Zwolnienia przedmiotowe podatku od towarów i usług - dla jakich towarów i usług możesz stosować

Po 1 maja 2004 r. katalog zwolnień od VAT znajdziesz w art. 43 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535, dalej zwanej nową ustawą o VAT).

1. Zwolnieniu od podatku od towarów i usług podlegają usługi wymienione w załączniku nr 4 do nowej ustawy o VAT.

Wśród nich znajdziesz między innymi usługi zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich, usługi świadczone przez pocztę państwową, niektóre usługi pośrednictwa finansowego, usługi w zakresie wynajmowania lub dzierżawienia nieruchomości o charakterze mieszkalnym na własny rachunek (oprócz wynajmu lokali w budynkach mieszkalnych na cele inne niż mieszkaniowe, czyli np. z przeznaczeniem na działalność gospodarczą), usługi naukowo-badawcze, usługi w zakresie administracji publicznej, usługi związane z kulturą, usługi w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej (oprócz usług weterynaryjnych PKWiU 85.2 - dla których obowiązuje stawka VAT 7%), usługi świadczone przez organizacje członkowskie, gdzie indziej niesklasyfikowane (dotyczy wyłącznie usług statutowych), usługi edukacyjne, niektóre usługi publicznych radia i telewizji, usługi dostępu do sieci Internet świadczone na rzecz uczniów, studentów, szkół, zakładów kształcenia nauczycieli, placówek oświatowych, szkół Akademii Nauk oraz na rzecz państwowych i samorządowych instytucji kultury, usługi wykonywane przez duchownych oraz osoby zakonne kościołów i innych związków wyznaniowych - wyłącznie w zakresie realizacji celów humanitarnych, charytatywno-opiekuńczych, naukowych i oświatowo-wychowawczych, opieki medycznej.

Nadal ze zwolnienia korzystają usługi dostępu szerokopasmowego do Internetu dla użytkowników indywidualnych nieprowadzących działalności na dostęp szerokopasmowy, co jest niezgodne z przepisami unijnymi (do 30 kwietnia 2004 r. obowiązywała stawka VAT 7%). Komisja Europejska domaga się ich zmiany.

2. Zwolniona jest od podatku dostawa towarów używanych, pod warunkiem że w stosunku do tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego; zwolnienie dotyczy również używanych budynków i budowli lub ich części, będących przedmiotem umowy najmu, dzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze (przypadek ten nie dotyczy budynków, które uregulowane są odrębnie w pkt 10).

3. Ze zwolnienia od podatku korzystać mogą rolnicy ryczałtowi przy dostawie produktów rolnych pochodzących z ich własnej działalności rolniczej oraz świadczenie przez nich usług rolniczych. Mogą oni jednak zrezygnować ze zwolnienia i rozliczać się na zasadach ogólnych jako podatnicy VAT czynni. Przed rezygnacją muszą jednak prowadzić ewidencję (art. 109 nowej ustawy o VAT) oraz przekroczyć w roku podatkowym, który upłynął obrót wynoszący 20.000 zł (art. 43 ust. 3 nowej ustawy o VAT). W tym celu muszą złożyć zawiadomienie do naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

4. Zwolnieniem od VAT objęta jest dostawa znaczków pocztowych, znaków skarbowych i innych znaków tego typu za cenę równą wartości nominalnej.

5. Zwolnieniu podlega dostawa ludzkich organów i mleka kobiecego oraz (pkt 6) dostawa krwi, osocza w pełnym składzie, komórek krwi lub preparatów krwiopochodnych pochodzenia ludzkiego, niebędących lekami.

6. Zwolnienie VAT stosujesz również w przypadku dostawy, łącznie z pośrednictwem, dotyczącej walut, banknotów i monet używanych jako prawny środek płatniczy. Nie ma natomiast zastosowania do przedmiotów kolekcjonerskich, za które uważa się monety ze złota, srebra lub innego metalu oraz banknoty, które nie są zwykle używane jako prawny środek płatniczy lub które mają wartość numizmatyczną.

7. Zwolnione od VAT są dostawy złota dla Narodowego Banku Polskiego.

8. Zwolnienie obowiązuje również na dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane oraz przeznaczone pod zabudowę.

9. Zwolnienie obejmuje dostawę obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części (oprócz obiektów i ich części), które mają być zasiedlone lub zamieszkane po raz pierwszy. Zwolnienie to nie dotyczy jednak części budynków przeznaczonych na cele inne niż mieszkaniowe.

10. Zwolnione od podatku są czynności wykonywane na rzecz członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych, członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych lub na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni, za które są pobierane opłaty, zgodnie z art. 4 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.

11. Również do wielu usług zarządzania stosujesz zwolnienie z VAT.

12. Zwolnieniu podlega udzielanie licencji lub upoważnienie do korzystania z licencji oraz przeniesienie autorskiego prawa majątkowego w rozumieniu przepisów prawa autorskiego - w odniesieniu do programu komputerowego - bez pobrania należności na rzecz placówek oświatowych.

Podobnie jak w przypadku stawek obniżonych, usługi i towary, do których ma zastosowanie zwolnienie od VAT znajdziesz również w rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 970 z późn. zm., dalej zwanym rozporządzeniem wykonawczym do VAT), które przewiduje zwolnienia od podatku inne niż określone w art. 43-81 nowej ustawy o VAT oraz szczegółowe warunki stosowania tych zwolnień (§ 8 ust. 1). Najważniejsze z nich wymieniamy poniżej.

Zwolnienie od VAT stosujesz do:

1) nieodpłatnie świadczonych usług, które uprzednio zostały sfinansowane ze środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej (o których mowa w § 6 ust. 3 i 4 rozporządzenia wykonawczego do VAT),

2) przekazania przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem (o których mowa w art. 7 ust. 2 nowej ustawy o VAT, sfinansowanych ze środków takiej pomocy,

3) dostawy towarów dokonywanej przez organizacje pożytku publicznego, o których mowa w ustawie z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96, poz. 873 z późn. zm.), oprócz wyrobów akcyzowych (z załącznika nr 1 do ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, Dz.U. nr 29, poz. 257). Zwolnienie dotyczy jedynie przypadku, gdy towary te zostały nabyte przez te organizacje:
a) jako darowizny rzeczowe pochodzące ze zbiórek publicznych,
b) za środki pieniężne pozyskane z takich zbiórek,


4) dzierżawy gruntów przeznaczonych na cele rolnicze, a także zbycie prawa użytkowania wieczystego tych gruntów,

5) dostawy samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych przez podatników, którym przy ich nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego, o którym mowa w art. 86 ust. 3 i 5 nowej ustawy o VAT, jeżeli te samochody i pojazdy są towarami używanymi,

6) wkładów niepieniężnych (aportów) wnoszonych do spółek prawa handlowego i cywilnego,

7) czynności, o których mowa w art. 13 pkt 9 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.) - przepis ten dotyczy umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze. Aby zastosować zwolnienie, muszą być spełnione odpowiednie warunki: z tytułu wykonywania tych czynności między zlecającym a zleceniobiorcą istnieją więzy tworzące stosunek prawny, co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności,

8) usługi w zakresie zarządzania nieruchomościami mieszkalnymi, świadczone na zlecenie, oprócz wyceny nieruchomości mieszkalnych (PKWiU ex 70.32.11),

9) usługi zarządzania narodowymi funduszami inwestycyjnymi,

10) import towarów objętych procedurami celnymi, takimi jak tranzyt, skład celnego, przetwarzanie pod kontrolą celną. Jednakże zwolnienia nie stosuje się, jeżeli na podstawie przepisów celnych powstaje obowiązek uiszczenia cła,

11) import paliwa zwolnionego od cła na podstawie przepisów celnych, przewożonego w standardowych zbiornikach w ilości nieprzekraczającej:
a) 600 litrów, w przypadku paliwa przewożonego w standardowym zbiorniku handlowego pojazdu samochodowego służącego do przewozu więcej niż dziewięciu osób włącznie z kierowcą,
b) 200 litrów, w przypadku paliwa przewożonego w standardowym zbiorniku handlowego pojazdu samochodowego innego niż wymieniony pod lit. a,
c) 200 litrów paliwa przewożonego w standardowym zbiorniku pojemnika specjalnego przeznaczenia,

12) zbycie prawa wieczystego użytkowania gruntu, w przypadku dostawy budynków lub budowli trwale z gruntem związanych, albo części takich budynków lub budowli, jeżeli budynki te lub budowle, albo ich części są zwolnione od podatku lub opodatkowane stawką podatku w wysokości 0%,

13) czynności związane z wykonywaniem zadań publicznych wykonywane w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność przez jednostki samorządu terytorialnego, oprócz czynności wykonywanych na podstawie zawartych przez nie umów cywilnoprawnych,

14) usługi świadczone pomiędzy gospodarstwami pomocniczymi jednostek budżetowych, jednostkami budżetowymi i zakładami budżetowymi, oprócz usług wymienionych w poz. 138 i 153 załącznika nr 3 do ustawy oraz usług komunikacji miejskiej,

15) prowizje z tytułu umowy dystrybucji i sprzedaży znaków opłaty skarbowej i urzędowych blankietów weksli,

16) usługi świadczone przez obozowiska dla dzieci (PKWiU ex 55.23.11) w zakresie, w jakim są one wykonywane w ramach odpłatnej i nieodpłatnej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego,

17) usługi obozów, kolonii lub usługi o podobnym charakterze, organizowane przez szkoły i inne jednostki objęte ustawą o systemie oświaty, świadczone wyłącznie na rzecz dzieci i młodzieży z tych szkół i jednostek.

Ze zwolnienia od podatku korzystają również czynności wynikające z umowy agencyjnej lub zlecenia, pośrednictwa lub innej umowy o podobnym charakterze, w przypadku gdy podstawę opodatkowania dla agenta, zleceniobiorcy lub innej osoby, świadczącej usługi o podobnym charakterze, stanowi kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzeń za wykonane usługi, pomniejszona o kwotę podatku (§ 9 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do VAT).
Zwolnienie to dotyczy jednak tylko tych podatników, którzy w danym roku podatkowym mogli korzystać ze zwolnienia podmiotowego (o którym mowa w art. 113 ust. 1 lub 9 nowej ustawy o VAT), a wartość sprzedaży w danym roku podatkowym z tytułu wykonywania czynności nieprzekracza kwoty wyrażonej w złotych odpowiadającej równowartości 10.000 euro.

Zwolnienie ma zastosowanie, pod warunkiem że wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty wyrażonej w złotych odpowiadającej równowartości 10.000 euro. Do wartości sprzedaży nie wliczasz kwoty podatku.

Zwolnień nie stosujesz w przypadku podatników: 1) zarejestrowanych jako "podatnicy VAT czynni", 2) wykonujących również inne czynności opodatkowane, 3) wykonujących czynności zwolnione podmiotowo, o których mowa w art. 113 ust. 13 nowej ustawy o VAT, 4) którzy zrezygnowali z prawa do zwolnień podmiotowych lub utracili to prawo w poprzednich latach podatkowych i od daty rezygnacji lub utraty tego prawa nie upłynęły 3 lata.

O zwolnieniu od podatku dotyczącym importu towarów oraz innych zwolnieniach przeczytasz za tydzień.

Podstawa prawna:
- art. 43 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535),
- załącznik nr 4 do ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535),
- § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 970 z późn. zm.).

Autor: Wiesław Adamczyk, doradca prawny