Weksle w księgach rachunkowych

Weksel należy do grupy wierzycielskich papierów wartościowych, stanowiących krótkoterminowe instrumenty finansowe. Jeżeli jesteś posiadaczem weksla, możesz za jego pomocą: realizować zobowiązania, otrzymywać zdyskontowane należności lub gwarantować spłatę kredytu. W tekście przedstawimy Ci ujęcie weksli własnych, trasowanych i niezupełnych w księgach rachunkowych.

Weksel to papier wartościowy o określonej przez prawo wekslowe formie, potwierdzający istnienie zobowiązania osób, które go podpisały, a jedyną osobą uprawnioną do realizacji praw majątkowych wskazanych na wekslu jest prawny posiadacz weksla.
Obrót wekslowy uregulowany jest przez ustawę z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz.U. z 1936 r. nr 37, poz. 282 z późn. zm., dalej: Prawo wekslowe). W szczególnych kwestiach zastosowanie znajduje także Kodeks cywilny oraz Kodeks postępowania cywilnego.

Poręczenie wekslowe uregulowane jest w art. 30-32 Prawa wekslowego. Poręczenie wekslowe (aval) jest czynnością prawną, w której poręczyciel zobowiązuje się do zapłaty za poręczonego sumy wekslowej w całości bądź w oznaczonej przez poręczyciela części. Poręczenie może być udzielone na wekslu trasowanym, własnym oraz niezupełnym.

Poręczenia może udzielić osoba trzecia lub nawet osoba podpisana na wekslu. Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył. Zobowiązanie poręczyciela jest ważne, chociażby zobowiązanie, za które poręcza, było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny za wyjątkiem wady formalnej.

Poręczenie wekslowe jest zobowiązaniem bezwarunkowym, nieodwołalnym i solidarnym, ponieważ:

• wykup weksla przez poręczyciela nie może być ograniczony żadnym warunkiem lub świadczeniem wzajemnym,
• na poręczeniu nie powinien być wskazany termin do którego poręczenie obowiązuje,
• poręczyciel nie może odwołać poręczenia nawet jeśli dotyczy weksla in blanco,
• odpowiada on za zapłatę weksla solidarnie z innymi dłużnikami,
• może dochodzić roszczenia w całości, ale tylko w stosunku do osób, które podpisały się na wekslu przed nim oraz w stosunku do osoby za którą poręczył.

Jeśli udzielisz poręczenia wekslowego, to w księgach rachunkowych Twojej jednostki, zapisy księgowe będą następujące:

Udzielenie poręczenia wekslowego na kwotę zaciągniętego kredytu jako zapis w ewidencji pozabilansowej (jednostronnie):

     Ma konto Zobowiązania warunkowe (analitycznie: Poręczenie wekslowe),

Wykup weksla przez poręczyciela w pełnej kwocie nieuregulowanego zobowiązania:

     Wn konto Koszty finansowe,
     Ma konto Rachunek bieżący,

Zwrot przez wystawcę weksla spłaconej za niego kwoty gwarancji:

     Wn konto Rachunek bieżący,
     Ma konto Przychody finansowe,

Wyksięgowanie z ewidencji pozabilansowej zobowiązania warunkowego:

     Wn konto Zobowiązania warunkowe (analitycznie: Poręczenie wekslowe).

Odmowa przyjęcia weksla lub zapłaty za weksel powinna być stwierdzona aktem publicznym (art. 44 Prawa wekslowego), tzw. protest z powodu nieprzyjęcia lub niezapłacenia. Protest powinien zawierać elementy określone w art. 86 Prawa wekslowego. Zwróć uwagę, że podstawą protestu może być tylko weksel, posiadający wszystkie wymogi ustawowe, a więc ważny i całkowicie wypełniony (orzeczenie SN z 22 maja 1932 r., sygn. akt: III C 475/32).

Weksel własny (zwany także sola, prosty) jest papierem wartościowym sporządzanych w formie określonej art. 101 Prawa wekslowego. Jest on pisemnym, bezwarunkowym przyrzeczeniem zapłaty określonej sumy pieniężnej przez wystawcę na rzecz osoby, która posiada weksel.

Jest to sformalizowany zapis długu podlegający prawu wekslowemu. Wystawcą weksla własnego oraz remitentem może być osoba fizyczna, osoba prawna oraz spółka osobowa prawa handlowego, ponieważ posiada zdolność zaciągania zobowiązań.

Weksle wystawiane przez Twoją jednostkę (własne) zaliczasz do zobowiązań finansowych, przez które rozumie się zobowiązanie jednostki do wydania aktywów finansowych albo do wymiany instrumentu finansowego z inną jednostką, na niekorzystnych warunkach (art. 3 ust. 1 pkt 27 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości, tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223).

Różnice (dyskonto) między sumą wekslową (kwotą, na którą wystawiono weksel) a niższą kwotą zobowiązania, którego zaspokojeniu dany weksel służy, zaliczasz w momencie wystawienia weksla do kosztów finansowych.

Ewidencja weksli własnych przebiega następująco:

Opłata skarbowa od weksli uiszczona gotówką lub z zaliczki pobranej z kasy:

     Wn konto Koszty według rodzajów lub konto zespołu 5,
     Ma konto Kasa lub Rozrachunki z pracownikami.

Przekazanie weksla wierzycielowi z sumą wekslową obejmującą kwotę zobowiązania i kwotę dyskonta stanowiącą zabezpieczenie interesów wierzyciela w sytuacji, gdyby złożył on weksel do wykupu przez bank przed terminem płatności oznaczonym na wekslu:

kwota zobowiązania pokryta wekslem

     Wn konto Rozrachunki z dostawcami,

różnica (dyskonto) między sumą wekslową a niższą od niej kwotą zobowiązania, którego zaspokojeniu dany weksel służy

     Wn konto Koszty finansowe,

suma wekslowa (poz.2a i 2b)

     Ma konto Pozostałe rozrachunki (analitycznie: Zobowiązania wekslowe).

Wyciąg bankowy potwierdzający wykup weksla ze środków na rachunku bieżącym jednostki w terminie płatności:

     Wn konto Pozostałe rozrachunki (analitycznie: Zobowiązania wekslowe),
     Ma konto Rachunek bieżący.

Koszty protestu weksla własnego:

     Wn konto Koszty finansowe,
     Ma konto Kasa lub Rachunek bieżący.

Zarówno weksle własne, jak i weksle obce mogą podlegać oprotestowaniu, gdy z różnych przyczyn kwestionowane jest uprawnienie zagwarantowane posiadaniem weksla (odmowa zapłaty, niewykupienie weksla).

Weksel trasowany (zwany także ciągniony, trata) jest bezwarunkowym poleceniem zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej uzupełnionym o nazwisko osoby, która ma weksel zapłacić.
Weksel trasowany powinien zawierać pod rygorem nieważności elementy określone w art. 1 Prawa wekslowego.

Wiarygodność weksla może być dodatkowo potwierdzona przez poręczyciela dłużnika tzw. awalistę. Przejęcie długu przez trasata (występującego w miejsce głównego dłużnika) nie powoduje wygaśnięcia prawa poręczenia.

Do podstawowych uczestników obrotu wekslowego zaliczasz:

• trasanta - wystawcę weksla trasowanego,
• remitenta - osobę, na rzecz której lub na jej zlecenie weksel ma być płatny,
• trasata - osobę, której trasant poleca zapłacenie sumy wekslowej,
• domicyliata - osobę trzecią, u której weksel jest płatny.

Jeżeli remitent zgłosi się do trasata przed terminem płatności, aby potwierdził zgodę na wykonanie polecenia trasanta, to potwierdzający to trasat staje się akceptantem. Przy przenoszeniu praw z weksla przez indos na inną osobę remitent staje się pierwszym indosantem, a osoba, która nabyła weksel przez indos staje się indosariuszem.

Remitent (odbiorca weksla) ma prawo, nie czekając do terminu zapłaty (wykupu weksla), przedstawić go do wykupu przez bank. Wówczas wierzycielem dla dłużnika (wystawcy weksla) staje się bank, a nie remitent, otrzymujący od banku zdyskontowaną należność. Bank może również, nie czekając na termin zapłaty (wykupu weksla przez dłużnika), odsprzedać go do banku centralnego.

Bank może nabyć weksel handlowy przed terminem jego płatności z potrąceniem z góry kwoty dyskonta weksla. Kwotę dyskonta, bank ustala na podstawie wysokości sumy wekslowej i stopy dyskontowej, którą odnosi się do liczby dni kredytowania (od dnia dyskonta do dnia poprzedzającego dzień płatności weksla). Ewentualna odsprzedaż zdyskontowanego weksla do NBP odbywa się na zasadzie redyskonta.

Weksel niezupełny (zwany też in blanco) może wystąpić jako niezupełny weksel trasowany bądź też niezupełny weksel własny (zawierający upoważnienie dla odbiorcy do jego wypełnienia przez wpisanie w nim kwoty, na którą opiewa zabezpieczona wierzytelność) jako sumy wekslowej, oraz innych postanowień.

Weksel własny in blanco to tzw. weksel niezupełny (gwarancyjny), tzn. taki któremu świadomie brak istotnych elementów określonych art. 101 Prawa wekslowego np. sumy wekslowej czy terminu płatności. Jego przeznaczeniem jest zabezpieczenie udzielonego kredytu przy sprzedaży na raty, kredycie bankowym, umowie leasingu, jak również wierzytelności mogących powstać w przyszłości.

Weksel ten zawiera upoważnienie dla kredytodawcy do jego wypełnienia przez wpisanie w nim kwoty, na którą opiewa zabezpieczona wierzytelność jako sumy wekslowej oraz dnia wymagalności zabezpieczonej wierzytelności, jako terminu płatności weksla, oraz innych postanowień, niezbędnych w świetle art. 101 Prawa wekslowego.

W przypadku weksla in blanco strony powinny określić w tzw. porozumieniu wekslowym (deklaracji wekslowej) kiedy, na jakich warunkach i w jaki sposób wierzyciel może dany weksel uzupełnić.

Brak deklaracji wekslowej nie ma wpływu na ważność zobowiązania wekslowego. Pamiętaj jednak, że istnienie pisemnego porozumienia co do wypełnienia weksla ułatwia przeprowadzenie dowodu, czy weksel niezupełny w chwili wystawienia wypełniony został zgodnie z zawartym porozumieniem.

Kiedy nastąpi uregulowanie zobowiązania zagwarantowanego wekslem jest on zwracany wystawcy, a księgowanie u wystawcy następuje po stronie Wn na koncie Zobowiązania warunkowe.

W ewidencji bilansowej u wystawcy weksla zapisy księgowe wystąpią dopiero wówczas, kiedy nie ureguluje on w terminie przewidzianym umową zobowiązania zagwarantowanego wekslem:

1. Ujęcie w ewidencji pozabilansowej zobowiązania warunkowego z tytułu weksla gwarancyjnego (wraz z odsetkami):

     Ma konto Zobowiązania warunkowe.

2. Pokrycie zobowiązania wobec banku wekslem, do kwoty która nie została uregulowana do wysokości zadłużenia:

a) z tytułu kredytu lub pożyczki

     Wn konto Kredyty bankowe  lub Pozostałe rozrachunki,

b) z tytułu odsetek, do wysokości zadłużenia

     Wn konto Koszty finansowe lub Środki trwałe w budowie (jeżeli kredyt lub pożyczkę zaciągnięto w związku z budową środków trwałych),

c) łączna kwota zobowiązania - suma wekslowa

     Ma konto Pozostałe rozrachunki (analitycznie: Zobowiązanie wekslowe),

3. Wykup weksla:

     Wn konto Pozostałe rozrachunki (analitycznie: Zobowiązanie wekslowe),
     Ma konto Rachunek bieżący.

4. Wyksięgowanie z ewidencji pozabilansowej zobowiązania warunkowego (zapis jednostronny):

     Wn konto Zobowiązania warunkowe.

Spółka z o.o. zaciągnęła kredyt bankowy na kwotę 100.000 zł. Jako zabezpieczenia spłaty kredytu bank zażądał od spółki wystawienia weksla własnego in blanco na kwotę 125.000 zł.

I. Założenie, że kredyt zostanie spłacony;

Zapisy w księgach rachunkowych będą następujące:

Zaciągnięcie kredytu bankowego zabezpieczonego wekslem własnym in blanco - 100.000 zł

     Wn konto Rachunek bieżący,
     Ma konto Kredyty bankowe.

1a) Zaksięgowanie weksla w ewidencji pozabilansowej - 125.000 zł,

     Ma konto Zobowiązania warunkowe.

Spłata kredytu - 100.000 zł

     Wn konto Kredyty bankowe,
     Ma konto Rachunek bieżący.

2a) Wyksięgowanie weksla in blanco z ewidencji pozabilansowej - 125.000 zł

     Wn konto Zobowiązania warunkowe.

II. Założenie, że kredyt nie zostanie spłacony;

Zaciągnięcie kredytu bankowego zabezpieczonego wekslem własnym in blanco - 100.000 zł

Wn konto Rachunek bieżący,
Ma konto Kredyty bankowe.

1a) Zaksięgowanie weksla w ewidencji pozabilansowej - 125.000 zł

Ma konto Zobowiązania warunkowe.

Opóźnienie płatności (zawiadomienie o rozpoczęciu procesu egzekucyjnego weksla) - 125.000 zł

     Wn konto Koszty finansowe,
     Ma konto Pozostałe rozrachunki.

2a) Wyksięgowanie weksla in blanco z ewidencji pozabilansowej - 125.000 zł,

     Wn konto Zobowiązania warunkowe.

Wyegzekwowanie płatności przez bank - 125.000 zł

     Wn konto Pozostałe rozrachunki,
     Ma konto Rachunek bieżący.

Wyksięgowanie kredytu bankowego - 100.000 zł

     Wn konto Kredyty bankowe
     Ma konto Przychody finansowe.

W bilansie weksle powinieneś wykazywać odpowiednio:

     1. weksle obce, jeżeli są płatne w terminie powyżej 3 miesięcy od daty ich wystawienia, ale nie dłuższym niż 12 miesięcy, wykazujesz jako inwestycje krótkoterminowe w wierszu B.III. 1 lit.a lub lit.b Inne papiery wartościowe;

     2. weksle obce, jeżeli są płatne w ciągu 3 miesięcy od daty ich wystawienia, wykazujesz jako inwestycje krótkoterminowe w wierszu B.III.1 lit.c Inne środki pieniężne - w wartości nominalnej;

     3. weksle własne - wykazujesz w pasywach bilansu w wierszu B.III.2 lit.f Zobowiązania wekslowe - według ich wartości nominalnej;

     4. weksle obce posiadane na dzień bilansowy (uzyskane należności z tytułu dostaw i usług), które ze względu na brak pokrycia zostały zwrócone wystawcom, zaliczasz do właściwej pozycji należności, wykazując w aktywach bilansu w wierszu B.II.1 lub B.II.2.

Tekst opublikowany: 13 października 2009 r.