Zdarzenia po dacie bilansu w świetle MSR 10

Sprawozdanie finansowe jako źródło informacji o jednostce gospodarczej wymaga rzetelnego sporządzenia. Odpowiednia prezentacja i ujmowanie zdarzeń może sprawić Ci niekiedy sporo problemów, a w szczególności, jeśli chodzi o zdarzenia, które miały miejsce po dacie bilansu. W praktyce gospodarczej, na skutek luki czasowej, jaka występuję między dniem bilansowym, a datą autoryzacji sprawozdania, możesz otrzymać pewne informacje, których nie ujęcie może zaważyć na jakości informacji sprawozdawczej, ze względu na ich istotny wpływ na sytuację majątkową i finansową jednostki. Pojawiają się wówczas wątpliwości: w którym roku obrotowym oraz w jaki sposób dane zdarzenia powinny być ujęte?

Zdarzenia po dacie bilansu są to zdarzenia zarówno korzystne, jak i niekorzystne, które mają miejsce między dniem bilansowym, a datą zatwierdzenia sprawozdania finansowego do publikacji, nawet jeżeli zdarzenia te wystąpiły po publicznym ogłoszeniu wysokości zysku oraz innych wybranych informacji finansowych.

Informacja o tej dacie jest istotna dla odbiorców sprawozdań finansowych, ponieważ nie możesz uwzględniać zdarzeń, które nastąpiły po tym terminie.

Warto zwrócić uwagę, że w praktyce gospodarczej mogą pojawić się wyłącznie podpisy i daty bez stosownego komentarza. Trudno jest wówczas określić, czy jest to data sporządzenia, czy też data zatwierdzenia sprawozdania finansowego do publikacji. W świetle MSR 10 taka informacja jest niewystarczająca.

Warto pamiętać, iż prezentacji nie podlegają wszystkie zdarzenia, które miały miejsce po dacie bilansu. Musisz zatem ocenić, czy są to informacje istotne z punktu widzenia informacji sprawozdawczej.

Standard podaje dwa rodzaje zdarzeń. Do pierwszej grupy zaliczasz zdarzenia dostarczające dowodów na istnienie określonego stanu na dzień bilansowy – są to zdarzenia, które wymagają do dokonania korekt, np.:

• upadek kluczowego kontrahenta, gdyż wpływa to na sposób wyceny należności,
• zakończenie sprawy sądowej, co wymagać może utworzenia rezerwy lub zaprzestania ujawniania informacji o zobowiązaniu warunkowym,
• spłata należności objętej odpisem aktualizacyjnym,
• ustalenie po dniu bilansowym kwot wypłaty z zysku lub premii, jeżeli na dzień bilansowy na jednostce ciążyło prawne lub zwyczajowe zobowiązanie do wypłaty,
• wykrycie błędów, które wskazują na wadliwość sprawozdania finansowego.

Kolejnym zdarzeniem obligującym do dokonania korekt występującym w praktyce gospodarczej, jest zakończenie sprawy sądowej. Przykład przedstawiam poniżej.

Innym przykładem zdarzenia wywołującym skutki w obrębie należności jest spłata po dniu bilansowym należności objętej odpisem aktualizacyjnym.

Kolejną grupą zdarzeń są zdarzenia wskazujące na stan zaistniały po dniu bilansowym – zdarzenia nie wymagające dokonania korekt, np.:

• spadek wartości inwestycji,
• połączenia jednostek,
• ogłoszenie zamiaru zaniechania działalności, zbycie aktywów lub uregulowanie zobowiązań związanych z działalnością w trakcie zaniechania,
• znaczące zakupy lub znacząca sprzedaż,
• zniszczenie przez pożar ważnego zakładu produkcyjnego mające miejsce po dniu bilansowym,
• znaczące transakcje dotyczące akcji zwykłych,
• znaczące zmiany stawek podatkowych lub przepisów podatkowych, które miały miejsce po dniu bilansowy i mają znaczący wpływ na bieżące zobowiązania podatkowe oraz rezerwy i aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego,
• ogłoszenie rozpoczęcia lub rozpoczęcie wdrażania istotnej restrukturyzacji,
• znaczne zmiany cen aktywów,
• udzielenie wysokiej gwarancji,
• wniesienie sprawy do sądu dotyczące zdarzeń, które nastąpiły po dniu bilansowym.

Zdarzeniem nie obligującym do dokonania korekt, ale wymagającym prezentacji na poziomie informacji dodatkowej może być również znacząca zmiana kursu waluty.

Kolejnym przykładem zdarzenia, które nie obliguje do przeprowadzenia korekt jest spadek wartości inwestycji.

Standard zaznacza, że nie możesz sporządzać sprawozdania finansowego przy założeniu kontynuacji działalności, jeżeli po dniu bilansowym kierownictwo zadecydowało o likwidacji jednostki, zaprzestaniu prowadzenia działalności handlowej lub brak jest alternatywnych działań dla likwidacji lub zaprzestania działalności.

Zarówno regulacje międzynarodowe, jak i regulacje krajowe przewidują obowiązek dokonywania korek na skutek zdarzeń, jakie miały miejsce po dacie bilansu. Stosownie bowiem do art. 54 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm., dalej: uor), jeżeli po sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego, a przed jego zatwierdzeniem, jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach, które mają istotny wpływ na to sprawozdanie finansowe lub powodujących, że założenie kontynuowania działalności przez jednostkę nie jest uzasadnione, powinna ona odpowiednio zmienić to sprawozdanie, dokonując jednocześnie odpowiednich zapisów w księgach rachunkowych roku obrotowego, którego sprawozdanie finansowe dotyczy, oraz powiadomić biegłego rewidenta, który sprawozdanie to bada lub zbadał. Jeżeli zdarzenia, które nastąpiły po dniu bilansowym nie powodują zmiany stanu istniejącego na dzień bilansowy, to odpowiednie wyjaśnienia zamieszcza się w informacji dodatkowej.

Ponadto w informacjach dodatkowych w myśl ustawy o rachunkowości należy ujawnić informacje o znaczących zdarzeniach, jakie nastąpiły po dniu bilansowym, a nieuwzględnionych w sprawozdaniu finansowym.

Poniżej przedstawiam kluczowe różnice występujące między ustawą o rachunkowości a MSR 10:

• ustawa o rachunkowości nie zawiera definicji zdarzeń po dacie bilansu,
• ustawa o rachunkowości nie precyzuje, jakie zdarzenie jednostka powinna traktować jako zdarzenia wymagające dokonania korekt. Zawiera jedynie zasady określające sposób postępowania. W konsekwencji ostatecznie decyzja co do ujęcia lub nie ujęcia skutków zdarzeń po dacie bilansu należy do jednostki gospodarczej,
• ustawa o rachunkowości w przeciwieństwie do MSR 10 nie kładzie nacisku na ujawnianie informacji o dacie zatwierdzenia sprawozdania finansowego,
• ustawa o rachunkowości nie zawiera wytycznych co do sposobu ujęcia zadeklarowanych dywidend, stanowi jedynie że propozycje co do sposobu podziału zysku lub pokrycia straty należy przedstawić w dodatkowych informacjach i objaśnieniach,
• ustawa o rachunkowości zakazuje dokonywania korekt w sprawozdaniu, które zostało już zatwierdzone, natomiast regulacje międzynarodowe takiego zakazu nie wprowadzają,
• MSR 10 wprowadza obowiązek oszacowania skutków finansowych zdarzeń i ujawnienia ich w notach objaśniających, w stosunku do zdarzeń, które nie wymagają korekt.

Podsumowując można stwierdzić, że ustawa o rachunkowości, mimo małej szczegółowości, pozostaje w ogólnej zgodzie z MSR 10. Warto pamiętać, że zgodnie zapisem art. 10 ust. 3 uor w sprawach nieuregulowanych przepisami ustawy, przyjmując zasady (politykę) rachunkowości, jednostki mogą stosować krajowe standardy rachunkowości wydane przez Komitet Standardów Rachunkowości. W przypadku braku odpowiedniego standardu krajowego, jednostki mogą stosować MSR. MSR 10 staje się zatem bogatym źródłem wskazówek dla księgowych.

Tekst opublikowany: 29 lipca 2008 r.