Wszystko, co musisz wiedzieć o odliczaniu VAT przy zakupach samochodów oraz paliwa do ich napędu

Od wielu lat przepisy VAT ograniczają możliwość odliczania podatku naliczonego przy nabywaniu samochodów oraz przy zakupach paliwa do napędu samochodów. Obecnie ograniczenia te wynikają z przepisów art. 86 ust. 3-7 oraz art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT).

Przy stosowaniu tych przepisów należy również mieć na uwadze wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-414/07 Magoora. W  wyroku tym Trybunał uznał, że z chwilą wejścia do Unii Europejskiej Polska bezprawnie zmieniła na niekorzyść podatników przepisy VAT w zakresie odliczania podatku naliczonego przy zakupie paliwa do samochodów firmowych, a więc uznał te przepisy za niezgodne z przepisami unijnymi.

W oparciu o ten wyrok oraz przepisy unijne podatnicy mogą odliczać podatek naliczony przy nabywaniu paliwa do samochodów, które na gruncie przepisów obowiązujących do końca kwietnia 2004 r. uprawniały do odliczania podatku naliczonego przy nabywaniu paliwa wykorzystywanego do ich napędu, oraz - jak się przyjmuje - odliczać w całości podatek przy zakupie (jak również przy leasingu czy najmie) samochodów, które uprawniały do takich odliczeń przed 1 maja 2004 r. (zob. przykładowo wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 maja 2009 r. - III SA/Wa 1396/08 czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 10 września 2009 r. - sygn. I SA/Ke 251/09).

Na gruncie powyższego samochody podzielić można na dwie grupy.

Do pierwszej grupy należą samochody, przy których zakupie (leasingu, wynajmie, etc.) kwotę podatku naliczonego stanowi cały podatek wynikający z faktury zakupu (leasingu, wynajmu, etc.) oraz te, które pozwalają na odliczanie podatku naliczonego przy zakupach paliwa wykorzystywanego do ich napędu.

Do drugiej grupy należą samochody, przy których zakupie (leasingu, wynajmie, etc.) kwotę podatku naliczonego stanowi 60%, nie więcej niż 6.000 zł podatku wynikającego z faktury zakupy (leasingu, wynajmu, etc.) oraz te, które nie pozwalają na odliczanie podatku naliczonego przy zakupach paliwa wykorzystywanego do ich napędu (ze względu na brzmienie art. 86 ust. 3 i 7 oraz art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT).

Do pierwszej grupy (czyli do grupy obejmującej samochody, przy których zakupie/leasingu/wynajmie kwotę podatku naliczonego stanowi cały podatek wynikający z faktury zakupu/leasingu/wynajmu oraz te, które pozwalają na odliczanie podatku naliczonego przy zakupach paliwa wykorzystywanego do ich napędu) należą przede wszystkim samochody o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony oraz samochody inne niż samochody osobowe, których dopuszczalna ładowność przekracza 500 kg.

Jak czytamy w interpretacji ogólnej Ministra Finansów z 13 lutego 2009 r. (sygn. PT3/812/4/15/CZE/09/185), „(…) prawo do odliczenia podatku od towarów i usług z tytułu nabycia paliwa wykorzystywanego do napędu pojazdów samochodowych przysługuje (…) w przypadku, gdy (…) przepisy ustawy o podatku od towarów i usług obowiązujące od dnia 1 maja 2004 r. uniemożliwiają (-ły) odliczenie podatku, ale przepisy o podatku od towarów i usług obowiązujące na dzień 30 kwietnia 2004 r. umożliwiały odliczenie podatku, tj. w przypadku paliwa do używanych przez podatnika pojazdów samochodowych, w odniesieniu do których na podstawie homologacji producenta lub importera dla danego typu pojazdu samochodowego bezspornie wynika, że nie jest to samochód osobowy i dopuszczalna ładowność tego pojazdu wynosi powyżej 500 kg”.

Zwróć uwagę, że o posiadaniu przez samochód homologacji ciężarowej nie decyduje treść wyciągu (odpisu) ze świadectwa homologacji (które otrzymuje nabywca przy zakupie pojazdu od jego producenta czy importera; wyciąg taki z reguły jest przekazywany przy sprzedaży kolejnemu nabywcy samochodu), lecz treść świadectwa homologacji (którym dysponuje tylko producent lub importer samochodu).

Dodać również należy, że świadectwo homologacyjne nie musi być polskim świadectwem homologacyjnym. Może to być również świadectwo homologacyjne dla danego samochodu wydane przez inne niż Polska państwo członkowskie (zob. przykładowo interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 24 kwietnia 2009 r. - sygn. IPPP3/443-210/09-3/MM). „Ciężarowość” samochodu sprowadzonego z innego państwa członkowskiego można udokumentować, uzyskując wyciąg (odpis) świadectwa homologacyjnego w państwie pochodzenia samochodu (w tym celu trzeba się zwrócić do władz homologacyjnych danego państwa lub przedstawiciela danej marki samochodu w tym państwie).

Ponadto do pierwszej grupy należą ciągniki siodłowe (zob. pismo Ministerstwa Finansów z 14 maja 2004 r. - sygn. PP3-812-392/2004/JŁ/1585PP) oraz pojazdy samochodowe wymienione w art. 86 ust. 4 ustawy o VAT, a więc:

1. pojazdy samochodowe mające jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą, klasyfikowanych na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van;
2. pojazdy samochodowe mające więcej niż jeden rząd siedzeń, które oddzielone są od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą i u których długość części przeznaczonej do przewozu ładunków, mierzona po podłodze od najdalej wysuniętego punktu podłogi pozwalającego postawić pionową ścianę lub trwałą przegrodę pomiędzy podłogą a sufitem do tylnej krawędzi podłogi, przekracza 50% długości pojazdu;
3. pojazdy samochodowe, które mają otwartą część przeznaczoną do przewozu ładunków;
4. pojazdy samochodowe, które posiadają kabinę kierowcy i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu;
5. pojazdy samochodowe będące pojazdami specjalnymi w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym o przeznaczeniach wymienionych w załączniku nr 9 do ustawy o VAT; są to zatem agregaty elektryczne/spawalnicze, bankowozy, pojazdy specjalne do prac wiertnicznych, koparki i koparko-spycharki, ładowarki, pojazdy specjalne do oczyszczanie dróg, podnośniki do prac konserwacyjno-montażowych, pojazdy pomocy drogowej, pojazdy do zimowego utrzymania dróg, żurawie samochodowe oraz samochody pogrzebowe,
6. pojazdy samochodowe konstrukcyjnie przeznaczonych do przewozu co najmniej 10 osób łącznie z kierowcą - jeżeli z dokumentów wydanych na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym wynika takie przeznaczenie;
7. samochody przeznaczone do sprzedaży przez podatników, których przedmiotem działalności jest odsprzedaż samochodów (pojazdów) (zob. przykładowo interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 23 marca 2009 r. - sygn. IPPP3/443-12/09-2/CS),
8. samochody przeznaczone do oddania w odpłatne używanie na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innych umów o podobnym charakterze przez podatników, których jest to przedmiotem działalności, jeśli samochody (pojazdy) te są przez podatnika przeznaczone wyłącznie do wykorzystania na te cele przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy (zob. przykładowo interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 23 czerwca 2009 r. - sygn. ITPP2/443-294b/09/RS, publ. http://sip.mf.gov.pl/sip/),

Do drugiej grupy (czyli do grupy, do której należą samochody, przy których zakupie/leasingu/wynajmie kwotę podatku naliczonego stanowi 60%, nie więcej niż 6.000 zł podatku wynikającego z faktury zakupy/leasingu/wynajmu oraz te, które nie pozwalają na odliczanie podatku naliczonego przy zakupach paliwa wykorzystywanego do ich napędu) należą:

1. samochody osobowe (tj. samochody posiadające homologację osobową) oraz
2. samochody inne niż osobowe (tj. samochody posiadające homologację inną niż osobową), których dopuszczalna ładowność nie przekracza 500 kg (z wyłączeniem samochodów należących do poprzedniej grupy, np. samochodów, o których mowa w art. 86 ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT, a więc samochodów mających jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą, klasyfikowanych na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van).

Obie kategorie samochodów nie uprawniały na gruncie przepisów obowiązujących do końca kwietnia 2004 r. do odliczania podatku naliczanego przy zakupach paliwa do ich napędu, a więc wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w sprawie C-414/07 Magoora nie ma w ich przypadku zastosowania (przykładowo interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 28 grudnia 2009 r. - sygn. IPPP1-443-1079/09-2/MP).