Sąd Najwyższy uznał, że związek zawodowy ma prawo chronić pracownika przed zwolnieniem. Nie wolno mu jednak, stosując tę ochronę, nadużywać wolności związkowej. Więcej na ten temat przeczytasz w tekście.
Powódka będąca pracownikiem pozwanego pracodawcy pracowała na stanowisku instruktora w pełnym wymiarze czasu. Podczas trwania stosunku pracy z powodu zmian organizacyjnych po stronie pracodawcy oraz likwidacji jej stanowiska pracy została powiadomiona o zamiarze rozwiązania umowy. W związku z podjętymi krokami przez pracodawcę, mającymi na celu zwolnienie ww. pracownika, związek zawodowy funkcjonujący w zakładzie pracy wskazał powódkę jako członka organizacji związkowej korzystającego z ochrony związku. Wskutek powyższych działań związku zawodowego nie doszło do rozwiązania umowy o pracę z powódką.
Ponowne zawiadomienie powódki o zamiarze o rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem odniosło podobny skutek.
W sprawie istotny jest fakt, że w zakładzie pracy (gdzie pracowała powódka) w związku ze zmianą struktury organizacyjnej odbyły się uzupełniające wybory społecznych inspektorów pracy. Osobami uprawnionymi do kandydowania w wyborach na grupowych społecznych inspektorów pracy byli pracownicy pozwanego zakładu pracy, z co najmniej łącznym 2-letnim stażem pracy, będący jednocześnie członkami związku zawodowego w dniu powołania głównej komisji wyborczej. Powódka spełniała wymogi formalne do kandydowania na grupowego społecznego inspektora pracy. Wskutek przeprowadzonych wyborów powódka została wybrana społecznym inspektorem pracy.
Pracodawca kolejnym pismem skierowanym do powódki wyraził swoją decyzję o wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Jednocześnie doręczono jej oświadczenie o wypowiedzeniu, wskazując jako jego uzasadnienie zmniejszenie zysków i konieczność redukcji kosztów pracodawcy. Należy podkreślić, że na dzień wręczenia zamiaru rozwiązania umowy o pracę powódka nie była objęta ochroną szczególną na podstawie ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. nr 79, poz. 854 ze zm.).
Pracownica – powódka skierowała sprawę do sądu rejonowego, domagając się przywrócenia do pracy.
W pozwanym zakładzie pracy spadek zatrudnienia oraz rozwój technologiczny spowodował zmniejszenie ogólnego ryzyka zawodowego i zapotrzebowania na społecznych inspektorów pracy. Powódka przebywała na zwolnieniach lekarskich, na urlopach oraz w sanatorium. Obowiązków społecznego inspektora pracy faktycznie nie podjęła. Nie miała również pojęcia, jak wykonywać obowiązki społecznego inspektora.
Sąd rejonowy oddalił powództwo powódki o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Sąd okręgowy uchylił wyrok sądu rejonowego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozpoznając ponownie sprawę, sąd rejonowy stwierdził, że zgodnie z art. 45 § 3 Kodeksu pracy (dalej: kp) sąd co do zasady jest związany przywróceniem do pracy pracowników korzystających ze szczególnej ochrony stosunku pracy, to jednak może nie uwzględniać tego żądania, jeśli jest ono sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa oraz zasadami współżycia społecznego (art. 8 kp).
Sąd okręgowy oddalił apelację powódki od tego wyroku, podzielając w tym zakresie rozważania sądu rejonowego.
Sąd Najwyższy wyrokiem z 30 stycznia 2008 r., I PK 198/07 stwierdził, że stanowisko pracy pracownika zostało zlikwidowane, a strona pozwana – zakład pracy w związku z istotną redukcją zatrudnienia podejmowała długotrwałe próby rozwiązania z powódką umowy o pracę w trybie wypowiedzenia, które nie mogły odnieść skutków prawnych w związku z pełnieniem przez powódkę –pracownika chronionej funkcji w organizacji związkowej oraz z powodu długotrwałej niezdolności do pracy i wreszcie z tytułu wyboru na społecznego inspektora pracy.
Pomimo że art. 13 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. nr 35, poz. 163) stanowi, że zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem pełniącym funkcję społecznego inspektora pracy w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, sąd w konkretnym przypadku ma jednak prawo zbadać, czy nie doszło do nadużycia prawa (art. 8 kp) przez pracownika objętego ochroną związkową.
Pomimo faktu, że Kolegium Kompetencyjne Sądu Najwyższego wyraziło pogląd, że wybór społecznego inspektora pracy nie podlega żadnej kontroli zewnętrznej, a tak pojmowana samorządność związków zawodowych i społecznej inspekcji pracy nie podlega żadnej kontroli – sąd ma w każdym wypadku uprawnienie do dokonania oceny o występowaniu ewidentnej kolizji żądania przywrócenia do pracy ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa pracownika objętego ochroną.
W konkretnych warunkach (poddanych następnie ocenie sądu) istnieje więc możliwość rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem, z pracownikiem pełniącym funkcję w organizacji związkowej.
Reasumując: korzystanie z ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy w związku z pełnieniem funkcji w organizacji związkowej, następnie z powodu długotrwałej niezdolności do pracy, wreszcie z tytułu wyboru na społecznego inspektora pracy, dokonane po podjęciu działań zmierzających do wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy, mogło być uznane za sprzeczne z art. 8 kp.
Podstawa prawna: - ustawa z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. nr 35, poz. 163),
- art. 8 i art. 45 § 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94),
- ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. nr 79, poz. 854 ze zm.),
- wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2008 r., I PK 198/07.
- art. 8 i art. 45 § 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94),
- ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. nr 79, poz. 854 ze zm.),
- wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2008 r., I PK 198/07.
Tekst opublikowany: 27 listopada 2008 r.
