Zmiany w odliczeniach i zwrotach VAT

Od 1 grudnia 2008 r. nie obowiązuje już art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT), zgodnie z którym obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika towarów i usług, jeżeli wydatki na ich nabycie nie mogłyby być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, z wyjątkiem przypadków, gdy brak możliwości zaliczenia tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów pozostaje w bezpośrednim związku ze zwolnieniem od podatku dochodowego.

Poniżej opisujemy inne ważne zmiany w ustawie o VAT, wprowadzone ustawą z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektóre inne ustawy (Dz.U. nr 209, poz. 1320).

Z dniem 1 grudnia 2008 r. dokonano zmiany w przepisach dotyczących terminów odliczania podatku naliczonego.

Podstawowe terminy odliczania podatku naliczonego pozostały bez zmian. Nadal więc jest to przede wszystkim okres rozliczeniowy (miesiąc albo kwartał), w którym otrzymano fakturę.

W przepisach pojawiły się natomiast nowe terminy odliczeń związane z nowymi sposobami rozliczania podatku. Dotyczy to przede wszystkim nowych zasad rozliczania podatku od importu, albo w ramach deklaracji VAT-7, albo w ramach specjalnej deklaracji importowej (gdy podatnik importuje towary w ramach pojedynczego pozwolenia).

Zasadą jest, że odliczenie podatku naliczonego następuje w rozliczeniu (w deklaracji) za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy od importu towarów.

Zmieniono natomiast zasadę, że jeśli podatnik nie odliczył podatku w podstawowym terminie, to może odliczyć podatek w następnym okresie rozliczeniowym. Obecnie może to nastąpić w deklaracjach za następny okres rozliczeniowy, albo jeszcze kolejny okres rozliczeniowy.

Odliczenie w następnych okresach rozliczeniowych może nastąpić także wówczas, gdy miałoby to nastąpić w następnym okresie rozliczeniowym. Niekiedy może to być korzystne - gdy podatnik dokonujący odliczeń częściowych przewiduje, że w następnym roku jego proporcja sprzedaży będzie wyższa.

Od 1 grudnia 2008 r. obowiązuje tylko jeden termin zwrotu nadwyżki podatku. Jest to termin 60 dni od dnia złożenia rozliczenia (deklaracji bądź korekty deklaracji).

Termin 60-dniowy ma zastosowanie do wszystkich podatników, niezależnie od ich statusu i okresu, w jakim prowadzą działalność.

Zastosowanie terminu 60-dniowego nie jest uwarunkowane tym, z jakich przyczyn powstała nadwyżka podatku. Nie jest tak, jak dotychczas, że zwrot podatku w terminie 60-dniowym związany jest tylko z zakupem środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, sprzedażą opodatkowaną niższymi stawkami VAT bądź sprzedażą zagraniczną. Także nadwyżka podatku powstała od zwykłych zakupów może podlegać zwrotowi w terminie 60-dni od dnia złożenia rozliczenia.

Początkowe plany wprowadzenia wobec nowych podatników (podmiotów rozpoczynających działalność i prowadzących ją krócej niż 12 miesięcy) 180-dniowego terminu zwrotu nadwyżki podatku z możliwością jego skrócenia do 60 dni w razie złożenia przez takich podatników zabezpieczenia majątkowego kwoty zwrotu, nie przełożyły się na rozwiązania legislacyjne i ostatecznie nie weszły w życie. Dla terminów zwrotu nie ma więc znaczenia status podatnika dochodzącego zwrotu. Także nowym podatnikom zwrot przysługuje w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia.

Niektórzy podatnicy w danym okresie rozliczeniowym nie mają sprzedaży. Jeśli w tym okresie dokonywali zakupów, to wówczas występuje u nich tylko podatek naliczony. Od 1 grudnia 2008 r. wszystkim takim podatnikom przysługuje prawo do zwrotu podatku naliczonego.

Są dwie kategorie podatników, którzy nie mieli czynności opodatkowanych w Polsce. Przysługuje im zwrot podatku w różnym terminie.

Po pierwsze są to podatnicy, u których występowały czynności opodatkowane poza Polską (zwykle tzw. eksport usług). Tym podatnikom - tak jak dotychczas - zwrot podatku naliczonego przysługuje na umotywowany wniosek w terminie 60 dni.

Po drugie - podatnicy, którzy w danym okresie rozliczeniowym nie wykonali żadnych czynności - ani w Polsce, ani za granicą.

Do 30 listopada 2008 r. tacy podatnicy nie mieli możliwości uzyskania zwrotu. Wyłączał taką możliwość art. 86 ust. 19 ustawy o VAT w ówczesnym brzmieniu. Zwrot na specjalnych zasadach (tzw. zaliczkowy) mogli uzyskać podatnicy dokonujący zakupów inwestycyjnych przed rozpoczęciem działalności.

Obecnie zmienione brzmienie art. 86 ust. 19 ustawy o VAT oraz wprowadzenie art. 87 ust. 5a ustawy VAT, daje takim podatnikom możliwość uzyskania zwrotu podatku naliczonego.

Zwrot następuje na umotywowany wniosek podatnika złożony wraz z deklaracją podatkową. W tym przypadku zwrot przysługuje w terminie 180 dni od dnia złożenia rozliczenia.

W tym przypadku podatnik może złożyć wniosek o zwrot podatku w terminie 60 dni. Wraz z wnioskiem powinno zostać złożone w urzędzie skarbowym zabezpieczenie majątkowe, w kwocie odpowiadającej podatkowi naliczonemu.

Trzeba także podkreślić, że od 1 grudnia 2008 r. nie ma już przepisów o tzw. zwrocie zaliczkowym podatku dla podatników dokonujących zakupów inwestycyjnych przed rozpoczęciem działalności. Obecnie tacy podatnicy mogą uzyskać zwrot na powyższych zasadach, tj. na umotywowany wniosek, w terminie 180 dni.

Zdarza się, że organ podatkowy sprawdza, czy podatnikowi, który żąda od urzędu zwrotu podatku, zwrot ten się należy. Zwykle odbywa się to w ramach czynności sprawdzających. Dotychczas wdrożenie tych czynności powodowało, że termin zwrotu był wydłużany do czasu zakończenia postępowania sprawdzającego.

Od 1 grudnia 2008 r. podatnik żądający zwrotu podatku, wobec którego wdrażane jest postępowanie weryfikujące zasadność tego zwrotu, może spowodować, że otrzyma zwrot w ogólnym terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia, nawet jeśli weryfikacja nie zostanie jeszcze zakończona.

W tym celu podatnik powinien złożyć dodatkowy wniosek o zwrot podatku w ogólnym terminie, jednocześnie z wnioskiem składając zabezpieczenie majątkowe. Zabezpieczenie powinno być złożone na kwotę odpowiadającą kwocie wnioskowanego zwrotu.

Jeżeli wniosek wraz z zabezpieczeniem został złożony na 13 dni przed upływem 60-dniowego terminu do zwrotu nadwyżki podatku lub później - zwrotu dokonuje się w terminie 14 dni od dnia złożenia tego zabezpieczenia. Jeśli wniosek został złożony wcześniej, wówczas zwrot nadwyżki podatku dokonywany jest w terminie podstawowym.

Przepisy ustawy o VAT wymieniają formy zabezpieczenia.  I tak zabezpieczenie może być złożone w formie:

• gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej,
• poręczenia banku,
• weksla z poręczeniem wekslowym banku,
• czeku potwierdzonego przez krajowy bank wystawcy czeku,
• papierów wartościowych na okaziciela o określonym terminie wykupu wyemitowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, bankowych papierów wartościowych i listów zastawnych o określonym terminie wykupu, wyemitowanych we własnym imieniu i na własny rachunek przez bank wymieniony w wykazie gwarantów i poręczycieli.

Trzeba zwrócić uwagę, że jeśli kwota zwrotu  nie przekracza równowartości 1.000 euro, to zabezpieczenie może być złożone w formie weksla. Nie musi on zawierać poręczenia wekslowego banku. To rozwiązanie może być wygodne dla wielu podatników. Wystawienie weksla (bez poręczenia wekslowego) nie łączy się z żadnymi kosztami. Jeśli zaś podatnik jest pewny, że zwrot mu przysługuje, to wystawienie weksla i złożenie go w urzędzie nie jest dla podatnika ryzykowne.

Podatnik sam wybiera formę zabezpieczenia. Nie może mu jej zatem narzucić organ podatkowy (pamiętając oczywiście, że zabezpieczenie w formie weksla bez poręczenia banku może być stosowane jedynie do zabezpieczenia zwrotu  w kwocie nieprzekraczającej 1.000 euro).

Do 30 listopada 2008 r. nie można było odliczać podatku od nabycia towarów i usług, gdy wydatki te nie mogłyby stanowić kosztów uzyskania przychodów w podatkach dochodowych (poza wyraźnie wymienionymi wyjątkami).

Regulacja powyższa była powszechnie krytykowana, a w praktyce sprawiała wiele trudności podatnikom, którzy mieli wątpliwości, czy od danego zakupu mogą odliczyć podatek, czy też nie. Takie rozwiązanie było także niezgodne z prawem wspólnotowym.

Od 1 grudnia 2008 r. uchylono powyższy zakaz odliczenia podatku naliczonego. W obecnym stanie prawnym nie ma zatem znaczenia, czy dany wydatek jest kosztem, czy też nie jest kosztem podatkowym. O możliwości odliczenia podatku naliczonego decyduje tylko i wyłącznie związek podatku naliczonego ze sprzedażą opodatkowaną.

Tekst opublikowany: 26 listopada 2008 r.