Od 31 marca 2009 r. obowiązuje art. 43 ust. 5a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym zgłoszenie płatnika składek będącego przedsiębiorcą następuje na podstawie odrębnych przepisów. Tymi „odrębnymi przepisami” w przypadku przedsiębiorców podlegających wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej są przepisy ustawy Prawo działalności gospodarczej. Więcej na ten temat przeczytasz w tekście.
Od 31 marca br. obowiązują znowelizowane przepisy ustawy z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 18, poz. 97). Przepisy te wprowadzają istotne zmiany w zakresie zasad składania w ZUS dokumentów ubezpieczeniowych przez płatników składek będących przedsiębiorcami. Zmiany te służą realizacji pomysłu tzw. jednego okienka, w którym przedsiębiorca ma załatwić wszelkie formalności związane z założeniem firmy.
Poniżej opisaliśmy zasady składania w ZUS dokumentów ubezpieczeniowych.
Przedsiębiorca podlegający wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej
1. Zgłoszenie płatnika składek
Stosownie do wprowadzonego ustawą nowelizująca i obowiązującego od 31 marca 2009 r. art. 43 ust. 5a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa), zgłoszenie płatnika składek będącego przedsiębiorcą następuje na podstawie odrębnych przepisów. Tymi „odrębnymi przepisami” w przypadku przedsiębiorców podlegających wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej są przepisy ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm., dalej: Prawo działalności gospodarczej).
Zgodnie z art. 7b ust. 4 Prawa działalności gospodarczej wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest jednocześnie wnioskiem o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON), zgłoszeniem identyfikacyjnym albo aktualizacyjnym, o którym mowa w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, zgłoszeniem płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych albo zgłoszeniem oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego rolników w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wzór wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (w tym wzór elektronicznego wniosku) wraz z instrukcją określającą zasady jego wypełniania został określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z 24 marca 2009 r. w sprawie wzoru wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (Dz.U. nr 50, poz. 399).
| Przedmiotowy wniosek służy nie tylko do zgłoszenia rozpoczęcia działalności gospodarczej, ale również do przekazywania organowi ewidencyjnemu informacji o zawieszeniu wykonywania tej działalności bądź jej wznowieniu. |
Na organie ewidencyjnym, do którego wpłynął taki wniosek, ciąży obowiązek przesłania danych z tego wniosku niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od dnia dokonania wpisu, m.in. do właściwej jednostki terenowej ZUS wraz z kopią zaświadczenia o wpisie w ewidencji działalności gospodarczej. Przy czym jeżeli przedsiębiorca nie posiada NIP organ ewidencyjny przesyła do właściwej jednostki terenowej ZUS dane z wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej wraz z kopią tego wniosku, dopiero po otrzymaniu od właściwego naczelnika urzędu skarbowego NIP i uzupełnieniu wniosku o ten numer.
Na podstawie otrzymanych od organu ewidencyjnego danych ZUS sporządza odpowiednie dokumenty zgłoszeniowe płatnika składek. W ten sposób przedsiębiorca będący osobą fizyczną nie musi osobiście składać w ZUS formularza ZUS ZFA.
| Przedsiębiorca nadal natomiast ma obowiązek przekazać do ZUS zgłoszenie do ubezpieczeń ZUS ZUA albo zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego ZUS ZZA. Formularz ZUS ZUA albo ZUS ZZA przedsiębiorca może przekazać do ZUS w formie elektronicznej (konieczne jest w taki przypadku opatrzenie tego formularza bezpiecznym podpisem elektronicznym) albo w formie pisemnej (formularz można wysłać pocztą). |
2. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej
Na mocy art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm., dalej: ustawa o swobodzie) przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 do 24 miesięcy. Informacja o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej – zgodnie z art. 7bust. 1 Prawa działalności gospodarczej – podlega wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej. Kopię wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zawierającego informację o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, organ ewidencyjny przekazuje ZUS.
Na podstawie danych zawartych w tym wniosku ZUS sporządza następujące dokumenty ubezpieczeniowe:
- wyrejestrowanie płatnika składek (formularz ZUS ZWPA),
- wyrejestrowanie z ubezpieczeń przedsiębiorcy (formularz ZUS ZWUA) oraz członków rodziny przedsiębiorcy (formularz ZUS ZCNA),
- wyrejestrowanie z ubezpieczeń osoby współpracującej (formularz ZUS ZWUA) oraz członków rodziny osoby współpracującej (ZUS ZCNA).
O sporządzeniu wyżej wymienionych dokumentów ubezpieczeniowych ZUS zawiadomi na piśmie przedsiębiorcę i ewentualnie osobę z nim współpracującą.
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokona jednak wyrejestrowania płatnika składek, jeżeli pomimo zgłoszenia organowi ewidencyjnemu informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nadal zatrudnia w zakresie dopuszczalnym przez ustawę o swobodzie osoby, które z tego tytułu podlegają ubezpieczeniom, np. zleceniobiorców. |
W przypadku gdy z uwagi na zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca i ewentualnie osoba z nim współpracująca przestali podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu w trakcie miesiąca, przedsiębiorca powinien złożyć za ten miesiąc deklarację rozliczeniową lub imienne raporty miesięczne, nawet jeżeli przed zgłoszeniem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej był zwolniony z obowiązku składania w ZUS przedmiotowych dokumentów.
3. Wznowienie działalności gospodarczej
Przedsiębiorca zobowiązany jest również zgłosić organowi ewidencyjnemu informację o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej. Organ ewidencyjny kopię wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zawierającego informację o wznowieniu działalności gospodarczej, zobowiązany jest przekazać do ZUS.
Na podstawie danych zawartych w tym wniosku ZUS sporządzi zaś następujące dokumenty ubezpieczeniowe:
- zgłoszenie płatnik składek (formularz ZUS ZFA) – w przypadku gdy zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej pociągnęło za sobą wyrejestrowanie płatnika składek,
- zgłoszenie do ubezpieczeń (ZUS ZUA) albo zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego (ZUS ZZA) – zgodnie z zasadami, na jakich przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomi na piśmie przedsiębiorcę, który wznowił wykonywanie działalności gospodarczej, o sporządzonych w związku z tym dokumentach ubezpieczeniowych.
| Jeżeli w trakcie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej uległy zmianie zasady, na jakich przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom (np. podjął zatrudnienie na podstawie umowy o pracę i w związku z tym z tytułu działalności gospodarczej podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu), bądź jego kod tytułu ubezpieczenia, właściwe zgłoszenie do ubezpieczeń zobowiązany jest złożyć przedsiębiorca. |
Ponadto po wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca powinien zgłosić do właściwych ubezpieczeń osoby, które w związku z zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej zostały z nich wyrejestrowane, a po wznowieniu znowu zostały nimi ponownie objęte (np. osoby współpracujące, członkowie rodziny).
Nawet jeżeli przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca był zwolniony z obowiązku składania co miesiąc dokumentów rozliczeniowych, po wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej jest zobowiązany złożyć deklarację rozliczeniową ZUS DRAlub imienne raporty miesięczne za siebie lub osoby współpracujące za miesiąc, w trakcie którego nastąpiło przedmiotowe wznowienie, oraz za kolejny miesiąc, za który jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zostanie zadeklarowana kwota nie niższa od obowiązującej przedsiębiorcę kwoty najniższej podstawy wymiaru składek. Jeżeli przedsiębiorca wznowił wykonywanie działalności od 1. dnia danego miesiąca, wyżej wymienione dokumenty rozliczeniowe jest zobowiązany złożyć tylko za ten miesiąc, za który jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zadeklarował kwotę nie niższą od obowiązującej go najniższej podstawy wymiaru składek. Tylko bowiem dzięki złożeniu tych dokumentów ZUS będzie w stanie sporządzać za przedsiębiorcę dokumenty rozliczeniowe za następne miesiące.
Przedsiębiorca podlegający wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego
W przypadku przedsiębiorców, którzy są rejestrowani w Krajowym Rejestrze Sądowym (np. spółki prawa handlowego), „odrębnymi przepisami”, o których stanowi art. 43 ust. 5a ustawy systemowej, są przepisy ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 z późn. zm., dalej: ustawa o KRS. Z art. 19b ust. 1 ustawy o KRS wynika, że wraz z wnioskiem o wpis lub zmianę wpisu w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (np. wpis informacji o zawieszeniu wykonywaniu działalności gospodarczej albo jej wznowieniu) przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć w sądzie rejestrowym zgłoszenie płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że na przedsiębiorcy podlegającym wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego ciąży obowiązek prawidłowego sporządzenia dokumentów zgłoszeniowych lub wyrejestrowujących, zmieniających lub korygujących dane przedsiębiorcy jako płatnika składek, takie jak: ZUS ZPA, ZUS ZAA, ZUS ZBA, ZUS ZIPA oraz ZUS ZWPA.Sąd rejestrowy, w którym przedsiębiorca złożył wyżej wymienione dokumenty, ma obowiązek przesłać je do właściwej – ze względu na siedzibę przedsiębiorcy – jednostki terenowej ZUS.
Spółka nie może być płatnikiem składek na ubezpieczenia wspólników spółki
Wypada w tym miejscu dodać, że z uwagi na zmianę zasad odpowiedzialności za należności z tytułu składek wspólników spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariuszy spółki komandytowej, wynikającą z wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2009 r. ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 209, poz. 1318), ZUS nie dopuszcza już możliwości pełnienia funkcji płatnika składek na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne wspólników wyżej wymienionych spółek oraz wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. przez spółkę.
| Dotyczy to jednak tylko tych wspólników, którzy rozpoczęli pozarolniczą działalność po 31 grudnia 2008 r. |
W związku z tym wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej oraz wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., którzy rozpoczęli pozarolniczą działalność po 31 grudnia 2008 r., powinni zgłosić się do ZUS jako płatnicy składek na własne ubezpieczenia.Mogą to uczynić, składając odpowiednio wypełniony formularz ZUS ZFA bezpośrednio w ZUS albo za pośrednictwem sądu rejestrowego, w którym wniosek o wpis złożyła spółka, której są wspólnikami. W tym samym trybie wspólnik spółki prawa handlowego składa formularze ZUS ZIPA oraz ZUS ZWPA.
Podobnie jak ma to miejsce w przypadku przedsiębiorców podlegających wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej, wspólnik spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej spółki z o.o. musi bezpośrednio w ZUS złożyć zgłoszenie do ubezpieczeń (ZUS ZUA) albo zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego (ZUS ZZA). Może to uczynić zarówno w formie elektronicznej (wymagany jest bezpieczny podpis elektroniczny), jak i w formie pisemnej (także pośrednictwem poczty).
Podstawa prawna: - art. 17, art. 22, art. 24 oraz art. 72 pkt 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 18, poz. 97),
- art. 43 ust. 5a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 7b i 7ba ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm.),
- art. 19b ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 z późn. zm.),
- art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.).
- art. 43 ust. 5a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 7b i 7ba ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm.),
- art. 19b ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 z późn. zm.),
- art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.).
