Zmiany w wycenie aktywów i pasywów

Nowelizacja ustawy o rachunkowości z 18 marca 2008 r. (Dz.U. nr 63, poz. 393, dalej: nowelizacja) dotyczy w znacznej części sprawozdań finansowych sporządzanych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2009 r. Jednak kilka przepisów ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm., dalej: uor) zostało zmienionych ze skutkiem dla sprawozdań za rok obrotowy rozpoczynający się w 2008 r. Dotyczy to m.in. art. 49 ust. 2 uor oraz rozszerzonego zakresu informacji dodatkowej w ust. 4 Dodatkowych informacji i objaśnień.

Podstawa prawna	Przedmiot zmiany	Opis zmiany
art. 28 ust. 1 pkt 3 uor	Wycena udziałów w innych jednostkach oraz inwestycji zaliczanych do aktywów trwałych.	Wprowadzono możliwość wyceny inwestycji zaliczanych do aktywów trwałych w skorygowanej cenie nabycia, jeżeli został dla tych aktywów określony termin wymagalności.
art. 28 ust. 1 pkt 4 uor	Wycena udziałów w jednostkach podporządkowanych zaliczone do środków trwałych.	Wprowadzono następujący warunek: jeżeli wycena tych udziałów następuje metodą praw własności, to będzie ona stosowana jednolicie wobec wszystkich jednostek podporządkowanych.
art. 28 ust. 1 pkt 5 uor	Wycena inwestycji krótkoterminowych.	Wprowadzono możliwość wyceny inwestycji krótkoterminowych w skorygowanej cenie nabycia, jeżeli został określony dla tych inwestycji termin wymagalności.
art. 28 ust. 1 pkt 7 i 7a uor	Wycena należności i udzielonych pożyczek.	Nowy pkt 7a stanowi o wycenie pożyczek i należności zaliczonych do aktywów finansowych: mogą być wyceniane według skorygowanej ceny nabycia, a jeżeli jednostka przeznacza je do sprzedaży w okresie do 3-miesięcy, to według ceny rynkowej lub inaczej określonej wartości godziwej. Do tej pory należności i udzielone pożyczki były wyceniane w kwocie wymagającej zapłaty z zachowaniem zasady ostrożności.
art. 28 ust. 1 pkt 8 i 8a uor	Wycena zobowiązań finansowych	Jeżeli jednostka przeznacza zobowiązania finansowe do sprzedaży w okresie 3 miesięcy, to może je wycenić według wartości rynkowej lub inaczej określonej wartości godziwej. Pozostałe zobowiązania wycenia się w kwocie wymagającej zapłaty. Obecnie, w odniesieniu do zobowiązań finansowych, których uregulowanie zgodnie z umową następuje drogą wydania aktywów finansowych innych niż środki pieniężne lub wymiany na instrumenty finansowe, stosuje się wycenę według wartości godziwej.
art. 28 ust. 4a uor	Ustalenie kosztu wytworzenia produktu.	Wprowadzono uproszczenie dla małych jednostek, których sprawozdanie nie podlega obligatoryjnemu badaniu. Polega ono na tym, że przy obliczaniu kosztu wytworzenia produktu mogą one doliczyć do kosztów bezpośrednich koszty pośrednie związane z wytworzeniem tego produktu, niezależnie od poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Zmiana znosi dla tych jednostek obowiązek ustalania normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Wprowadzono jednak ograniczenie, które stanowi, iż ustalony w taki sposób koszt wytworzenia nie może być wyższy od ceny sprzedaży netto.
art. 28 ust. 8a uor	Definicja skorygowanej ceny nabycia aktywów finansowych i zobowiązań finansowych.	Dodana definicja, zgodnie z którą skorygowana Cena nabycia aktywów finansowych i zobowiązań finansowych - to cena nabycia (wartość), w jakiej składnik aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych został po raz pierwszy wprowadzony do ksiąg rachunkowych, pomniejszona o spłaty wartości nominalnej, odpowiednio skorygowana o skumulowaną kwotę zdyskontowanej różnicy pomiędzy wartością początkową składnika i jego wartością w terminie wymagalności, wyliczoną za pomocą efektywnej stopy procentowej, a także pomniejszona o odpisy aktualizujące wartość.
art. 29 ust. 3 uor	Kontynuacja działalności.	Dodano tutaj, iż wszczęcie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu nie stanowi przeszkody do kontynuacji działalność takiej jednostki. Do tej pory była mowa tylko o wszczęciu postępowania naprawczego i zmianie formy prawnej. Jednak to kierownik jednostki przy sporządzaniu sprawozdania finansowego będzie podejmował decyzję, czy ma być ono sporządzone przy założeniu kontynuacji działalności, czy też nie.

Nowy sposób zasady wyceny dla celów bilansowych operacji gospodarczych wyrażonych w walutach obcych określa art. 30 ust. 2 uor. Zmiana ta ma charakter dostosowujący zasady przeliczania operacji wyrażonych w walutach obcych do zasad wynikających z przepisów ustaw o podatku dochodowym. Dotyczą operacji sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań, bowiem w tych przypadkach wycena następować będzie po kursie faktycznie zastosowanym w tym dniu wynikającym z charakteru danej operacji. Uprzednio stosowano wycenę kursu banku, z którego usług korzysta jednostka.

Wprowadzono całkowicie nową regulację polegającą na wyłączeniu z ogólnych zasad wyceny środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej i innych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz środków niepodlegających zwrotowi, jeżeli odrębne przepisy dotyczące tych środków wskazują na zastosowanie odmiennych kursów walut obcych niż określone w ustawie o rachunkowości.

Znowelizowany przepis art. 34 ust. 5 stanowi, iż odpisy aktualizujące rzeczowe składniki aktywów obrotowych oraz wynikające z wyceny według cen sprzedaży netto zamiast według cen nabycia albo zakupu, albo kosztów wytworzenia zalicza się w każdym przypadku do pozostałych kosztów operacyjnych. Obecnie odpisy te są odnoszone odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych, kosztów wytworzenia sprzedanych produktów lub kosztów sprzedaży.

Natomiast w związku ze zmianą definicji pozostałych kosztów i przychodów operacyjnych wyłączono z tego przepisu skutki przeszacowania zaliczanych do aktywów trwałych nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych, wycenianych według cen rynkowych (art. 35 ust. 4 uor).

Biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów (nowela art. 39) dokonuje się także na świadczenia na rzecz pracowników, w tym na świadczenia emerytalne. Zmiana ma charakter doprecyzowujący i stanowi, że rezerwy na przyszłe świadczenia pracownicze, spełniające kryteria wymagane tym przepisem, kwalifikuje się do biernych rozliczeń międzyokresowych oraz wykazuje jako rezerwy na zobowiązania.

W przepisie art. 42 ust. 3 uor wyłączono z tytułów wpływających na wynik operacji finansowych różnicę powstałą w związku ze zbyciem oraz aktualizacją wartości inwestycji innych niż nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji. Ta zmiana jest skutkiem nowelizacji przepisów dotyczących pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych.

Tekst opublikowano: 10 grudnia 2008 r.