Poznaj stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie przedawnienia się roszczenia pracownika wobec pracodawcy o odszkodowanie za szkodę wywołaną wydaniem wadliwego świadectwa pracy lub zaświadczenia o pracy w szczególnych warunkach, których skutkiem jest zmniejszenie wysokości emerytury pracownika.
Obowiązek pracodawcy - wydanie świadectwa pracy
Świadectwo pracy, które pracodawca ma obowiązek wydać pracownikowi po zakończeniu stosunku pracy, jest potrzebne nie tylko przy ubieganiu się o nową pracę, ale przede wszystkim stanowi dowód świadczenia pracy i podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu przy ustalaniu świadczeń emerytalnych. Dlatego pracodawca, który wyda pracownikowi wadliwe świadectwo pracy, w którym np. wadliwie określi rodzaj pracy pracownika, narazi pracownika na zmniejszenie wysokości emerytury. W konsekwencji pracownik nie uzyska emerytury w maksymalnej możliwej wysokości.
Stan faktyczny sprawy
Taki problem miał Franciszek P., który pracował w kopalni węgla kamiennego w spółce akcyjnej od 1 grudnia 1974 r. do 30 grudnia 1996 r. w charakterze elektromontera. Jego stosunek pracy ustał za porozumieniem stron, a pracodawca nie zakwalifikował jego pracy jako pracy górniczej.
Od rozwiązania stosunku pracy Franciszek P. pobierał emeryturę. W dniu 15 maja 2008 r. powołana przez pracodawcę komisja weryfikacyjna ustaliła, że w okresie od 7 czerwca 1997 r. do 30 grudnia 1996 r. pracownik wykonywał pracę górniczą w wymiarze półtorakrotnym, bezpośrednio na przodku jako rzemieślnik. Na tej podstawie 9 października 2008 r. wystawił nowe świadectwo pracy, w którym wskazał, że od 1 stycznia 1975 r. do 6 czerwca 1977 r. wykonywał pracę jako elektromonter na odkrywce, zaś od 7 czerwca 1977 r. do 30 grudnia 1996 r. wykonywał pracę górniczą na stanowisku rzemieślnika w przodku zaliczaną w wymiarze półtorakrotnym. Takie same informacje zamieścił w świadectwie pracy górniczej z 9 października 2008 r.
Na podstawie wskazanych dokumentów pracownik złożył w ZUS wniosek o ponowne ustalenie emerytury. ZUS przyznał mu emeryturę górniczą z uwzględnieniem przeliczników 1,2 i 1,8 i wyrównał świadczenie od 1 października 2008 r. Różnica między wysokością emerytury górniczej obliczonej z uwzględnieniem ww. przeliczników w stosunku do emerytury pobranej przez pracownika w okresie od lutego 1999 r. do września 2008 r. wyniosła 47.232,96 zł. W związku z powyższym Franciszek P. złożył pozew do sądu rejonowego o odszkodowanie z tytułu wadliwie wydanego świadectwa pracy.
Postępowanie przed sądem rejonowym i sądem okręgowym
Zarówno sąd rejonowy jak i sąd okręgowy uznał, że pozwany wadliwie określił rodzaj pracy powoda, w konsekwencji, czego nie uzyskał on emerytury w maksymalnej możliwej wysokości. Wysokość szkody została w postępowaniu wykazana. Zdaniem sądu pozwany nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 97 Kodeksu pracy, dalej: kp oraz art. 125 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS.
Sąd pierwszej instancji uznał, że pozwany odpowiada w tym przypadku na zasadzie art. 471 Kodeksu cywilnego, dalej: kc. Natomiast sąd drugiej instancji powziął jednak wątpliwość, czy roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej emeryturywskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej ulega przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 kp. Z tym pytaniem sąd okręgowy zwrócił się o rozstrzygnięcie do Sądu Najwyższego.
Co na to Sąd Najwyższy?
Sąd Najwyższy powołał się na art. 97 § 2 kp, zgodnie z którym w świadectwie pracy należy podać informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego. W sposób szczegółowy informacje te określa wydane na podstawie art. 97 § 4 kp - rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. nr 60, poz. 282 z późn. zm.) dalej: rozporządzenie. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzeniaw świadectwie pracy, oprócz informacji określonych w art. 97 § 2 kp, zamieszcza się informacje dotyczące m.in. okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (pkt 11), przez co należy rozumieć także pracę górniczą, czy na kolei.
| Sąd stwierdził, że wiedza o pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze (tj. także informacje o pracy górniczej czy na kolei) jest bardzo istotna. Wynika to z konieczności dbania o dobro pracownika, jak i ze zobowiązania do właściwego prowadzenia dokumentacji pracowniczej (art. 94 pkt 9a kp). |
Z drugiej strony sąd wskazał na art. 125 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z którego wynika obowiązek płatnika wydawania pracownikowi lub organowi rentowemu zaświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń i ich wysokości. Jego uzupełnieniem jest art. 125a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który nakłada na płatnika obowiązek wystawienia dokumentów (zaświadczeń) w celu udowodnienia okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, okresów pracy górniczej oraz okresów pracy na kolei.
| W ocenie sądu zachodzi między przepisami prawa pracy a przepisami wskazanej wyżej tożsamość miedzy obowiązkami pracodawcy - płatnika, których wykonania może domagać się pracownik - ubezpieczony. |
Sąd wskazał, że w omawianej sprawie nie chodzi o realizację tak ustalonego obowiązku (gdzie można byłoby przyznać uprawnionemu możliwość wyboru podstawy jego żądania), ale o odpowiedzialność z tytułu jego niewykonania. Tu jednak nie można już mówić o zbiegu.
Przepisy art. 125 ust. 1 pkt 1 i art. 125a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zostały opatrzone przez ustawodawcę żadną sankcją. Inaczej przedstawia się sprawa w relacji pracownik - pracodawca. Pracownik dysponuje w jej ramach nie tylko roszczeniem o realizację obowiązku wydania stosownego zaświadczenia, ale także roszczeniem odszkodowawczym wskutek jego niewykonania.
Analogicznego roszczenia odszkodowawczego nie ma w przepisach ustawy emerytalnej, ani w innych przepisach prawa ubezpieczeń społecznych.
Z uwagi na to, że każda gałąź prawa ma charakter niezależny, nie ma, w ocenie Sądu Najwyższego, podstaw do sięgania do przepisów Kodeksu cywilnego w omawianej sprawie. Podstawą odpowiedzialności jest tu bowiem stosunek pracy. Zdaniem sądu w omawianej sprawie termin przedawnienia wynika z art. 291 kp. Przepisy Kodeksu cywilnego mają wobec przepisów Kodeksu pracy rolę jedynie pomocniczą. Roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej emerytury wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 kp (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I PZP 5/10).
Podstawa prawna: - art. 97 i art. 291 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
