynuujących działalność, którzy w 2009 r. będą prowadzić sprzedaż mieszaną, na podstawie § 3 ust. 4 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych, zwolnienie z obowiązku stosowania kasy utraci moc z upływem dwóch miesięcy po przekroczeniu kwoty 40.000 zł. Okres dwóch miesięcy liczyć należy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym kwota limitu została przekroczona.

Sytuacja podatników rozpoczynających sprzedaż w pierwszym lub w drugim półroczu 2009 r. wygląda nieco inaczej. Do nich bowiem ma zastosowanie § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych. Wynika z niego, że zwolnienie z obowiązku stosowania kasy przy sprzedaży mieszanej przysługuje im do osiągnięcia obrotów w wysokości 20.000 zł. Po przekroczeniu tej kwoty od następnego dnia wystąpi obowiązek stosowania kasy.

Podatnicy rozpoczynający sprzedaż w 2009 r., którzy skorzystają ze zwolnienia podmiotowego na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o VAT (przysługuje ono w proporcji liczonej w odniesieniu do obrotu 50.000 zł i ilości dni pozostających od rozpoczęcia sprzedaży do końca roku, z uwagi na które są on zwolnieni z podatku VAT – nie są podatnikami czynnymi), rejestrują na kasie fiskalnej jako zwolnioną od VAT sprzedaż po przekroczeniu 20.000 zł.

Ten rodzaj zwolnienia został uregulowany w § 2 pkt 2 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych. Jest to zwolnienie o charakterze przedmiotowym, a to oznacza, że podatnik dokonujący sprzedaży wyłącznie wymienionych tam towarów oraz usług (zachowując oczywiście opisane tam warunki sprzedaży) do końca 2009 r. nie musi stosować kasy fiskalnej dla jej rejestracji.

Gdyby jednak w trakcie roku rozszerzył zakres sprzedawanych towarów i usług poza te wymienione w załączniku, to do obowiązku rejestrowania sprzedaży za pomocą kasy ma zastosowanie zwolnienie podmiotowe, związane z limitem obrotów w wysokości 40.000 zł. Po przekroczeniu tej kwoty w terminie dwóch miesięcy od tego zdarzenia, liczonych od pierwszego dnia następnego miesiąca obroty należy stosować kasę fiskalną.

Podatnicy VAT opłacający podatek dochodowy w formie karty podatkowej i wykonujący działalność w zakresie wymienionym w przepisie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych w 2009 r. w ogóle nie muszą rejestrować swojej sprzedaży za pomocą kasy.

Jeżeli jednak podatnicy ci zrzekną się opodatkowania podatkiem dochodowym w tej formie lub utracą do niej prawo, bądź też gdy rozszerzą zakres działalności opodatkowanej w ten sposób, wykonując czynności inne niż wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych, to tracą oni prawo do zwolnienia od obowiązku stosowania kasy fiskalnej. Następuje to jednak dopiero z upływem 2 miesięcy, liczonych od następnego miesiąca, w którym przekroczyli 40.000 zł obrotu, uzyskanego ze sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności oraz na rzecz rolników ryczałtowych.

Regulacje wyłączające w ogóle zwolnienia z obowiązku stosowania kasy rejestrującej zostały zamieszczone w przepisach z § 3 ust. 6 oraz § 4 rozporządzenia w sprawie kas fiskalnych.

Wyłączenie zwolnienia odnosi się do 2 kategorii podatników zwolnionych z obowiązku stosowania kasy w 2008 r.
Pierwszą z nich są ci podatnicy, którzy w oparciu o przepisy poprzednio obowiązującego rozporządzenia utracili do niego prawo w trakcie ubiegłego roku, m.in. z powodu niedotrzymania warunków zwolnienia.
Drugą kategorią są ci podatnicy, w odniesieniu do których przepisy przewidywały powstanie obowiązku stosowania kasy oraz określały termin rozpoczęcia jej stosowania. Dotyczy to przypadków, w których termin rozpoczęcia stosowania kasy określony był w miesiącach, liczonych od wystąpienia zdarzenia lub okoliczności, np. proporcja sprzedaży równa lub niższa od 70% i termin ten rozpoczynał się już w 2009 r., np. od 1 lutego.

W drugim przypadku zwolnień nie stosuje się do podatników, którzy oprócz innych sprzedają lub rozpoczną sprzedaż wymienionych w tym przepisie towarów i usług. Oznacza to, że dokonanie choćby jednej transakcji z zakresu wymienionych towarów lub usług skutkuje koniecznością rejestracji wszystkich transakcji za pośrednictwem kasy fiskalnej i to niezależnie od innych okoliczności, w związku z którymi zwolnienie od obowiązku stosowania kasy mogłoby w dalszym ciągu przysługiwać.