Unijne zmiany w ustawie o rachunkowości

Projekt nowelizacji ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm., dalej zwanej uor) przewiduje pełne dostosowanie przepisów polskiego prawa bilansowego do przepisów unijnych. Zmiany będziesz stosować do sporządzanych po raz pierwszy za rok obrotowy, w którym Polska uzyskała członkostwo w Unii Europejskiej, a więc do sprawozdań sporządzanych za rok obrotowy 2004 r.:

- sprawozdań finansowych,
- skonsolidowanych sprawozdań finansowych oraz
- sprawozdań z działalności.

Rozszerzeniu uległ katalog jednostek zobowiązanych do sporządzenia sprawozdania z działalności. Według Dyrektywy IV (78/660/EWG) w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek to sprawozdanie sporządzają również spółki komandytowo-akcyjne. Obowiązek ten wynika z art. 126 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks spółek handlowych z 15 września 2000 r. (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Obecnie sprawozdania z działalności mają obowiązek sporządzać spółki kapitałowe, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe (art. 49 ust. 1 uor).
Kierownik jednostki sporządza je wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym.

Zmianie ulegnie również przepis, który reguluje zakres informacji wymaganych w sprawozdaniu z działalności. Sprawozdanie z działalności jednostki powinno obejmować istotne informacje o stanie majątkowym i sytuacji finansowej, w tym ocenę uzyskiwanych efektów oraz wskazanie czynników ryzyka i opis zagrożeń, a w szczególności informacje o:
1) zdarzeniach istotnie wpływających na działalność jednostki, jakie nastąpiły w roku obrotowym, a także po jego zakończeniu, do dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego,
2) przewidywanym rozwoju jednostki,
3) ważniejszych osiągnięciach w dziedzinie badań i rozwoju,
4) aktualnej i przewidywanej sytuacji finansowej
(art. 49 ust. 2 uor).

Projekt zakłada dodanie punktów od 5-7. Tym samym rozszerzeniu ulegnie zakres sprawozdania z działalności o dane dotyczące nabycia udziałów (akcji) własnych, posiadanych przez jednostkę oddziałach (zakładach), instrumentach finansowych w zakresie rodzajów ryzyka, na jakie narażona jest jednostka, oraz przyjętych celach i metodach zarządzania ryzykiem.

W sprawozdaniu z działalności kierownik jednostki będzie również musiał przedstawić istotne wskaźniki finansowe i niefinansowe oraz wyjaśnić istotne dla oceny sytuacji jednostki kwoty wykazane w jej sprawozdaniu finansowym (w art. 49 uor dodano ust. 3, który dodatkowo rozszerza zakres informacji prezentowanych w sprawozdaniu z działalności).



Zmianie ulegnie również art. 50 ust. 2 uor. Jak wiesz, informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym mogą być wykazywane ze szczegółowością większą niż określona w załącznikach do ustawy, jeżeli wynika to z potrzeb lub specyfiki jednostki.
Jednostka będzie mogła sporządzić uproszczone sprawozdanie finansowe, w przypadku gdy nie osiągnie dwóch z trzech wielkości: wielkość zatrudnienia, przychody i sumy bilansowe w dwóch kolejnych latach obrotowych - w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdanie oraz w roku poprzedzającym.

Obecnie jednostka, która w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdanie finansowe, nie osiągnęła dwóch z następujących trzech wielkości:
1) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 50 osób,
2) suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 2.000.000 euro,
3) przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 4.000.000 euro
- może sporządzić sprawozdanie finansowe w formie uproszczonej, wykazując informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 literami i cyframi rzymskimi. Informację dodatkową sporządza się w odpowiednio uproszczonej formie.

W przypadku gdy informacje dotyczące poszczególnych pozycji sprawozdania finansowego nie wystąpiły w jednostce zarówno w roku obrotowym, jak i za rok poprzedzający rok obrotowy, to przy sporządzaniu sprawozdania finansowego pozycje te pomija się.



Rozszerzeniu uległ obowiązek przedstawiania istotnych wskaźników finansowych i niefinansowych, wyjaśnień istotnych dla oceny sytuacji grupy kapitałowej kwot wykazanych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym. Dotyczy to również informacji o udziałach (akcjach) własnych posiadanych przed jednostkę dominującą, jednostki wchodzące w skład grupy kapitałowej oraz osoby działające w ich imieniu do sporządzania skonsolidowanego sprawozdania z działalności grupy kapitałowej.

Obecnie skonsolidowane sprawozdanie finansowe składa się z:
1) skonsolidowanego bilansu,
2) skonsolidowanego rachunku zysków i strat,
3) skonsolidowanego rachunku przepływów pieniężnych,
4) zestawienia zmian w skonsolidowanym kapitale własnym,
5) informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia.
Do rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej dołącza się sprawozdanie z jej działalności (art. 55 ust. 2 uor).

Projekt zmienia również art. 56 ust. 1 uor, zezwalając na odstąpienie przez mniejsze grupy kapitałowe od sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego, polegającego na uwzględnieniu wielkości zatrudnienia, przychodów i sum bilansowych w dwóch kolejnych latach obrotowych.

Obecnie jednostka dominująca może nie sporządzać skonsolidowanego sprawozdania finansowego, jeżeli na dzień bilansowy łączne dane jednostki dominującej oraz wszystkich jednostek zależnych każdego szczebla bez dokonywania wyłączeń konsolidacyjnych, o których mowa w art. 60 ust. 2 i 3 uor, z uwzględnieniem danych jednostek współzależnych niebędących spółkami handlowymi, spełniają co najmniej dwa z następujących warunków:
1) łączne średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 250 osób,
2) łączna suma bilansowa w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 7.500.000 euro,
3) łączne przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 15.000.000 euro.
Zatem obecnie wielkości te uwzględnia się jedynie w stosunku do jednego roku obrotowego.

Zmianie ulegnie również ust. 2 - zwolnienie ze sporządzania skonsolidowanego sprawozdania przysługiwać będzie jednostkom niższego szczebla, obejmowanym skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym jednostek dominujących wyższego szczebla mających siedzibę lub miejsce zarządu w jednym z krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Obecnie z konsolidacji zwolnione są jedynie jednostki dominujące niższego szczebla jeżeli jednostki dominujące wyższego szczebla maja siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium RP.

W art. 57 ust. 1 pkt 2 uor wykreślony zostanie pkt 2 oraz pierwsze zdanie w art. 59 ust. 2. Jednostki mogą nie konsolidować sprawozdań finansowych, jeżeli według przewidywań kierownika jednostki sprawowanie kontroli będzie trwało krócej niż rok.

Obecnie konsolidacją nie obejmuje się jednostki zależnej oraz niebędącej spółką handlową jednostki współzależnej, jeżeli:
1) udziały tej jednostki zostały nabyte, zakupione lub pozyskane w innej formie, z wyłącznym ich przeznaczeniem do późniejszej odprzedaży, w terminie jednego roku od dnia ich nabycia, zakupu lub pozyskania w innej formie,
2) sprawowanie kontroli lub współkontroli nad jednostką według przewidywań kierownika jednostki dominującej będzie trwać krócej niż rok, licząc od dnia bilansowego, na który sporządzane jest sprawozdanie jednostki dominującej, a jednostka ta nie była wcześniej objęta konsolidacją,
3) występują ograniczenia w sprawowaniu kontroli lub współkontroli nad jednostką, które wyłączają swobodne dysponowanie jej aktywami, w tym wypracowanym przez tę jednostkę zyskiem netto, lub które wyłączają sprawowanie kontroli nad organami kierującymi tą jednostką.

Obecnie konsolidacją nie obejmuje się jednostki zależnej oraz niebędącej spółką handlową jednostki współzależnej, jeżeli prowadzi ona całkowicie odmienny rodzaj działalności, na skutek czego włączenie danych tej jednostki do skonsolidowanego sprawozdania finansowego byłoby sprzeczne z realizacją rzetelnego i jasnego przedstawiania sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego.

Projekt zakłada, że nie będzie zwolniona z obowiązku konsolidacji jednostka, która rozpoczęła działalność w drugiej połowie roku obrotowego, jeżeli jednostka ta łączy swoje księgi rachunkowe i sprawozdanie finansowe za ten okres z księgami i sprawozdaniem za rok następny (w art. 58 ust. 1 wykreśleniu ulegnie pkt 2).

W przypadku gdyby pozyskanie informacji niezbędnych do objęcia jednostki konsolidacją wymagałoby poniesienia niewspółmiernie wysokich kosztów lub opóźnień, nie będą one objęte konsolidacją. Dotyczy to jednostek, których siedziba lub miejsce sprawowania zarządu znajduje się poza obszarem RP lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego (art. 58 ust. 3 uor).



Kierownikom jednostek przybędzie obowiązków związanych ze składaniem sprawozdań w rejestrze sądowy oraz z ich publikacją w "Monitorze Polskim B".

Kierownik jednostki, której sprawozdanie finansowe zostało zbadane, obojętnie na podstawie jakich przepisów, będzie miał obowiązek złożyć do rejestru sądowego opinię biegłego rewidenta (art. 69 ust. 1 uor).
W rejestrze sadowym będą również musiały złożyć sprawozdanie z działalności spółki komandytowo-akcyjne.

Kierownik jednostki sporządzającej uproszczone sprawozdanie finansowe, które zostało zbadane przez biegłego rewidenta, będzie miał obowiązek złożyć je w rejestrze sądowym oraz przekazać do publikacji informację o rodzaju tej opinii wraz ze wskazaniem, czy zawiera dodatkowe objaśnienia (dodano w art. 69 uor ust. 1a i w art. 70 uor ust. 1c).

Kierownik jednostki dominującej niższego szczebla, korzystającej ze zwolnienia od sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego (zgodnie z art. 56 ust. 2 uor) będzie miał obowiązek złożyć do rejestru sądowego oraz ogłosić przetłumaczone na język polski:
- skonsolidowane sprawozdanie finansowe,
- skonsolidowane sprawozdanie z działalności jednostki dominującej wyższego szczebla
wraz z opinią biegłego rewidenta z badania skonsolidowanego sprawozdania finansowego (art. 69 dodano ust. 4 uor w art. 70 dodano ust. 1b uor).

Sprawozdania te będą podlegały publikacji w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski B" (w art. 70 ust. 2 uor).



W załączniku nr 1 do uor wprowadzono obowiązek odrębnego wykazywania informacji dotyczących gwarancji i poręczeń wobec jednostek powiązanych (ust. 1 pkt 13 " Dodatkowe informacje i objaśnienia").

Objaśnienia wymaga kwota odsetek od kredytów (pożyczek) zaciągniętych na sfinansowanie budowy środków trwałych. Jednym z warunków zaliczenia aktywów do środków trwałych jest ich przeznaczenie na potrzeby jednostki (ust. 2 pkt 7). Będziesz musiał wykazywać odsetki oraz skapitalizowane różnice kursowe od zobowiązań zaciągniętych w celu sfinansowania budowy środków trwałych.

Będziesz musiał podawać podstawę prawną, według której nastąpiło przeliczenie na walutę krajową wyrażonych pierwotnie w walucie obcej pozycji sprawozdania finansowego, dla pozycji bilansu i rachunku zysków i strat (dodano ust. 2a).

Informacja dodatkowa jednostki zależnej wchodzącej w skład grupy kapitałowej będzie musiała zawierać dane dotyczące jednostki sporządzającej skonsolidowane sprawozdanie finansowe na najwyższym szczeblu tej grupy oraz dane dotyczące jednostki sporządzającej sprawozdanie skonsolidowane na najniższym szczeblu grupy (dodano pkt 5 w ust. 6). Dotyczy to takich danych jak: nazwa i siedziba tych jednostek.

Ustawa wejdzie w życie 14 dni od ogłoszenia.

Autor: Katarzyna Woźniak, prawnik w kancelarii podatkowej w Bydgoszczy