Urlop wychowawczy - czy od 1 stycznia 2004 r. zmienią się zasady jego udzielania?

Obecnie przepisy dotyczące udzielania urlopu wychowawczego są uregulowane w art. 186 Kodeksu pracy, dalej kp, według którego Twoja firma na wniosek pracownicy ma obowiązek udzielić jej urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych, dalej zwane: rozporządzeniem (Dz.U. nr 60, poz. 277 ze zm.).

Według rozporządzenia urlop wychowawczy przysługuje zarówno pracownicy (matce dziecka), jak i pracownikowi (ojcu dziecka) oraz członkom rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Postanowienie to zawęża krąg osób uprawnionych do zasiłku wychowawczego.

Obecnie Twoja firma może udzielić urlopu wychowawczego tylko pracownicy (pracownikowi), zatrudnionej co najmniej 6 miesięcy.

Do tych 6 miesięcy wliczasz wszystkie okresy pozostawania w stosunku pracy w życiu pracownika występującego z wnioskiem o udzielenie urlopu wychowawczego.

Obecnie Twoja firma może udzielić urlopu wychowawczego pracownicy lub pracownikowi występującemu z wnioskiem o udzielnie urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem maksymalnie na 3 lata nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 4 lat.

Wyjątkowo, jeżeli z powodu stanu zdrowia, kalectwa lub opóźnienia w rozwoju umysłowym dziecko pracownika zatrudnionego w Twojej firmie wymaga osobistej opieki, wówczas pracownikowi przysługuje dodatkowy urlop wychowawczy w wymiarze do 3 lat, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Jednak abyś mógł udzielić tego urlopu, pracownik musi Ci przedstawić orzeczenie lekarskie o stanie zdrowia dziecka celem uzasadnienia tego urlopu. Jeżeli Twoja firma udzieliła pracownikowi urlopu wychowawczego, obecnie ma on prawo skorzystać z tego uprawnienia z przerwami, ale najwyżej w czterech częściach.

Tak samo jak w przypadku udzielania pracownikowi (np. matce lub ojcu dziecka) 2 dni zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 14 z uprawnienia tego może skorzystać tylko jedno z rodziców. A zatem z urlopu wychowawczego może skorzystać zarówno pracownica matka, jak i pracownik - ojciec, ale jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie są uprawnieni do urlopu i zasiłku wychowawczego, z uprawnień tych może skorzystać tylko jedno z nich.

Wyjątkowo rodzice dziecka (opiekunowie) mogą skorzystać jednocześnie z urlopu wychowawczego, ale tylko przez trzy miesiące.

Nie ma natomiast żadnych dodatkowych warunków, by rodzice jednocześnie korzystali z urlopu wychowawczego - po prostu każde z nich składa u swojego pracodawcy wniosek o urlop wychowawczy.

Pracownica uprawniona do urlopu wychowawczego może obecnie złożyć Twojemu pracodawcy wniosek o obniżenie jej wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mogłaby korzystać z takiego urlopu.



Po 1 stycznia 2004 r., czyli w momencie wejścia w życie znowelizowanego Kodeksu pracy art. 186 § 1 kp otrzyma nowe brzmienie:

"Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4. roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia."

Zauważ, że do 31 grudnia 2003 r. powyższy przepis oraz pozostałe dotyczące udzielania urlopu wychowawczego znajdowały się tylko w rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz.U. nr 60, poz. 277 ze zm.).

Po 1 stycznia 2004 r. przepisy dotyczące udzielania urlopu wychowawczego zostały uregulowane od art. 186 do 186⁷ również w nowym Kodeksie pracy.Jednak warto zwrócić uwagę, że Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określi również w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki udzielania urlopu wychowawczego, w tym formę oraz termin złożenia wniosku pracownika ubiegającego się o jego udzielnie.

Oznacza to, że przepisy dotychczas obowiązujące w rozporządzeniu stracą swoją moc, a na ich miejsce pojawią się nowe.

A zatem po 1 stycznia 2004 r., tak jak było do tej pory, pracownik zatrudniony w Twojej firmie będzie miał prawo skorzystać z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem maksymalnie do 3 lat, ale nie dłużej niż do ukończenia przez nie 4. roku życia.

Tak jak do tej pory obliczając staż pracy pracownika ubiegającego się o udzielnie urlopu wychowawczego, do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia będziesz musiał wliczać poprzednie okresy zatrudnienia.

A zatem jeżeli np. Twoja firma zatrudni 2 stycznia 2004 r. pracownika z 3-miesięcznym stażem pracy, a pracownik np. 25 kwietnia 2004 r. złoży na Twoje ręce wniosek o udzielnie urlopu wychowawczego, to Twój pracodawca będzie musiał go udzielić. Do wymaganego warunku, jakim jest "zatrudnienie przynajmniej przez 6 miesięcy" będziesz brał pod uwagę jego 3-miesięczny staż pracy w poprzedniej firmie. Łącznie pracownik ten będzie miał przepracowane ponad 6 miesięcy, a zatem będzie miał prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Również po 1 stycznia 2004 r. pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy będzie miał dodatkowo i niezależnie od tego, czy skorzystał już z urlopu wychowawczego, prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 4 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Po 1 stycznia 2004 r. urlop ten będzie przysługiwał w celu sprawowania osobistej opieki na dzieckiem , jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika (art. 186 § 2 znowelizowanego Kodeksu pracy).

W wyjątkowych sytuacjach, tak jak do tej pory, Twoja firma będzie mogła udzielić pracownikowi urlopu wychowawczego, jeżeli jednocześnie korzysta z niego, drugi rodzic lub opiekun dziecka.

A zatem rodzice dziecka lub opiekunowie spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy (art. 186 § 3 znowelizowanego Kodeksu pracy).

Urlopu wychowawczego Twoja firma będzie mogła udzielić pracownikowi tylko po złożeniu jego wniosku (art. 186 § 4 znowelizowanego Kodeksu pracy).

Jak już wspomnieliśmy wcześniej formę i termin złożenia wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego określi w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

Również po 1 stycznia 2004 r. pracownik nie będzie musiał wykorzystać urlopu wychowawczego jednorazowo w całości, tylko tak jak było do 31 grudnia 2003 r. w 4 częściach (art. 186 § 5 nowego Kodeksu pracy).

Jeżeli Twoja firma po 1 stycznia 2004 r. będzie chciała wypowiedzieć czy rozwiązać z pracownikiem przebywającym na urlopie wychowawczym umowę o pracę, musisz wiedzieć, że będzie to działanie bezprawne.

Według artykułu 186¹ § 1 dodanego do nowego Kodeksu pracy Twoja firma nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu.

Wyjątkowo, tak jak było do tej pory, Twoja firma będzie mogła rozwiązać z pracownikiem przebywającym na urlopie wychowawczym umowę o pracę, ale tylko w razie ogłoszenia przez nią upadłości lub likwidacji. Ponadto takie rozwiązanie umowy o pracę z wyżej wymienionym pracownikiem będzie dopuszczalne, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Może się tak zdarzyć, że Twoja firma już podejmie czynności, które będą zmierzały do rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę, a pracownik dopiero po dokonaniu wyżej wymienionych czynności złoży wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego. Wówczas musisz wiedzieć, że umowa o pracę i tak ulegnie rozwiązaniu i to w terminie wynikającym z tej czynności.

Do tej pory ani w Kodeksie pracy, ani w rozporządzeniu nie było jasno uregulowane czy pracownik w okresie urlopu wychowawczego może podjąć pracę zarobkową. Według obecnie obowiązującego rozporządzenia pracownica podejmująca pracę zarobkową ma obowiązek poinformować pracodawcę o tym fakcie.

Natomiast według nowo dodanego artykułu 186² § 1 do Kodeksu pracy w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyklucza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Twoja firma będzie mogła wezwać pracownika do stawienia się do pracy, jeżeli ustali, że pracownik przebywający na urlopie wychowawczym trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Będzie mogła to uczynić w dowolnie określonym terminie, jednak nie później niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

Ponadto musisz wiedzieć, że po 1 stycznia 2004 r. Twoja firma będzie mogła wezwać pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym do stawienia się w pracy, jeżeli stwierdzi, że z urlopu wychowawczego korzystają w tym samym czasie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka.

Oczywiście ten przepis nie będzie miał zastosowania, jeżeli rodzice lub opiekunowie dziecka będą korzystali jednocześnie z urlopu wychowawczego przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy.

Tak jak do tej pory również po 1 stycznia 2004 r. pracownik, któremu Twoja firma udzieliła urlopu wychowawczego, będzie mógł zrezygnować z urlopu wychowawczego:
- w każdym czasie - za zgodą pracodawcy,
- po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

Przypomnijmy, że do tej pory pracodawca po zakończeniu przez pracownicę urlopu wychowawczego musiał ją dopuścić do pracy na równorzędnym stanowisku z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym.

Po 1 stycznia 2004 r. jeżeli będzie taka możliwość, Twój pracodawca będzie musiał dopuścić pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie będzie to możliwe to na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym tego pracownika.

Wynagrodzenie, które ustali Twój pracodawca dla pracownika powracającego z urlopu wychowawczego, nie będzie mogło być niższe od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.

Jeżeli Twój pracodawca udzieli czy to pracownikowi, czy pracownicy (z uprawnienia tego może korzystać jedno z nich) urlopu wychowawczego, musisz wiedzieć że okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia wliczasz do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Również po 1 stycznia 2004 r. pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego będzie mógł złożyć Twojemu pracodawcy wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu.

Taki wniosek pracownika o obniżenie wymiaru czasu pracy Twój pracodawca będzie miał obowiązek uwzględnić.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny