Zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych na 2009 r.

Uchwalona 6 listopada 2008 r. ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: nowelizacja) wprowadza szereg istotnych zmian, takich jak: opodatkowanie niepodzielonego zysku przy przekształceniu spółek kapitałowych w spółki osobowe, możliwość dokonania korekty dochodu w drodze oszacowania przy określaniu dochodów między podmiotami powiązanymi, możliwość uwzględniania w kosztach uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zaniechane inwestycje, wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów niewypłaconych należności pracowniczych (np. wynagrodzeń i składek ZUS). Omawiany tekst ustawy przed rozpatrzeniem poprawek Senatu i może jeszcze ulec zmianie. Poniżej omawiamy najważniejsze zmiany w ustawie z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm., dalej: updop), które zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2009 r.

Zgodnie z nowelizacją dochodem z udziału w zyskach osób prawnych będzie również wartość niepodzielonych zysków w spółkach kapitałowych w przypadku przekształcenia tych spółek w spółki osobowe (art. 10 ust. 1 pkt 8 updop). Zatem przekształcenie spółki kapitałowej w spółkę osobową spowoduje powstanie obowiązku podatkowego (konieczność zapłaty podatku) od niepodzielonego zysku spółki kapitałowej.

Dochód będzie należało ustalić na dzień przekształcenia. Dniem przekształcenia spółki będzie dzień rejestracji spółki osobowej i jednocześnie wykreślenie spółki kapitałowej. Spółka kapitałowa będzie miała obowiązek przekazać spółce osobowej podatek. Spółka powstała w wyniku przekształcenia (jako płatnik) obowiązana będzie wpłacić podatek w terminie do 7. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał dochód. Spółka osobowa jako płatnik obowiązana będzie wpłacić podatek do urzędu skarbowego według jej właściwości (art. 26 ust. 6 updop).

Trudno się zgodzić z tym, że zmiana jest korzystna. Dotychczas problem ten był dostrzegany także przez organy podatkowe i w większości przypadków rozstrzygany z korzyścią na rzecz wspólników, którzy przecież nie otrzymali zysku, gdyż ten pozostawał w spółce niepodzielony.

Jeżeli zatem po przekształceniu niepodzielony zysk spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie zwiększał wartości wkładów wspólników i nadal stanowił niepodzielony zysk w spółce osobowej, jak również nie został on oddany do dyspozycji wspólników, lecz pozostawał w dyspozycji spółki osobowej, to nie sposób uznać, że wspólnicy tejże spółki w momencie przekształcenia uzyskali jakikolwiek dochód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Tym samym w momencie przekształcenia u wspólników spółki z o. o. nie powstaje zobowiązanie podatkowe w związku z przekazaniem do spółki osobowej niepodzielonych zysków przekształcanej spółki kapitałowej.

Niepodzielone zyski spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które stanowiły zobowiązanie spółki przekształconej w stosunku do jej wspólników, mogły podlegać opodatkowaniu, jako przychód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jedynie w momencie:

• ich wypłaty (postawienia do dyspozycji),
• wyjścia wspólnika ze spółki osobowej,
• likwidacji spółki osobowej
• przeznaczenia ich na podwyższenie posiadanych przez wspólników spółki osobowej wkładów.

Zwyciężyła profiskalna wykładnia tego zagadnienia i posłowie uchwalili wersję przygotowaną w Ministerstwie Finansów.

Nowelizacja (art. 11 ust. 8b-8d updop) wprowadza korektę dochodów polskiego podatnika powiązanego z podmiotem zagranicznym, jeśli dochody polskiego podatnika byłyby włączone do dochodów podmiotu zagranicznego i opodatkowane za granicą. Korekta byłaby możliwa, pod warunkiem że jest ona przewidziana w umowie międzynarodowej między Polską a krajem siedziby podmiotu zagranicznego.

Powyższa regulacja będzie miała zastosowanie odpowiednio do podmiotu zagranicznego posiadającego w Polsce zakład. Zmiana ma na celu wyeliminowanie podwójnego opodatkowania w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych z różnych państw, a szczegółowe regulacje co do trybu i sposobu stosowania korekty zostaną określone w rozporządzeniu.

Nowe rozwiązanie w zakresie kredytów z klauzulą waloryzacyjną będzie miało ten skutek, że różnica pomiędzy kwotą otrzymanego (zwróconego) kredytu lub pożyczki z klauzulą waloryzacyjną, a kwotą tego kredytu lub pożyczki z dnia zwrotu (otrzymania) stanowić będzie odpowiednio przychód lub koszt podatkowy, analogicznie jak w sytuacji kredytów (pożyczek) walutowych.

Przychodem i odpowiednio kosztem są różnice związane ze zwrotem lub otrzymaniem pożyczki (kredytu), gdy pożyczka (kredyt) była waloryzowana kursem waluty.

Przychodem dla pożyczkodawcy (kredytodawcy) będzie różnica pomiędzy kwotą zwróconego kapitału, a kwotą udzielonej pożyczki, gdy pożyczkodawca (kredytodawca) otrzyma środki pieniężne stanowiące spłatę kapitału w wysokości wyższej od udzielonej pożyczki. Przychodem dla pożyczkobiorcy (kredytobiorcy) będzie różnica między kwotą otrzymanej pożyczki, a kwotą zwróconego kapitału, gdy zwróci środki pieniężne w wysokości niższej od kwoty otrzymanej pożyczki (kredytu).

Kosztem uzyskania przychodu dla pożyczkobiorcy będzie różnica między kwotą zwróconego kapitału, a kwotą pożyczki, gdy zwróci kwotę kapitału przenoszącą kwotę otrzymanej pożyczki. Natomiast kosztem uzyskania przychodu dla pożyczkodawcy (kredytodawcy) będzie różnica pomiędzy kwotą udzielonej pożyczki, a kwotą zwróconego kapitału, gdy otrzyma środki pieniężne stanowiące spłatę kapitału w wysokości niższej od kwoty udzielonej pożyczki (kredytu).

Zmiana (art. 12 ust. 1 pkt 10 updop) ma na celu usunięcie różnic występujących w przypadku udzielenia pożyczki (kredytu) w walucie obcej i w złotych z klauzurą waloryzacyjną.

Po wejściu w życie nowych regulacji przedsiębiorcy będą rozliczać transakcje związane z kredytami w złotych z klauzulą waloryzacyjną na takich samych zasadach, jak podatnicy, którzy zaciągnęli kredyty walutowe. Również dla nich, różnice pomiędzy kwotą otrzymanego czy zwróconego kredytu (pożyczki) z klauzulą waloryzacyjną, a kwotą tego kredytu (pożyczki) z dnia zwrotu czy otrzymania, będą miały wpływ - odpowiednio - na przychody i koszty uzyskania przychodów. Oszczędności wynikające ze spłaty kredytu złotowego waloryzowanego w walucie obcej będą stanowiły wyłącznie przychód z działalności gospodarczej.

Za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów będzie się uważać dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku) lub innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku) (art. 15 ust. 4e updop).

Dotychczas koszty zaniechanych inwestycji nie mogły być przez przedsiębiorców zaliczone do kosztów podatkowych. Nowelizacja w tym względzie wprowadza bardzo korzystną zmianę.Wydatki na zaniechane inwestycje będą mogły zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w dacie zbycia inwestycji, jej likwidacji, zniszczenia lub rozbiórki, uniemożliwiającej dalsze korzystanie (art. 15 ust. 4f- 4h oraz uchylenie art. 16 w ust. 1 pkt 41 updop). Omawiany przepis dotyczy sytuacji, gdy przedsiębiorca ponosi określone nakłady na wytworzenie środka trwałego i przed oddaniem środka trwałego do używania zaniecha dalszej realizacji prowadzonej inwestycji.

Wynagrodzenia i zasiłki z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez pracodawcę należne za dany miesiąc będą kosztem uzyskania przychodu, pod warunkiem że zostały zapłacone lub postawione do dyspozycji w terminie wynikającym z prawa pracy, umowy lub innego łączącego strony stosunku prawnego. Natomiast koszty składek emerytalno-rentowych (w części finansowanej przez płatnika) oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych będą stanowiły koszty uzyskania przychodów w miesiącu, za który są należne, pod warunkiem że składki zostaną opłacone w terminach określonych w ustawie (art. 15 ust. 4f-4g updop).

Oznacza to, że podatnik (pracodawca) nieterminowo lub w ogóle niewypłacający powyższych świadczeń, także nieterminowo wpłacający składki, nie będzie ich mógł uwzględnić w kosztach uzyskania przychodu. Zmiana w ustawie ma na celu, zdyscyplinowanie pracodawców niewypłacających lub nieterminowo wypłacających wynagrodzenia i inne świadczenia.

Obecnie (od stycznia 2005 r.) pracodawcy rozliczają koszty z tytułu wynagrodzeń pracowniczych oraz składek na ubezpieczenia społeczne, w części odprowadzanej przez pracodawcę, stosując tzw. metodę kasową (art. 16 ust. 1 pkt 57a i ust. 7d updop). Nowelizacja ma umożliwić stosowanie tzw. metody memoriałowej przy rozliczaniu kosztów z tytułu wynagrodzeń (składek) pracodawcom, którzy regularnie i terminowo wypłacają wynagrodzenia i składki należne z ich tytułu.

Nie będą stanowić kosztów uzyskania przychodów wszelkiego rodzaju darowizny i ofiary (art. 16 ust. 1 pkt 14 updop). Kosztem uzyskania przychodów będą darowizny i ofiary między spółkami tworzącymi podatkową grupę kapitałową oraz wpłaty na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej. Kosztem uzyskania przychodów będą koszty wytworzenia lub cena nabycia produktów spożywczych, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku od towarów i usług (który wejdzie w życie 1 grudnia 2008 r.), przekazanych na rzecz organizacji pożytku publicznego (publicznego w rozumieniu przepisów ustawy z  24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U. nr 96, poz. 873 z późn. zm.) z przeznaczeniem wyłączenie na cele działalności charytatywnej prowadzone przez te organizacje.

Wartość odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych (w tym nieruchomości) oraz wartości niematerialnych i prawnych, oddanych do nieodpłatnego używania nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów za miesiące, w których składniki te były oddane do nieodpłatnego używania (art. 16 ust. 1 pkt 63 lit. c updop).

Zgodnie z nowelizacją wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów będą podlegać wydatki oraz wartości rzeczy, usług lub praw, wynikające z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (art. 16 ust. 1 pkt 66 updop). Dotychczas literalne odniesienie do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, dotyczyło wyłącznie przychodów.

Zgodnie z nowym art. 16e ust. 1 pkt 4 updop podatnik, co prawda, będzie musiał wpłacić w terminie do 20. dnia tego miesiąca do urzędu skarbowego kwotę odsetek naliczonych od dnia zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie składników majątku do dnia, w którym okres ich używania przekroczył rok, i naliczoną kwotę odsetek wykazać w zeznaniu podatkowym jednak odsetki będą naliczane według stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

Jeśli przewidywany okres używania danego składnika majątkowego będzie krótszy niż jeden rok, to całość wydatków poniesionych na jego nabycie lub wytworzenie będzie można zaliczyć do bieżących kosztów uzyskania przychodów. Jeśli jednak ostatecznie okres używania danego składnika majątkowego, którego wartość nabycia lub wytworzenia została zaliczona bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodu okaże się dłuższy niż rok, to w następnym miesiącu będzie należało ujawnić dany składnik majątku w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Wartością nieujawnionego środka trwałego będzie różnica między ceną nabycia lub wytworzenia, a sumą odpisów amortyzacyjnych za dany okres jego używania. Zapłacone odsetki w wysokości 14,5% za okres jednego roku używania tego składnika majątkowego podatnik wykaże w zeznaniu rocznym.

Zwolnione z opodatkowania będą odsetki (dyskonto) od emitowanych przez Skarb Państwa obligacji oferowanych na rynkach zagranicznych oraz dochody z odpłatnego zbycia tych obligacji uzyskiwane przez podmioty zagraniczne (art. 17 ust. 1 pkt 50 updop).

Dochody izb gospodarczych będą zwolnione od podatku dochodowego w części przeznaczonej na cele statutowe, z wyłączeniem działalności gospodarczej. W art. 17 ust. 1 pkt 39 updop otrzyma następujące brzmienie: [wolne od podatku są:] dochody związków zawodowych, społeczno-zawodowych organizacji rolników, izb rolniczych, izb gospodarczych, organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, spółdzielczych związków rewizyjnych, organizacji pracodawców i partii politycznych, działających na podstawie odrębnych ustaw - w części przeznaczonej na cele statutowe, z wyłączeniem działalności gospodarczej.

Tekst opublikowany: 20 listopada 2008 r.