Pojęcie odpłatnego świadczenia usług, jako czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, jest bardzo szerokie. Obejmuje, między innymi, wzajemne świadczenie usług. Zdaniem Ministra Finansów dotyczy to również wspólnych działań marketingowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 kwietnia 2010 r. (sygn. III SA/Wa 1655/09) rozpatrywał skargę na interpretację indywidualną zawierającą takie stanowisko. Sprawdź więcej na ten temat.
Stan faktyczny
Bank, w złożonym wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej, wskazał, że w związku z prowadzoną działalnością bankową zamierza podjąć współpracę z niepowiązanym z nim kapitałowo i osobowo podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą (zwanym dalej: Partnerem) w celu zaoferowania pracownikom Partnera preferencyjnych warunków nabywania określonych produktów bankowych oraz zapewnienia tym pracownikom dostępu do bankomatu i terminala płatniczego. Celem było zwiększenie obrotów Banku oraz zapewnienie przez Partnera preferencyjnych warunków nabywania usług bankowych swoim pracownikom. Podstawą współpracy miało być porozumienie z cywilnoprawnego punktu widzenia należące z do kategorii umów nienazwanych.
W ramach porozumienia Bank zamierzał, między innymi, zainstalować w siedzibie Partnera bankomat oraz terminal umożliwiający dostęp do serwisów banku. Z kolei Partner miał zapewnić możliwość zaprezentowania swoim pracownikom oferty specjalnej Banku, zapewnić miejsce na instalację bankomatu i terminala, umieszczać materiały informacyjne banku w wewnętrznej sieci Intranet oraz zapewnić możliwość pozostawiania materiałów reklamowych Banku. Obie strony miały ponieść koszty związane z wynikającymi z porozumienia zobowiązaniami. Ani Bank ani partner nie mieli otrzymywać żadnego wynagrodzenia od drugiej ze stron.
W tej sytuacji Bank zadał pytanie, czy prawidłowe jest stanowisko, że działania powyższe nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem VAT. Zdaniem Banku, podjęta przez Bank i Partnera kooperacja nie może być traktowana jako zespół czynności mieszczących się w zakresie czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług na gruncie art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.), gdyż ich założeniem i celem jest wyłącznie popularyzacja własnych produktów i zwiększenie obrotów. Nie można zatem mówić o chęci lub woli Partnera przekazania Bankowi jakiegokolwiek świadczenia (i na odwrót), jak również żadnemu ze współorganizatorów oferty stron nie można przypisać cech konsumenta potencjalnego świadczenia drugiej strony.
Stanowisko Ministra Finansów
Odpowiedzi na wniosek udzielił, w imieniu Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, wydając interpretację indywidualną z 5 czerwca 2009 r. (sygn. IPPP3/443-262/09-4/MPe, publ. http://sip.mf.gov.pl/sip/). Organ podatkowy nie zgodził się ze stanowiskiem Banku i uznał je za nieprawidłowe.
Organ podatkowy wskazał, że „(…) pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności bądź sytuacji”.
Jednocześnie wyjaśnił on, że „(…) dostawa towarów lub świadczenie usług podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wtedy, gdy są wykonane odpłatnie oraz gdy pomiędzy dostawcą towaru lub świadczącym usługę i ich beneficjentem (odbiorcą) istnieje jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne”.
Mając to na uwadze organ podatkowy wskazał, że w przedstawionej przez Bank sytuacji działania przez niego podejmowane „(…) mają charakter i cel analogiczny do wzajemnie świadczonych usług reklamowych, promocyjnych, marketingowych, stanowiąc alternatywę dla klasycznie pojmowanej reklamy - prasowej, w mediach elektronicznych czy bezpośredniej (ulotki, bilbordy, inne). Okoliczność, że w związku z realizacją przedmiotowej umowy Stron i jej Partner nie pobierają wynagrodzenia w formie pieniężnej, nie jest równoznaczna z tym, że swoje świadczenia wykonują nieodpłatnie. Wynagrodzenie stanowi w tym przypadku wartość świadczenia wzajemnego drugiej strony, które Strona uznaje za ekwiwalentne”.
W konsekwencji organ podatkowy uznał, że „(…) istnienie świadczenia wzajemnego otrzymanego przez świadczącego usługę powala uznać czynności podejmowane przez Bank w ramach zawartej umowy za odpłatne świadczenie usług określone w art. 8 ust. 1 ustawy podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych”.
Bank nie zgodził się z otrzymaną interpretacją i po bezskutecznym wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa złożył skargę na interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył skargę, wydając wyrok 26 kwietnia 2010 r. (sygn. III SA/Wa 1655/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Sąd uwzględnił skargę Banku i uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną. Jak czytamy w uzasadnieniu omawianego wyroku, „(…) z opisanego przez Skarżącego zdarzenia przyszłego nie wynika, aby porozumienie miało prowadzić do pozyskania wspólnych klientów, ponieważ - jak wskazano wyżej - oferta Skarżącego miała być skierowana do pracowników Partnera, którzy w tym układzie nie występują jako jego klienci. Są oni klientami jedynie dla Skarżącego.
W tym właśnie wyraża się specyfika zdarzenia przyszłego, na tle którego Organ obowiązany był zająć stanowisko - tylko jedna ze stron porozumienia ma zamiar w jego ramach sprzedawać swój produkt, druga zaś - ma to umożliwić, oczekując korzyści innych niż ze sprzedaży swoich towarów lub usług w ramach tego porozumienia. Tymczasem Minister Finansów uzasadnił swoje stanowisko tak, jakby wyrażał je na tle stanu faktycznego, w którym porozumienie obejmowałoby wspólne działania zmierzające do zwiększenia sprzedaży produktów obu stron tego porozumienia, a drogą do tego miałoby być właśnie pozyskanie wspólnych klientów”.
Zdaniem eksperta
Jak donosiła prasa - po wydaniu powyższego wyroku - miało z niego wynikać, że wspólne działania marketingowe dwóch firm, które mają zachęcić klientów do zakupu towarów lub usług każdej z nich, nie są wzajemnym świadczeniem usług.
Nie jest to wniosek prawidłowy, gdyż w komentowanym wyroku WSA w Warszawie nie odniósł się do meritum sprawy, tj. nie wskazał, czy w analizowanym stanie faktycznym dochodzi do opodatkowania podatkiem VAT (czy występują podlegające opodatkowaniu świadczenia wzajemne) czy też nie. Uchylenie zaskarżonej interpretacji wynikało z błędnego uzasadnienia swojego stanowiska przez Ministra Finansów.
Tym niemniej należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 października 2008 r. (sygn. I FSK 291/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) orzekł, że „(…) nie stanowią wzajemnego świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.) wspólne działania marketingowe dwóch podmiotów gospodarczych, których celem jest zachęcenie ich klientów do dokonania zakupów towaru u jednego z nich przy wykorzystaniu produktu drugiego”.
Stanowisko to zostało później powtórzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 12 lutego 2009 r. (sygn. III SA/Wa 3363/08, publ. http://sip.mf.gov.pl/sip/) czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 29 kwietnia 2010 r. (sygn. I SA/Gd 260/10, publ, http://sip.mf.gov.pl/sip/).
W mojej ocenie stan faktyczny wskazany na wstępie jest na tyle podobny, że orzeczenia te mają do niego odpowiednie zastosowanie. Czas pokaże, czy do podobnych wniosków dojdzie Minister Finansów lub - w razie zajęcia przez niego stanowiska przeciwnego - wojewódzki sąd administracyjny, rozpatrując kolejną skargę na interpretację indywidualną.
Podstawa prawna: - art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).
