Wolność gospodarcza za trzy lata?

Projekt ustawy ma zapewnić i poszerzyć swobodę działalności gospodarczej, ułatwić podejmowanie działalności gospodarczej, przede wszystkim w drodze zastąpienia kilku zgłoszeń o rozpoczęcie działalności (np. wpisu do ewidencji, KRS, NIP, REGON, itp.) jednym wnioskiem. Projekt nowej ustawy ogranicza znacznie liczbę i czas trwania kontroli działalności gospodarczej, wprowadza zakaz prowadzenia więcej niż jednej kontroli w tym samym czasie u tego samego przedsiębiorcy, wprowadza nowe, zgodne z unijnym, określenie mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorstw.
Istotna jest również harmonizacja przepisów nowej ustawy z Kodeksem cywilnym i Kodeksem spółek handlowych, uproszczenie i uporządkowanie procedur administracyjnych związanych z reglamentacją działalności gospodarczej przedsiębiorców polskich i zagranicznych. Nowe rozwiązania tworzą zdecydowanie korzystniejszą sytuację dla przedsiębiorcy niż dotychczas.

Projekt ustawy o wolności gospodarczej wprowadza wiele definicji oraz klauzul generalnych.

Wolność gospodarcza polega na tym, że organ administracji publicznej nie może uzależnić swojej decyzji w sprawie podjęcia, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej przez zainteresowaną osobę od spełnienia przez nią dodatkowych warunków.
Dotyczy to np. przedłożenia dokumentów lub ujawnienia danych, nieprzewidzianych przepisami prawa.

Działalność gospodarcza to działalność zarobkowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Definicją objęto również działalność zawodową. Natomiast przepisy nowej ustawy nie będą miały zastosowania do działalności wytwórczej w rolnictwie.

Przedsiębiorca to osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

Według nowych zasad organy władzy publicznej miałyby obowiązek wspierania przedsiębiorczości i terminowego załatwiania spraw przedsiębiorców.
Osoby zagraniczne w zakresie działalności gospodarczej korzystałyby nadal z takich samych praw jak obywatele polscy. Urzędowa interpretacja przepisów prawa podatkowego według nowej ustawy miałaby wiążący charakter.

Projekt wprowadza definicję mikroprzedsiębiorcy oraz zmienia definicję małego i średniego przedsiębiorcy (MSP) zgodnie z zaleceniem Komisji Europejskiej z 6 maja 2003 r. (Dz.U. Wspólnoty Europejskiej nr L 124, 20/05/2003 P. 0036-0041). Definicje te stanowią podstawę dla udzielania pomocy publicznej tym przedsiębiorcom. Znowelizowane definicje podwyższają progi wartości obrotu oraz sumy aktywów, których przekroczenie wyklucza przedsiębiorcę z kategorii małego lub średniego przedsiębiorcy.
Zgodnie z zaleceniem rozszerzono możliwość udokumentowania przez mikro-, małego lub średniego przedsiębiorcę występującego o pomoc publiczną, liczby zatrudnionych, obrotów oraz sumy aktywów z jednego roku na wybrany przez niego z ostatnich dwóch lat rok obrotowy.

Z kategorii mikro-, małych i średnich przedsiębiorców wykluczono wszystkich tych, w których Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego posiadają 25% i więcej kapitału, udziału w zysku lub praw głosu. Projekt przewiduje ponadto, że minister właściwy do spraw gospodarki wyda rozporządzenie określające w precyzyjny sposób zasady obliczania średniorocznego zatrudnienia, rocznego obrotu netto, mając na względzie przedsiębiorców działających krócej niż rok, a także pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu.

Przedsiębiorca pisemnie będzie składał oświadczenie o spełnianiu kryteriów mikro-, małego lub średniego przedsiębiorcy. Jednak organy udzielające pomocy publicznej będą miały nadal prawo kontroli stanu faktycznego u przedsiębiorców ubiegających się o taką pomoc. Zalecenie Komisji wchodzi w życie 1 stycznia 2005 r., zatem proponuje się, aby przepisy definiujące mikro-, małego i średniego przedsiębiorcę dla celów udzielania pomocy publicznej weszły w życie z tym samym dniem.

Zmiana definicji MSP spowoduje zwiększenie liczby przedsiębiorców uprawnionych do otrzymania pomocy publicznej.
Z niewielkimi zmianami projekt nowej ustawy zachowuje część przepisów ustawy Prawo działalności gospodarczej. Dotyczy to np. przedsiębiorców zagranicznych oraz koncesji. Zamiast rozprawy administracyjnej w przypadku ubiegania się wielu przedsiębiorców o ograniczoną liczbę koncesji stosowano by przetarg.

Proponuje się również gruntowną zmianę uregulowań dotyczących zezwoleń. Pozostałyby jedynie zezwolenia, których obowiązywanie wynika z obowiązku dostosowania naszych przepisów do prawa UE.

Wszelkie zmiany ustawy o wolności gospodarczej będą publikowane zawsze w formie tekstu jednolitego, a istotne zmiany będą wchodziły w życie wraz z początkiem roku.



Nadal jednak rejestracja osób fizycznych pozostawałaby we właściwości organów gminy. Utworzona zostanie natomiast Centralna Informacja Ewidencji Działalności Gospodarczej, gdzie będą gromadzone dane o przedsiębiorcach przekazywane drogą informatyczną. Dzięki temu ewidencja będzie sprawniejsza oraz umożliwi uzyskiwanie danych o przedsiębiorcach w każdej z gmin, a nie jak dotychczas jedynie w gminie miejsca zamieszkania przedsiębiorcy. Będzie obowiązywał system pełnej rejestracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym.

Wszystkie wnioski rejestrowe będą podlegały złożeniu w sądzie lub gminie. Po dokonaniu wpisu podmiotu do właściwego rejestru, który od tego momentu będzie już przedsiębiorcą, organ rejestrowy będzie przesyłał konieczne dane do zgłoszenia przedsiębiorcy w pozostałych rejestrach. Taki system zapewni jednolite dane, szybką rejestrację zlikwiduje konieczność wielokrotnego podawania tych samych danych w różnych formularzach, a tym samym ograniczy czas, jaki musi spędzić osoba podejmująca działalność gospodarczą w urzędach.

Wnioski o rejestracje przedsiębiorcy będą mogli składać na elektronicznych nośnikach informatycznych i drogą elektroniczną, z wykorzystaniem bezpiecznego podpisu elektronicznego. Przedsiębiorca otrzyma jeden numer, którym będzie posługiwał się w obrocie gospodarczym.
Obecnie każdy z systemów nadaje przedsiębiorcy własny numer rejestracyjny. Identyfikacja przedsiębiorcy w poszczególnych urzędowych rejestrach będzie następowała na podstawie numeru identyfikacji podatkowej NIP.



Ponieważ reglamentacja działalności gospodarczej stanowi ograniczenie swobody jej podejmowania i wykonywania, jest dopuszczalna zgodnie z Konstytucją tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.

Jednak podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej może wiązać się dodatkowo z obowiązkiem przedsiębiorcy uzyskania koncesji albo wpisu do rejestru działalności regulowanej, albo uzyskania zezwolenia. Ostatnio wzrasta tendencja do wprowadzania obok koncesji i zezwoleń, licencji, pozwoleń, decyzji zezwalających, upoważnień, wymogów uzyskania zgody, certyfikatów, przydziałów częstotliwości, limitów produkcji lub usług.

Równolegle pojawiły się również inne formy postępowania reglamentacyjnego polegające na dopuszczaniu do produkcji lub obrotu niektórych towarów po przeprowadzeniu postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu do rejestru specjalnego produkcji lub świadczenia niektórych towarów i usług bądź wpisu do rejestru (ewidencji) specjalnego przedsiębiorców. Te ostatnie rejestry są niezależne od licznych rejestrów i ewidencji uprawnień zawodowych.

Nie zawsze jest to korzystne dla rozwoju przedsiębiorczości. Na przykład to, że warunki wykonywania niektórych rodzajów działalności gospodarczej są określane nie tylko w ustawach, lecz także w rozporządzeniach i przez to są poszerzane poza ustawami.

Projekt zaś wprowadza zasadę ograniczonej reglamentacji, zmniejsza zakres działalności gospodarczej podlegającej koncesjonowaniu, wprowadzi częściowo nowe zasady udzielania koncesji o ograniczonej ich liczbie oraz przy wielu ubiegających się, poprzez zastosowanie elementu przetargu.
Projekt ustawy rezygnuje z obowiązku uzyskiwania koncesji na działalność dotyczącą:
- przewozu lotniczego,
- budowy i eksploatacji
- albo wyłącznie eksploatacji autostrad płatnych oraz dróg ekspresowych.

Dzięki wprowadzeniu przetargu w przypadku ubiegania się wielu przedsiębiorców o ograniczoną liczbę koncesji organ koncesyjny dokona wyboru ofert w ilości zgodnej z ilością koncesji możliwych do udzielenia, kierując się wielkością zadeklarowanej opłaty za udzielenie koncesji. Jeżeli koncesja zostanie udzielona w trybie przetargu, to wysokość opłaty za udzielenie koncesji będzie odpowiadała kwocie proponowanej przez oferenta.

W przypadku wydawania zezwoleń odpowiedzialność za spełnienie warunków do uzyskania zezwolenia będzie spoczywać na przedsiębiorcy. W projekcie ustawy zastosowano nowe rozwiązanie polegające na zastąpieniu zezwoleń na prowadzenie niektórych rodzajów działalności gospodarczej wpisem do właściwego rejestru na podstawie oświadczenia przedsiębiorcy o spełnianiu wymogów przewidzianych przez prawo dla wykonywania wskazanego rodzaju działalności gospodarczej.

Zatem jeżeli organ zezwalający stwierdzi, że przedsiębiorca spełnia warunki wymagane prawem, uzna, że oświadczenie przedsiębiorcy w tym przedmiocie jest wystarczające. Organ rejestrujący zachowa jednak prawo kontroli przedsiębiorcy wykonującego działalność wymagającą zezwolenia.
Rozwiązanie to zwalnia przedsiębiorców z przedkładania organowi obszernej dokumentacji niezbędnej do wydania zezwolenia. Dzięki temu skróci się czas niezbędny dla dokonania formalności związanych z rozpoczęciem działalności regulowanej.

W projekcie przewidziano utrzymanie zezwoleń wydawanych na podstawie przepisów o:
- specjalnych strefach ekonomicznych,
- publicznym obrocie papierami wartościowymi,
- funduszach inwestycyjnych,
- organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,
- działalności ubezpieczeniowej,
- grach losowych i zakładach wzajemnych,
- prawa lotniczego,
- prawa atomowego,
- prawa bankowego,
- prawa telekomunikacyjnego,
- prawa pocztowego.

Zastąpienie tych zezwoleń wpisem do rejestru działalności regulowanej byłoby niecelowe ze względu na ich szczególny charakter lub wymogi Unii Europejskiej.



Projekt wprowadza ponadto zakaz jednoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Jeżeli jednak przedsiębiorca wyraziłby zgodę lub wobec przedsiębiorcy wszczęto śledztwo, dochodzenie albo wszczęto postępowanie, mogłyby się toczyć. Ograniczono czas trwania wszystkich kontroli organu kontrolującego w jednym roku kalendarzowym w stosunku do danego przedsiębiorcy.

Projekt ustawy o wolności gospodarczej przewiduje możliwość odstąpienia od kontroli. Czas trwania kontroli organu kontrolującego u przedsiębiorcy w roku kalendarzowym, nie będzie mógł przekraczać 8 tygodni, a w przypadku mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw - 4 tygodni.
Książka Kontroli Przedsiębiorcy będzie musiała zawierać zwięzłe informacje dotyczące zakresu przedmiotowego kontroli, czasu jej trwania oraz sposobu, w jaki przedsiębiorca wykonał zalecenia pokontrolne. Dla przedsiębiorcy prowadzenie książki kontroli będzie podstawą do weryfikacji przeprowadzanych w przedsiębiorstwie kontroli.



W projekcie zawarto również zasady tworzenia i funkcjonowania w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. Ograniczono niektóre wymogi formalne i ujednolicono terminologię.
Osoba upoważniona w oddziale do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego będzie musiała mieć adres zamieszkania w Polsce.
Przedsiębiorca zagraniczny ubiegający się o wpis do rejestru przedsiębiorców, jeżeli będzie działał na podstawie aktu założycielskiego, umowy lub statutu, będzie musiał złożyć do akt rejestrowych oddziału jedynie odpisy tych dokumentów, a nie jak dotychczas - ich oryginały.

Ponadto przedsiębiorca zagraniczny, który istnieje lub wykonuje działalność na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców, w przypadku gdyby utworzył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej więcej niż jeden oddział, miałby możliwość złożenia do akt rejestrowych oddziału odpisu z rejestru wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski, tylko w aktach jednego z oddziałów.
W aktach rejestrowych pozostałych oddziałów należałoby wskazać ten oddział, w którego aktach złożono wskazane dokumenty wraz z oznaczeniem sądu, w którym znajdują się akta i numer oddziału w rejestrze.

Do wniosku o wpis do ewidencji przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych nie byłoby już obowiązku dołączania oświadczenia przedsiębiorcy zagranicznego będącego spółką, jaka część kapitału zakładowego (akcyjnego) została wpłacona, jeżeli prawo miejsca siedziby spółki zezwala na częściowe wniesienie kapitału.
W projekcie umożliwiono zakładanie przedstawicielstw w Polsce osobom zagranicznym, powołanym do promocji gospodarki kraju ich siedziby.

Autor: Dorota Ryterska, prawnik