Załóżmy, że pracownik żąda zasądzenia różnicy pomiędzy wynagrodzeniem i innymi świadczeniami objętymi treścią łączącej strony umowy o pracę a faktycznie wypłaconymi. Czy takie żądanie można uznać za roszczenie o ustanowienie nowych warunków pracy i płacy? Przeczytaj koniecznie ten tekst i poznaj stanowisko Sądu Najwyższego!
Postępowanie przed sądem rejonowym i okręgowym
Wyrokiem z 1 lutego 2007 r. sąd rejonowy - sąd pracy zasądził od Andrzeja K. prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych na rzecz powodów tytułem wynagrodzenia oraz tytułem diet odpowiednio kwoty: na rzecz Roberta S. - 5.375,04 zł oraz 13.433,66 zł, na rzecz Grzegorza R. - 1.278,78 zł oraz 6.289,52 zł, na rzecz Romana K. - 2.433,20 zł oraz 4.531,71 zł, oddalając powództwa w pozostałej części.
Wyrokiem z 28 czerwca 2007 r. sąd okręgowy - sąd pracy oddalił apelację strony pozwanej od powyższego wyroku.
W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że pracownicy pozwanego zeznający w omawianej sprawie jako świadkowie zgodnie stwierdzili, że wynagrodzenie wpisane w umowach o pracę było nieadekwatne do faktycznie uzgodnionego z pracodawcą, a u pracodawcy istniała praktyka podpisywania in blanco takich dokumentów jak listy płac oraz delegacje. Świadkowie potwierdzili również, że nie otrzymywali od pozwanego umówionego wynagrodzenia oraz należności za delegacje, a ich zeznania korespondują z zeznaniami powodów.
Sąd stwierdził też, że sąd pierwszej instancji dokonał właściwej wykładni „zgodnego zamiaru stron zawartego w treści umowy o pracę i ustnych ustaleń co do rodzaju pracy, miejsca pracy, wynagrodzenia i pokrywania kosztów utrzymania za granicą”.
W dacie zawierania umów o pracę przez strony art. 29 Kodeksu pracy, dalej: kp, nie zawierał zastrzeżenia, że zmiana warunków umowy o pracę wymaga formy pisemnej, co dopuszczało możliwość modyfikacji umowy w dowolnej formie, także ustnej. Sąd pierwszej instancji nie miał w tej sytuacji podstaw do uznania, że pracodawca nie wyraził woli wypłacania pracownikom diet, biorąc pod uwagę wystawianie przez niego stosownych druków delegacji. Przez takie zachowanie pracodawca, co najmniej w sposób domniemany, dał wyraz swojej akceptacji, że pracownikom będą przysługiwały diety z tytułu podróży służbowych. Natomiast wystąpienie z powództwem o zapłatę nieuiszczonych przez pracodawcę należności z tego tytułu nie może być uznane za czynienie przez powodów użytku ze swojego prawa w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Pracodawca ma obowiązek wypłaty należnych diet bez względu na jego kondycję finansową i wielkość zakładu pracy. Świadczenia te mają bowiem zrekompensować występujące po stronie pracowników dodatkowe niedogodności związane z wyjazdami.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu okręgowego. W jej uzasadnieniu podkreślił, że wypłacił powodom wynagrodzenie w granicach określonych w pisemnych umowach o pracę i w granicach prawa oraz należności z tytułu diet w łącznych kwotach rzędu 4.000 - 6.000 zł miesięcznie. Kwoty te stanowiły wielokrotność określonego na piśmie najniższego wynagrodzenia i zdaniem pozwanego pokrywały należne powodom godziwe wynagrodzenie i koszty dodatkowego wyżywienia i drobnych wydatków poza granicami kraju. Wypłata wynagrodzeń została przez powodów potwierdzona pokwitowaniami na listach płac, natomiast należności z tytułu diet na drukach delegacji.
Postępowanie przed Sądem Najwyższym
Sąd uznał skargę pozwanego za bezzasadną i ją oddalił.
W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że bezzasadny jest zarzut pozwanego naruszenia art. 262 § 2 pkt 1 kp, która jego zdaniem polega na wykroczeniu przez sąd okręgowy poza kompetencje organu rozstrzygającego spory pracownicze i zastąpieniu postanowień umownych ustaleniami kształtującymi treść stosunku pracy w zakresie wysokości wynagrodzenia, określenia miejsca pracy i świadczeń ubocznych (diet).
Sąd podkreślił, że pozwany przyznał, że faktycznie wynagrodzenie powoda było ustalone i wypłacane w wysokości wyższej niż wynikająca z pisemnego postanowienia umowy o pracę określającego je na poziomie najniższego wynagrodzenia oraz że powód otrzymywał diety rozliczane na drukach polecenia wyjazdu (delegacji).
Sąd wskazał, że pogląd pozwanego związania stron umowy o pracę jedynie pisemnymi ustaleniami, niezależnie od faktycznych uzgodnień stron umowy o pracę, jest błędny. Tymczasem nawiązanie stosunku pracy o określonej treści art. 22 § 1 kp wymagające zgodnego oświadczenia woli pracownika i pracodawcy (art. 11 kp) może nastąpić nie tylko przez wyraźne i ujęte w formie pisemnej oświadczenie woli, jak tego wymagają przepisy (art. 29 kp), ale także przez złożenie oświadczeń ustnych lub domniemanych, wynikających z zachowania stron.
Żądanie przez pracownika zasądzenia różnicy pomiędzy wynagrodzeniem i innymi świadczeniami objętymi treścią łączącej strony umowy o pracę lub wynikającymi z przepisów prawa pracy a faktycznie wypłaconymi nie jest roszczeniem o ustanowienie nowych warunków pracy i płacy w rozumieniu art. 262 § 2 pkt 1 kp, ale o należności pieniężne wynikające ze stosunku pracy.
Sąd stwierdził, że w omawianej sprawie prawo powodów do spornych diet wynikało z treści łączącej strony umowy o pracę, przy czym umowa ta nie określała warunków wypłacania należności z tego tytułu, a powód kwitował ich odbiór na drukach delegacji in blanco.
Postanowienie umowy o pracę, przyznające pracownikowi zatrudnionemu w charakterze kierowcy międzynarodowego transportu samochodowego prawo do diet - jako bardziej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy - nie narusza art. 18 § 1 kp i na podstawie § 2 tego artykułu jest ważne. Natomiast w przypadku nieustalenia przez strony umowy warunków wypłaty uzgodnionych świadczeń z tego tytułu, w szczególności w zakresie ich wysokości oraz obowiązku wykazania przez pracownika poniesienia faktycznych kosztów na wyżywienie i inne drobne wydatki, koszty te mogą podlegać wyrównaniu w wysokości odpowiadającej należnościom (dietom) z tytułu podróży służbowej, w szczególności wówczas, gdy podstawę ich rozliczenia stanowiło wystawione przez pracodawcę polecenie wyjazdu służbowego (delegacja).
Taka ocena znajduje potwierdzenie w zachowaniu samego pozwanego, który wypełniał formalną przesłankę podróży służbowej, każdorazowo wystawiając powodowi polecenia wyjazdów służbowych określających zadanie oraz termin i miejsce jego realizacji, a następnie dokonując rozliczenia delegacji.
Wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2009 r., sygn. akt I PK 279/07.
Zdaniem eksperta
Pamiętajmy, że przepis art. 262 § 2 pkt 1 kp przewiduje, że nie podlegają właściwości sądów pracy spory dotyczące ustanawiania nowych warunków pracy i płacy. Przepis ten oznacza niemożność wniesienia do sądu pracy roszczenia o ustanowienia nowych warunków pracy i płacy, gdyż nie jest to spór o prawa pracownicze, a o interesy pracownicze. Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 18 maja 2006 r., sygn. akt III PK 22/06.
Wynagrodzenie za pracę określają:
- ustawy, rozporządzenia wykonawcze,
- układy zbiorowe pracy,
- regulaminy wynagradzania,
- umowa o pracę.
| Wynagrodzenia za pracę nie może natomiast ukształtować sąd pracy, ponieważ należy to do stron umowy o pracę. |
Jeśli więc pracownikowi przyznano wynagrodzenie mieszczące się w granicach wynagrodzeń przewidzianych dla wykonywanego stanowiska we właściwych przepisach płacowych, sąd nie może zasądzić wyższego wynagrodzenia. Tak samo w sytuacji, gdy pracownikowi powierzono pełnienie obowiązków na stanowisku, które łączy się z wyższym wynagrodzeniem niż przyznane przez zakład pracy na stanowisku zajmowanym przez pracownika zgodnie z umową i niżej opłacanym.
Sąd nie może zasądzić wyższego wynagrodzenia od najniższego wynagrodzenia przewidzianego na stanowisku wyżej wynagradzanym.
