Zmiany w Kodeksie spółek handlowych?

Projekt zmiany ustawy Kodeks spółek handlowych wprowadza zmiany, które mają usprawnić funkcjonowanie spółek oraz uprościć niektóre rozwiązania, co powinno przyczynić się do obniżenia kosztów prowadzenia rachunkowości. Poniżej omawiamy ważniejsze z proponowanych zmian.

Przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną według projektu ma być dobrowolne i polegać na zgłoszeniu dotychczasowej spółki cywilnej do rejestru przedsiębiorców jako spółki jawnej (art. 26 § 4-6 projektu ustawy). Zgłoszenia takiego musieliby dokonać wszyscy wspólnicy. Przekształcenie byłoby dobrowolne i podlegałoby zgłoszeniu do sądu rejestrowego.

Obecnie obowiązujące przepisy przewidują obowiązkowe przekształcenie spółki cywilnej "większych rozmiarów" w spółkę jawną.

Po zmianie możliwość przekształcenia następowałaby po przekroczeniu wartości 800.000 euro przychodów ze sprzedaży lub świadczenia usług.

Jeżeli przychody netto spółki cywilnej w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych osiągnęłyby wartość powodującą obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, zgłoszenie byłoby obowiązkowe. Powinno ono wtedy nastąpić w terminie trzech miesięcy od zakończenia drugiego roku obrotowego. Z chwilą zgłoszenia do rejestru spółka stałaby się spółką jawną.

Projekt precyzuje, że spółka wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Spółka jawna ma bowiem podmiotowość prawną, a spółka cywilna nie. W wyniku przekształcenia w miejsce kilku wspólników wstępuje jeden podmiot - spółka.

Dzięki temu nie będzie wątpliwości, że została zachowana kontynuacja działalności, zmieniono jedynie jej formę.
Przed zgłoszeniem do rejestru wspólnicy musieliby jednak dostosować umowę spółki do przepisów o umowie spółki jawnej. Jest to konieczne, aby było pewne, że doszło do przekształcenia istniejącego podmiotu w inny, a nie że zgłoszono nowo utworzony podmiot gospodarczy, którym jest spółka jawna.



Wspólnik zawiązujący spółkę jawną z osobą dotychczas prowadzącą jednoosobowe przedsiębiorstwo będzie odpowiadał także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki (art. 33 projektu ustawy). Dotychczas przepis ten był sformułowany niejednoznacznie.



Udział kapitałowy wspólnika jest kształtowany przez wkłady rzeczywiście wniesione do spółki (art. 49 i art. 50 projektu ustawy). W bilansie zatem nie wolno ujmować zadeklarowanych, lecz niewniesionych wkładów, gdyż wspólnicy spółek kapitałowych nie mogą modyfikować swoich obowiązków.
Jedynym źródłem zwiększenia udziału wspólnika może być wniesienie wkładu na skutek zmiany umowy spółki, która zobowiąże wspólnika do takiego świadczenia. Dzięki temu zachowana jest umowna możliwość zmienności kapitału spółki.



Projekt ustawy obniża minimalną wartość nominalną udziałów i akcji (art. 154 § 2 i art. 308 § 2 projektu ustawy). Obecnie wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 500 zł.
Po zmianie będzie to co najmniej 50 zł. W wypadku akcji minimalna wartość wynosi 1 zł. Projekt obniża minimalną wartość akcji do 1 grosza. Zmiana ta ma dotyczyć zarówno spółek publicznych, jak i niepublicznych.



Projekt przewiduje również istotne zmiany dotyczące podziału zysku w spółkach kapitałowych.
Wypłaty zaliczek na poczet dywidendy będą mogły nastąpić w bieżącym, względnie upływającym roku obrotowym, po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy, do końca którego należy mierzyć okres sprawozdawczy kończący się z dniem bilansowym ustalającym wartość tymczasowego zysku. Zysk ten stanowi podstawę obliczenia możliwej do wypłaty sumy zaliczkowej. Zaliczki takie nie są zaliczkami w dosłownym tego słowa znaczeniu, czyli takimi, które są wypłacane po zamknięciu roku obrotowego na podstawie jeszcze niezatwierdzonego (wstępnego) sprawozdania finansowego (art. 192 i art. 349 projektu ustawy).

Zwiększenia zysku za okres sprawozdawczy służący do wypłaty zaliczek celem przeznaczenia do podziału mogą nastąpić tylko o kapitały rezerwowe będące w dyspozycji zarządu. Wymaga to wcześniejszego utworzenia lub zwiększenia takiego kapitału z zysku i udzielenia zarządowi prawa do jego wykorzystania w celu wypłaty zaliczek.

W spółkach akcyjnych projekt wprowadza precyzyjne zasady ogłaszania o planowanej wypłacie zaliczek (art. 349 § 4 projektu ustawy).
Planowaną wypłatę zaliczek zarząd będzie musiał ogłosić co najmniej na cztery tygodnie przed rozpoczęciem wypłat, podając:
- dzień, na który zostało sporządzone sprawozdanie finansowe,
- wysokość kwoty przeznaczonej do wypłaty,
- a także dzień, według którego ustala się uprawnionych do zaliczek.

Dzień ten powinien przypadać w okresie siedmiu dni przed dniem rozpoczęcia wypłat.
Projekt usuwa również zakaz stosowania przywilejów dywidendowych do zaliczek, celem uniknięcia trudności w rozliczeniach, w razie gdyby dywidenda okazała się zbyt wysoka w porównaniu do zysku za cały rok obrotowy, w którym ją wypłacono (art. 195 i art. 353 projektu ustawy).



Projekt wprowadza jednolitą zasadę dla obu spółek kapitałowych dotyczącą minimalnej wysokości wynagrodzenia za umarzane przymusowo udziały (akcje). Musi ona stanowić równowartość tzw. wartości bilansowej (ułamka kapitału własnego) i zostać na podstawie ostatniego rocznego zamknięcia rachunkowego (zasada wyceny minimum umorzeniowego).

Umorzenie akcji zawsze następuje z chwilą obniżenia kapitału zakładowego. W wypadku spółki akcyjnej projekt zakłada jeden przypadek, gdy następuje wcześniejsze umorzenie polegające na utracie praw akcyjnych z momentem wypłaty wynagrodzenia umorzeniowego za umarzane akcje, a przed zarejestrowaniem obniżenia. Ma to na celu pogodzenie interesów akcjonariusza, którego akcje zostały umorzone oraz interesów spółki (art. 199 § 2 i 7, art. 359 § 1, art. 360 § 2 i 4 projektu ustawy).



Udziały własne spółka powinna ujmować w bilansie w pasywach w wartości ujemnej, bez tytułowania odnośnej pozycji bilansu (art. 200 projektu ustawy).

Spółka nie może nabywać wyemitowanych przez nią akcji (akcje własne).
Jednak zakaz ten nie dotyczy pewnych przypadków, które przewiduje projekt, takich jak:

1) nabycie akcji w celu zapobieżenia bezpośrednio zagrażającej spółce, poważnej szkodzie
2) nabycie akcji, które mają być zaoferowane do nabycia pracownikom lub osobom, które były zatrudnione w spółce lub spółce z nią powiązanej przez okres co najmniej trzech lat,
3) nabycie akcji w drodze sukcesji uniwersalnej,
4) instytucji finansowej, która nabywa za wynagrodzeniem w pełni pokryte akcje na cudzy rachunek celem ich dalszej odsprzedaży,
5) nabycie akcji w celu ich umorzenia,
6) nabycie w pełni pokrytych akcji w drodze egzekucji celem zaspokojenia roszczeń spółki, których nie można zaspokoić w inny sposób z majątku akcjonariusza,
7) nabycia w pełni pokrytych akcji nieodpłatnie,
8) instytucji finansowej, która nabywa akcje na własny rachunek celem ich dalszej odsprzedaży w granicach upoważnienia udzielonego przez walne zgromadzenie na okres nie dłuższy niż jeden rok; jednakże instytucja finansowa nie może posiadać akcji własnych nabytych na tej podstawie o łącznej wartości nominalnej przekraczającej jedną dwudziestą kapitału zakładowego,
9) nabycie akcji w innych przypadkach przewidzianych w ustawie.

Instytucje finansowe mogą w myśl projektu dokonywać obrotu akcjami własnymi na własny rachunek. Jednakże nie mogą posiadać większej liczby akcji nabytych w ten sposób niż 5% kapitału zakładowego oraz muszą posiadać upoważnienie walnego zgromadzenia i dodatkowo muszą spełniać następujące warunki:
1) nabyte akcje zostały w pełni pokryte,
2) łączna wartość nominalna nabytych akcji nie przekracza 10% kapitału zakładowego spółki, uwzględniając w tym również wartość nominalną pozostałych akcji własnych, które nie zostały przez spółkę zbyte,
3) łączna cena nabycia akcji własnych, powiększona o koszty ich nabycia, nie jest wyższa od kapitału rezerwowego, utworzonego w tym celu z kwoty, która może być przeznaczona do podziału (art. 345, art. 362, art. 363 i art. 367 projektu ustawy).



Sprawozdanie sporządzane przez likwidatorów musi być sprawozdaniem finansowym zawierającym bilans, rachunek zysków i strat, informację dodatkową oraz sprawozdanie z działalności jednostki (art. 288 i art. 476 projektu ustawy). Z punktu widzenia likwidowanego podmiotu skomplikowana sprawozdawczość finansowa jest kłopotliwa. Dlatego projekt ustawy przesuwa dzień bilansowy, który kończy czynności likwidacyjne na dzień poprzedzający podział kwoty likwidacyjnej między wspólników.
Dzięki temu wspólnicy łatwiej będą mogli zorientować się, ile wynosi kwota likwidacyjna, jakie mają do podziału aktywa netto. Natomiast zatwierdzenie sprawozdania sporządzonego na ten dzień umożliwi ocenę prawidłowości dokonanych wypłat na rzecz wspólników.

Po zakończeniu likwidacji sprawozdanie likwidacyjne powinno zostać ogłoszone przez likwidatorów w siedzibie spółki. Podlega ono również złożeniu w sądzie rejestrowym, z jednoczesnym zgłoszeniem wniosku o wykreślenie spółki z rejestru.
Nawet jeżeli zgromadzenie wspólników zwołane w celu zatwierdzenia sprawozdania likwidacyjnego nie odbędzie się z powodu braku kworum, likwidatorzy powinni te czynności wykonać bez zatwierdzenia sprawozdania przez zgromadzenie wspólników.



Obecnie obowiązująca zasada, która ogranicza możliwość zawarcia umowy o wartości przekraczającej dwukrotność kapitału zakładowego spółki, bez zgody zgromadzenia wspólników, powoduje wiele komplikacji w obrocie gospodarczym.

Najczęściej bowiem wartość podejmowanych zobowiązań jest większa, gdy spółka ma niski kapitał zakładowy. Dla wzmocnienia pewności obrotu i wykluczenia możliwości kwestionowania umów projekt ustawy częściowo z tego ograniczenia rezygnuje. Po zmianie umowy o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego zawarte umowy bez uchwały wspólników będą nieważne tylko wtedy, gdy umowa spółki taką zasadę ustanowi (art. 230 projektu ustawy).

Autor: Dorota Ryterska, prawnik