Za jaki okres pracodawca ma obowiązek wypłacić odszkodowanie pracownikowi przywróconemu do pracy?

Pozwany Urząd Miasta B. rozwiązał z powodem Leszkiem K. umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w dniu 15 grudnia 2005 r. Powód – po przywróceniu do pracy prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. – Sądu Pracy – zgłosił gotowość podjęcia pracy 12 marca 2007 r. i nastąpiło odnowienie stosunku pracy. W okresie od 16 grudnia 2005 r. do 11 marca 2007 r. powód pozostawał bez pracy. W okresie tym był niezdolny do pracy od 27 grudnia 2005 r. do 23 grudnia 2006 r. i otrzymywał z tego tytułu świadczenia z ubezpieczenia społecznego: najpierw zasiłek chorobowy (od 27 grudnia 2005 r. do 26 czerwca 2006 r.), następnie świadczenie rehabilitacyjne (od 27 czerwca 2006 r. do 23 grudnia 2006 r.). Po wznowieniu stosunku pracy pozwany wypłacił powodowi wynagrodzenie jedynie za okres od 16 do 26 grudnia 2005 r. (za 6 dni roboczych).

Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, pozwany pracodawca uznał, że okres pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego podlega odliczeniu od okresu, za który pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2006 r., I PK 158/05, OSNP z 2007 r., nr 7–8, poz. 99, oraz powołane tam dotychczasowe orzecznictwo), a także, że czas pozostawania bez pracy, o którym stanowi art. 57 kp ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.), obejmuje miesiące następujące bezpośrednio po dniu rozwiązania umowy o pracę (uchwała Sądu Najwyższego z 12 października 1976 r., I PZP 49/76 OSNC z 1977 r., nr 4, poz. 67).

Sąd Rejonowy uznał, że przewidziane w art. 57 §1 kp wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, przysługujące pracownikowi przywróconemu do pracy w następstwie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia, który podjął pracę, nie może być odnoszone jedynie do okresu pozostawania pracownika bez pracy przez pierwsze 3 miesiące, poczynając od dnia rozwiązania umowy o pracę. Sąd rejonowy zwrócił uwagę, że przepis 57 §1 kp nie umiejscawia tego wynagrodzenia w konkretnym okresie pozostawania pracownika bez pracy – nie reguluje czasu, za jaki wynagrodzenie to ma być przyznane. Zdaniem sądu rejonowego nietrafne było powoływanie się przez pozwanego na uchwałę Sądu Najwyższego z 12 października 1976 r., I PZP 49/76, ze względu na nieprzystającą do obecnych warunków społeczno-ekonomicznych tezę, że w terminie 3 pierwszych miesięcy od zwolnienia pracownika z pracy sąd pracy rozstrzygnie sprawę o przywrócenie do pracy albo pracownik znajdzie zatrudnienie, jest to bowiem w obecnych warunkach wysoce wątpliwe.

Sąd okręgowy ponadto uznał, że wynagrodzenie jest pewnego rodzaju odszkodowaniem, które jest ograniczone zarówno zakresem, za który przysługuje, jak i rodzajem szkody, którą pokrywa za czas pozostawania bez pracy, o którym stanowi art. 57 § 1 kp. Jest to odszkodowanie wyłącznie za pozbawienie pracownika możliwości uzyskania wynagrodzenie za pracę, a nie za inną szkodę (straty, utracone korzyści), którą pracownik mógł ponieść w wyniku bezprawnego rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę.

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leszka K. przeciwko Urzędowi Miasta B. o zapłatę wynagrodzenia, po rozpoznaniu na rozprawie zagadnienia prawnego przedstawionego postanowieniem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z 17 kwietnia 2008 r.:

1) czy art. 57 §1 kp określa jedynie wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, czy też przepis ten wskazuje konkretny okres, za jaki to wynagrodzenie powinno być wypłacone,

2) czy wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, o którym mowa w art. 57 §1 kp, przysługuje za miesiące bezpośrednio następujące po dniu rozwiązania umowy o pracę, czy też w sytuacji, gdy po tym dniu pracownik był niezdolny do pracy i korzystał ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, czy okres pozostawania bez pracy, za który pracownik może dochodzić wynagrodzenia, rozpoczyna się lub przesuwa na okres po ustaniu tej niezdolności, jeżeli po tej dacie pracownik nadal pozostawał bez pracy,

podjął uchwałę, zgodnie z którą czas pozostawania bez pracy nie musi obejmować miesięcy następujących bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy.

Ponadto Sąd Najwyższy nie zgodził się z argumentacją pozwanego powołującego się na uchwałę z 12 października 1976 r., I PZP 49/76, ponieważ uznał, że spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą może nie zostać zakończony w okresie 3 miesięcy od dnia rozwiązania umowy o pracę, a jednoczenie w tym okresie pracownik – przy dołożeniu należytej staranności i w obecnych warunkach społeczno-gospodarczych – może nie znaleźć pracy.

Należy zwrócić uwagę, że istnieją 2 problemy związane z interpretacją art. 57 § 1 kp.

Po pierwsze, problem związany z wykładnią 57 § 1 kp może dotyczyć tego, czy przez „czas pozostawania bez pracy” należy rozumieć czas, w którym pracownik pozostaje poza prawnym stosunkiem pracy z danym pracodawcą (bez żadnych dodatkowych warunków), czy też czas, w którym pracownik pozostaje poza prawnym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, ale jednocześnie w tym czasie jest zdolny i gotowy do wykonywania pracy – na przykład nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego przysługujących z tytułu czasowej niezdolności do pracy (zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego).

Po drugie, art. 57 § 1 kp może wywoływać wątpliwości interpretacyjne dotyczące tego, czy przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy istotny jest tylko okres 3 miesięcy następujących bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy (3 „pierwszych” miesięcy po ustaniu stosunku pracy), czy przez „czas pozostawania bez pracy” należy rozumieć czas, w którym pracownik nie tylko pozostaje poza prawnym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, ale także jest zdolny i gotowy do wykonywania pracy. Przedstawiony problem interpretacyjny nie powstaje, jeżeli przez „czas pozostawania bez pracy” należy rozumieć czas, w którym pracownik pozostaje poza prawnym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, bez żadnych dodatkowych warunków zdolności i gotowości do świadczenia pracy. W takim wypadku czas pozostawania pracownika bez pracy będzie biegł jednocześnie z czasem upływającym od rozwiązania stosunku pracy.

Należy pamiętać, że art. 57 § 1 kp wskazuje konkretny okres, za który wynagrodzenie ma być wypłacone, tj. okres pozostawania bez pracy, ograniczając jednocześnie ten okres do najwyżej 3 miesięcy pozostawania bez pracy. Należy zaznaczyć, że w obecnym stanie prawnym nie ma wystarczająco przekonujących argumentów, które uzasadniałyby poddawanie w wątpliwość tezy, że 3-miesięczny okres pozostawania bez pracy, o którym stanowi art. 57 § 1 kp, nie musi mieścić się w okresie pierwszych 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy. Zatem może obejmować również okres pozostawania bez pracy przypadający po okresie pierwszych 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy, jeżeli cały okres pierwszych 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy (lub część tego okresu) nie jest okresem pozostawania pracownika bez pracy w rozumieniu tego pojęcia przyjętym na wstępie rozważań (czyli czasem, w którym pracownik pozostaje poza prawnym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, ale jednocześnie w tym czasie jest zdolny i gotowy do wykonywania pracy), na przykład z tej przyczyny, że w okresie tym pracownik był niezdolny do pracy i pobierał świadczenie z ubezpieczenia społecznego: zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne. Przepis ten nie daje uzasadnionych podstaw, aby poddawać w wątpliwość, że czas pozostawania bez pracy, za który przysługuje wynagrodzenie, nie musi mieścić się w okresie pierwszych 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy.

Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy stwierdził, że także okres pobierania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z dodatkiem pielęgnacyjnym z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji podlega wyłączeniu z okresu, za który przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Sąd Najwyższy stwierdził niniejszym wyrokiem, że okresy niezdolności pracownika do pracy i pobierania z tego tytułu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w tym pobierania zasiłku chorobowego, nie są okresami pozostawania bez pracy, o których mowa w art. 47 i 57 kp. A contrario można stwierdzić, że są to okresy pozostawania w stosunku pracy.