Uchwalona pod koniec ubiegłego roku nowelizacja ustawy systemowej wprowadziła ważną zmianę w zakresie zasad podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych przez osobę, która jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą. Zmiany te weszły w życie 1 marca br. Więcej na ten temat przeczytasz w tekście.
Sejm na posiedzeniu, które odbyło się 5 grudnia 2008 r., uchwalił ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dalej: ustawa nowelizująca. Przedmiotowa ustawa wprowadza m.in. bardzo ważną zmianę w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa).
Zbieg pozarolniczej działalności gospodarczej i pracy nakładczej
Od 1 marca 2009 r. chałupnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą może być objęty obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu pracy nakładczej tylko wówczas, gdy jego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu jest co najmniej równa obowiązującej go minimalnej podstawy wymiaru składek na przedmiotowe ubezpieczenia z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (tj. 60% przeciętnego wynagrodzenia albo 30% minimalnego wynagrodzenia). Oznacza to tym samym, że jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pracy nakładczej jest niższa od obowiązującej chałupnika minimalnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych stanowi ta działalność, nawet jeżeli umowa o pracę nakładczą została zawarta przed rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej.
Przypomnijmy, że dotychczas było tak, że osoba, która prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą i wykonywała pracę nakładczą – co do zasady – obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegała z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Miała ona jednak równocześnie prawo zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. To uregulowanie zbiegu omawianych tytułów do ubezpieczeń społecznych sprawiało, że niejednokrotnie osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą w celu uniknięcia obowiązku opłacania wysokich składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej działalności podejmowały zatrudnienie na podstawie umowy o pracę nakładczą. W wielu przypadkach umowy te miały charakter pozorny, a ich zawarcie służyło wyłącznie wyrejestrowaniu się z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej.
W celu wyeliminowania tego zjawiska zostały zmienione przepisy.
Należy w tym miejscu dodać, że zgodnie z przyjętą przez ZUS interpretacją przepisów ustawy systemowej, jeżeli przedsiębiorca wykonujący pracę nakładczą i jednocześnie wykonujący działalność gospodarczą 1 marca 2009 r. miał prawo do zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego lub świadczenia rehabilitacyjnego z tytułu pracy nakładczej, obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zostaje objęty dopiero po upływie okresu, za który pobiera jedno z wyżej wymienionych świadczeń pieniężnych. Podobnie przedstawia się sytuacja prawna w zakresie ubezpieczeń społecznych przedsiębiorcy wykonującego pracę nakładczą, który nabył prawo do jednego z przedmiotowych świadczeń ubezpieczeniowych po 1 marca 2009 r. Przedsiębiorca taki może być objęty ubezpieczeniami społecznymi z tytułu pracy nakładczej do ostatniego dnia, za który przysługuje mu przedmiotowe świadczenie ubezpieczeniowe.
W przypadku gdy zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy lub świadczenie rehabilitacyjne z tytułu pracy nakładczej przysługuje przedsiębiorcy przez część miesiąca kalendarzowego, w celu ustalenia, z którego tytułu podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, należy porównać kwotę przychodu z tytułu wykonywania pracy nakładczej w tym miesiącu oraz kwotę minimalnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu działalności gospodarczej ustalonej zgodnie z art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej, czyli ustalonej proporcjonalnie do okresu, za którą przedsiębiorcy nie przysługiwał już zasiłek lub świadczenie. Jeżeli tak ustalona proporcjonalnie minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu działalności gospodarczej jest wyższa od kwoty przychodu z tytułu pracy nakładczej, przedsiębiorca przez tę część miesiąca, za którą nie przysługuje mu już zasiłek lub świadczenie, obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi objęty jest z tytułu działalności gospodarczej.
Należy przy tym zauważyć, że art. 9 ust. 2b nie będzie dotyczył tych chałupników, którzy wykonują innego rodzaju pozarolniczą działalność aniżeli pozarolnicza działalność gospodarcza (np. chałupników będących wspólnikami spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej spółki z o.o.).
Przedsiębiorca wykonujący pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą, dla którego w związku z wejściem w życie art. 9 ust. 2b ustawy systemowej tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych zamiast pracy nakładczej stała się działalność gospodarczą, powinien „przerejestrować” się w ZUS w trybie określonym w art. 36 ust. 14 ustawy systemowej.
Mianowicie z dniem 1 marca 2009 r. powinien przy wykorzystaniu formularza ZUS ZWUA (jako kod przyczyny wyrejestrowania należy wskazać kod „600”) wyrejestrować się z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, do którego był zgłoszony z tytułu działalności gospodarczej, a następnie z tym samym dniem przy wykorzystaniu formularza ZUS ZUA powinien zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (tj. ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego) i ubezpieczenia zdrowotnego. W podobny sposób powinien dokonać „przerejestrowania” w ZUS przedsiębiorca wykonujący pracę nakładczą, który przestanie podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako chałupnik później niż 1 marca 2009 r.
Niezależnie od tego zatrudniający przedsiębiorcę na podstawie umowy o pracę nakładczą nakładca powinien wyrejestrować go ze wszystkich ubezpieczeń z tytułu pracy nakładczej za pomocą formularza ZUS ZWUA, a następnie zgłosić go przy wykorzystaniu formularza ZUS ZZA do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.
Podstawa prawna: - art. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 5 pkt 21 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).
- art. 5 pkt 21 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).
Tekst opublikowany: 5 marca 2009 r.
