Jeżeli pracodawca nie udzieli pracownikowi zaległego urlopu wypoczynkowego do 31 marca roku kalendarzowego, który następuje po roku nabycia przez pracownika prawa do urlopu, a wypłaci mu w zamian za to ekwiwalent pieniężny, nie tylko popełni wykroczenie zagrożone karą grzywny. Sprawdź, jaki urlop jest urlopem zaległym.
Prawo do wypoczynku
Pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Przypominamy, że urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Jeżeli pracodawca nie sporządza planu urlopu albo gdy zakładowa organizacja związkowa działająca u pracodawcy wyraziła na to zgodę, pracodawca ustala termin urlopu po porozumieniu z pracownikiem. Ustalając termin wykorzystania urlopu w tym trybie pracodawca ma obowiązek wziąć pod uwagę wniosek pracownika i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Są jednak takie sytuacje, kiedy urlop nie może być udzielony w tym planowym terminie np. z powodu choroby pracownika, powołania na ćwiczenia wojskowe czy innego wypadku losowego. Wówczas pracownik musi wykorzystać urlop w innym terminie, uzgodnionym z pracodawcą.
Należy podkreślić, że to pracodawca przesuwa termin urlopu wypoczynkowego niezależnie od tego, czy okoliczności powodujące to przesunięcie leżą po stronie pracodawcy czy po stronie pracownika.
Urlop zaległy
Ponieważ do końca marca pozostało jeszcze kilkanaście dni, zbliża się ostatnia chwila na udzielenie zaległych urlopów.
Urlopem zaległym może być zarówno urlop kolejny, jak i urlop pierwszy, a także urlop uzupełniający.
Zauważmy, że art. 168 Kodeksu pracy (dalej: kp) określa granicę czasową udzielenia urlopu zaległego na koniec pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego, nie zależnie od tego, czy przyczyna powodująca przesunięcie urlopu wypoczynkowego leży po stronie pracownika czy pracodawcy.
W związku z tym termin „do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego” należy potraktować jako termin ostateczny, ponieważ przepisy kp nie przewidują możliwości dalszego przesuwania terminu urlopów.
Przykładowo jeżeli pracownik rozpocznie urlop przed upływem 31 marca br.. np. 27 marca br.. termin będzie zachowany, nawet jeżeli urlop zakończy się 5 kwietnia br. Ważne jest, aby zaległy urlop wypoczynkowy pracownik rozpoczął przed 31 marca roku kalendarzowego, który następuje po roku nabycia przez pracownika urlopu.
Jeżeli pracownik ma więcej niż jeden urlop zaległy, pracodawca powinien ich udzielić w kolejności, poczynając od najbardziej zaległego.
| Urlopem zaległym nie może być urlop na żądanie pracownika. |
Co oznacza, że niewykorzystany urlop na żądanie w ubiegłym roku przechodzi jako urlop zaległy i nie może być stosowany do niego szczególny tryb udzielania urlopów, o którym mowa w art. 1672 kp.
Pracownik nie chce wykorzystać urlopu zaległego
Jeżeli pracownik jest oporny i nie chce wykorzystać zaległego urlopu, nie straci do niego prawa, ale pracodawca narazi się w razie kontroli PIP na zarzut łamania przepisów prawa pracy, co w konsekwencji stanowić będzie wykroczenie przeciwko prawom pracownika określone w art. 282 § 1 pkt 2 kp, zagrożone karą grzywny.
Zdaniem Sądu Najwyższego:
Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz musi udzielić mu urlopu w terminie określonym w powołanym przepisie, tj. do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Udzielenie na podstawie art. 168 kp urlopu wypoczynkowego za poprzednie lata w pierwszym kwartale następnego roku nie wymaga zgody pracownika także wówczas, gdy w tym samym czasie biegnie okres wypowiedzenia umowy o pracę (wyrok z 2 września 2003 r., I PK 403/02, OSNP z 2004 r. nr 18, poz. 310).
Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z 25 stycznia 2005 r. (I PK 124/05, Monitor Prawa Pracy z 2006 r. nr 3, s. 119) stwierdził, iż pracodawca może pracownika „wysłać” na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody. W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, że przepis art. 168 kp dopełnia regulację kodeksową co do czasu, w jakim urlopy powinny być udzielane, nie uzależniając swego postanowienia, że ma to nastąpić „najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego”, żadnymi warunkami i nie przewidując żadnych wyjątków. Zdaniem sądu z uwagi na przedmiot, cel i zakres art. 168 kp nie da się wywieść warunku, że zastosowanie art. 168 kp zależne jest od zgody pracownika. Warunek taki nie został wyrażony w powołanym przepisie (...). Sąd podkreślił, że prawo do urlopu wypoczynkowego określone jest przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym i to w odniesieniu do obu stron stosunku pracy.
Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz musi udzielić mu urlopu w terminie określonym w powołanym przepisie, tj. do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Udzielenie na podstawie art. 168 kp urlopu wypoczynkowego za poprzednie lata w pierwszym kwartale następnego roku nie wymaga zgody pracownika także wówczas, gdy w tym samym czasie biegnie okres wypowiedzenia umowy o pracę (wyrok z 2 września 2003 r., I PK 403/02, OSNP z 2004 r. nr 18, poz. 310).
Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z 25 stycznia 2005 r. (I PK 124/05, Monitor Prawa Pracy z 2006 r. nr 3, s. 119) stwierdził, iż pracodawca może pracownika „wysłać” na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody. W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, że przepis art. 168 kp dopełnia regulację kodeksową co do czasu, w jakim urlopy powinny być udzielane, nie uzależniając swego postanowienia, że ma to nastąpić „najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego”, żadnymi warunkami i nie przewidując żadnych wyjątków. Zdaniem sądu z uwagi na przedmiot, cel i zakres art. 168 kp nie da się wywieść warunku, że zastosowanie art. 168 kp zależne jest od zgody pracownika. Warunek taki nie został wyrażony w powołanym przepisie (...). Sąd podkreślił, że prawo do urlopu wypoczynkowego określone jest przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym i to w odniesieniu do obu stron stosunku pracy.
Zamiast urlopu zaległego ekwiwalent?
Pracodawca jest zobowiązany do udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego w naturze w określonym wymiarze i terminie, a pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu. Pracodawca nie może wypłacić zatem pracownikowi ekwiwalentu za zaległy urlop wypoczynkowy.
Wypłata ekwiwalentu pieniężnego w przypadku niewykorzystania urlopu wypoczynkowego jest możliwa obecnie w przypadku:
- rozwiązania lub
- wygaśnięcia stosunku pracy.
Poza wyżej wymienionymi przypadkami przepisy Kodeksu pracy nie dopuszczają możliwości wypłaty ekwiwalentu. Pracownik ma przewidzianą w tym zakresie ochronę przed zamianą urlopu w naturze na ekwiwalent w art.152 § 1 kp oraz w art.171 kp.
Zamiana urlopu na ekwiwalent pieniężny będzie traktowana jako pogorszenie się sytuacji pracownika w stosunku do tego, co przyznają przepisy prawa pracy i będzie sprzeczna z art.18 kp oraz art.152 § 2 kp.
Podstawa prawna: art.18, art.152 § 1, art.152 § 2, art. 1672, art.168 i art.171 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)
