Zawieszenie działalności gospodarczej bez ZUS i podatków!

Problem możliwości zawieszenia działalności gospodarczej istnieje od dawna. Gdy znajdziesz się w trudnej sytuacji ekonomicznej czy osobistej (np. słabsza koniunktura, sezonowość, problemy rodzinne, finansowe, zdrowotne itp.), a nie chcesz likwidować prowadzonej działalności, myślisz o jej czasowym zaprzestaniu, czyli tzw. zawieszeniu.

Ani przepisy podatkowe, ani przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych nie posługują się pojęciem „zawieszenie działalności”, zatem dopóki nie zlikwidujesz formalnie prowadzonej działalności gospodarczej, nie sporządzisz i opodatkujesz remanentu i nie zgłosisz tego faktu naczelnikowi urzędu skarbowego i w ZUS, nadal masz obowiązki wobec tych organów.

Niejednokrotnie wykorzystują one nieświadomość podatników, interpretując przepisy, a raczej ich brak, w krzywdzący dla przedsiębiorców sposób. Powołując się na brak odpowiedniej regulacji prawnej, organy administracji państwowej w indywidualnych decyzjach dotyczących przedsiębiorców stoją często na stanowisku, iż przedsiębiorca nie ma prawa zawiesić działalności, może ją jedynie zlikwidować, a złożenie oświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej nie powoduje żadnych skutków prawnych i nie wpływa w żaden sposób na zakres praw i obowiązków podatnika wynikających z obowiązujących przepisów.

„Zawieszenie” wykonywania działalności gospodarczej nie występuje na gruncie prawa ubezpieczeniowego, natomiast możliwość niepłacenia składek następuje na podstawie uznaniowej decyzji ZUS.

Obowiązkowi ubezpieczeniowemu podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, tj. wyrejestrowania z ubezpieczenia (art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. z 1998 r. nr 137, poz. 887 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa). Ubezpieczenia ustają od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń (art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej).

Zasadniczo Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuszcza pewne przypadki wyrejestrowania z ubezpieczeń, takie jak: działalność sezonowa, przewlekła ciężka choroba przedsiębiorcy czy też jego nagły wyjazd za granicę. Niemniej jednak, z uwagi na fakt, iż zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie jest instytucją uregulowaną przez przepisy, każdy z takich przypadków jest rozpatrywany indywidualnie, a przedsiębiorca ubiegający się o zwolnienie, nie ma pewności co do ostatecznego rozstrzygnięcia i jego los zależy od uznania urzędnika.

W bardzo ograniczonym zakresie „zawieszenie” działalności funkcjonuje w prawie podatkowym, i to jedynie na gruncie ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 144, poz. 930 z późn. zm., dalej: uzpdof).

Zazwyczaj w interpretacjach wydawanych w indywidualnych sprawach podatników organy podatkowe podkreślają, że w prawie podatkowym informację o „zawieszeniu” działalności gospodarczej należy przekazywać jedynie wówczas, gdy istnieje prawny obowiązek zgłoszenia takiego faktu do urzędu skarbowego.

Taki obowiązek występuje jedynie w przypadku opodatkowania w formie karty podatkowej. W przypadku zgłoszenia przez podatnika przerwy w wykonywaniu działalności w danym roku podatkowym nie pobiera się podatku opłacanego w formie karty podatkowej za cały okres przerwy trwającej nieprzerwanie co najmniej 10 dni w wysokości 1/30 miesięcznej należności za każdy dzień przerwy (art. 34 uzpdof).

Tym samym przedsiębiorca, który zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej traktowany jest obecnie przez organy podatkowe i ZUS jako osoba nadal prowadząca tę działalność, do chwili jej likwidacji.

Jak podkreślają projektodawcy:

należy jednoznacznie stwierdzić, iż argumentacja taka narusza wyrażoną w Konstytucji RP zasadę praworządności, wywodzącą się z klasycznej zasady dobrego prawa wyrażoną przez powiedzenie „co nie jest zabronione przez prawo, jest dozwolone”, a także narusza art. 22 Konstytucji RP „Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny”, z którego wynika prawo do czasowego nieprowadzenia działalności. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Konstytucji, ograniczanie jakichkolwiek praw obywatelskich musi wynikać wprost ze szczegółowego upoważnienia ustawowego.

Obecnie w Sejmie znajduje się poselski projekt ustawy o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej. Dzięki tej ustawie rozwiązana zostanie kwestia czasowego zawieszenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę.

Projekt ustawy o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej wprowadza możliwość zawieszenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej. Co prawda kompleksowo reguluje to zagadnienie w jednym akcie prawnym, bez konieczności nowelizowania wielu ustaw, jednak jest to zła praktyka legislacyjna, która stwarza sytuację, gdy w wielu aktach prawnych rozsiane są przepisy regulujące prowadzenie działalności gospodarczej, opodatkowanie i „ozusowanie”.

Jeżeli przedsiębiorca zawiesi wykonywanie działalności gospodarczej nie będzie miał obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Dalej ubezpieczenie mógłby kontynuować dobrowolnie.

W podatkach przedsiębiorca zostanie zwolniony ze składania wszystkich deklaracji podatkowych i wpłacania tych zaliczek na podatki, które nie są związane z uzyskiwaniem przychodu.

Autorzy projektu chcą, aby decyzja o zawieszeniu działalności gospodarczej oraz o wznowieniu jej wykonywania po okresie zawieszenia należała jedynie do przedsiębiorcy. W przypadku, gdy przedsiębiorca jest osobą prawną, decyzję taką podejmie jej właściwy organ statutowy.

Zgodnie z ogólną zasadą przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników, będzie mógł zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej, gdyż ogólne zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, nie może dotyczyć składek płaconych przez pracodawców za pracowników (art. 1 projektu ustawy). Ponieważ zawieszenie wywołuje skutki nie tylko na gruncie obowiązków przedsiębiorcy związanych z prawem podatkowym, lecz także z prawem ubezpieczeń społecznych, kwestia ta została uregulowana odrębnie w znowelizowanym art. 9 ustawy systemowej.

Zgodnie z art. 36a ustawy systemowej ubezpieczenia społeczne w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, będzie dobrowolne.

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca przekazał informację o zawieszeniu do właściwego organu ewidencyjnego.

W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie zatrudniający pracowników, nie będzie miał obowiązku składania deklaracji oraz opłacania składek przewidzianych w niniejszej ustawie. Wznowienie ubezpieczenia nie będzie wymagać ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia.

Decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane po zgłoszeniu przez przedsiębiorcę zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej w sprawie wymiaru składek za okres zawieszenia utracą moc, a prowadzone w tym zakresie postępowania egzekucyjne, zostaną umorzone.

Ustawa nie wprowadza prawa zawieszania działalności gospodarczej, gdyż zdaniem projektodawców, nie ma wątpliwości, że prawo to przysługiwało przedsiębiorcy zwyczajowo. Obecnie chodzi o jego usankcjonowanie prawne. Dlatego też wprowadzenie ogólnej zasady umożliwiającej zawieszanie działalności gospodarczej w odrębnej ustawie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej stanowi jedynie potwierdzenie takiej możliwości i ma na celu ustanowienie wyraźnej podstawy prawnej zawieszania działalności przez przedsiębiorcę.

Zdaniem autorów projektu, nowa ustawa zapobiegnie wydawaniu przez organy administracji państwowej, w szczególności przez ZUS, decyzji uznaniowych odmawiających zwolnienia przedsiębiorców w okresie zawieszenia z obowiązku zapłaty należności publicznoprawnych i składania deklaracji.

Przedsiębiorca w okresie zawieszenia nie będzie mógł osiągać przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, za wyjątkiem przychodów o charakterze finansowym (art. 1 ust. 3 projektu ustawy). Odsetki bankowe oraz inne przychody o charakterze finansowym będą zatem jedynymi przychodami, które nie wykluczają prowadzenia działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca w okresie zawieszenia nie będzie musiał opłacać zaliczek na podatki w formie uproszczonej (art. 1 ust. 4 projektu ustawy). Powstanie przychodu do opodatkowania będzie równoznaczne z powstaniem obowiązków w zakresie prawa podatkowego. Zatem jedynie całkowita przerwa w prowadzeniu działalności, będzie uzasadniać zwolnienie z zapłaty zaliczek na podatki i składania deklaracji i zeznań podatkowych.

Informacja o zawieszeniu przez przedsiębiorcę wykonywania działalności gospodarczej powinna być ogólnie dostępna (nowy art. 30 ust. 1 pkt 7a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, Dz.U. nr 173, poz. 1807 z późn. zm.). Przedsiębiorca taką informację będzie musiał zgłosić w ewidencji działalności gospodarczej (w przypadku osób fizycznych) lub Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) - wpis w dziale 6 rejestru przedsiębiorców w rubryce, która jest właściwa dla wpisu informacji o likwidacji. Podobnie ujawnieniu w odpowiednich ewidencjach i rejestrze powinna podlegać informacja o wznowieniu zawieszonej działalności - wykreślenie z ewidencji lub rejestru wpisu o zawieszeniu (art. 3 ust. 3 projektu ustawy).

Brak wznowienia wykonywania działalności w okresie 24 miesięcy od dnia jej zawieszenia wywoła takie skutki prawne, jak podjęcie decyzji o likwidacji działalności gospodarczej (art. 5 projektu ustawy). W przypadku przedsiębiorców wpisanych do KRS taka sytuacja będzie skutkować wydaniem przez sąd postanowienia o otwarciu postępowania likwidacyjnego. Przed jego wydaniem sąd będzie musiał przesłuchać członków organu zarządzającego przedsiębiorcy.

W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca będzie zwolniony z obowiązku składania deklaracji oraz zapłaty tych zaliczek na podatek dochodowy, które nie wiążą się z osiąganiem bieżących przychodów (art. 6 projektu ustawy).

W przypadku zobowiązań o charakterze publicznoprawnym (podatki, opłaty, składki na ubezpieczenia społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne) zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej będzie wywierać skutki prawne od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca dokonał zgłoszenia zawieszenia (art. 7 projektu ustawy).

Projekt wprowadza także nowelizację ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT). Podatnicy, którzy zawiesili wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej - nie będą mieć obowiązku składania deklaracji podatkowych za pełne miesiące, w których zawiesili wykonywanie działalności gospodarczej (propozycja nowego art. 99 ust. 1a ustawy o VAT).

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia.