Zdaniem organów podatkowych udzielanie świadczenia z ZFŚS w postaci udzielania pracownikom pożyczek stanowią czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT (czynności podlegające przepisom ustawy o VAT), tj. zwolnione od tego podatku usługi udzielania pożyczek. Sprawdź, czy ze stanowiskiem tym zgodził się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 października 2010 r. (sygn. I FSK 1783/09).
Stan faktyczny
Spółka z o.o. wystąpiła do Ministra Finansów o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania oprocentowanych pożyczek z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (świadczeń z ZFSŚ).
We wniosku spółka podała, że tworzy - na podstawie ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.) - zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. W ramach funduszu socjalnego udziela pracownikom zwrotnych pożyczek na cele mieszkaniowe, których oprocentowanie - zgodnie z obowiązującym w spółce regulaminem ZFSŚ - wynosi 1% w stosunku rocznym. W tej sytuacji spółka zadała pytanie: czy udzielanie pracownikom Wnioskodawcy oprocentowanych pożyczek z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych podlega opodatkowaniu VAT, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.), dalej: ustawa o VAT?
Stanowisko organów podatkowych
Udzielający odpowiedzi w imieniu Ministra Finansów dyrektor izby skarbowej uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe. Organ podatkowy stwierdził, że udzielanie oprocentowanych pożyczek ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, czyli podlegającą przepisom ustawy o VAT (zwolnioną jednak od VAT na podstawie nieobowiązującego już art. 43 ust. 1 pkt 1 w zw. z poz. 3 załącznika nr 4 do ustawy o VAT; obecnie udzielanie pożyczek zwolnione jest od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT).
Po bezskutecznym wezwaniu organu podatkowego do usunięcia naruszenia prawa i zmiany interpretacji indywidualnej polegającej na uznaniu stanowiska spółki za prawidłowe spółka wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
Wyrokiem z 20 maja 2009 r. (sygn. I SA/Wr 86/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona interpretacja narusza prawo i uchylił ją.
Zdaniem WSA „organy podatkowe dokonując wykładni przepisów art. 8 i art. 15 ustawy o VAT nie uwzględniły uregulowań zawartych w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych”.
Po dokonaniu analizy przepisów tej ustawy sąd stwierdził, że „nie można przyjąć, że pracodawca, który w ramach wynikającego z ustawy obowiązku administrowania środkami funduszu zawiera z pracownikiem umowę oprocentowanej pożyczki, świadczy usługę, o jakiej mowa w art. 8 ustawy o VAT i działa jako podmiot zajmujący się profesjonalnym świadczeniem usług w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT. Zatem w tym stanie faktycznym spółka wykonuje jedynie usługi w zakresie administrowania środkami zgromadzonymi na rachunku funduszu, ale usługi te pracodawca wykonuje nieodpłatnie, nie są to zatem usługi w rozumieniu art. 8 ustawy o VAT”.
Od wyroku tego Minister Finansów złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego
Wyrokiem z 22 października 2010 r. (sygn. I FSK 1783/09) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu NSA wyjaśnił, że „pracodawca pełni rolę administratora środków funduszu, ZFŚS stanowi masę majątkową odrębną od majątku pracodawcy, a swoboda pracodawcy w rozporządzaniu środkami ZFŚS ograniczona jest ustawowo przede wszystkim poprzez obowiązek dokonywania uzgodnień z pracownikami. (…) Biorąc zatem pod uwagę zakres przedmiotowy i podmiotowy opodatkowania podatkiem od towarów i usług oraz charakter ZFŚS uprawnioną jest teza, że podmiot zobowiązany do utworzenia i administrowania zakładowym funduszem socjalnym podejmuje jedynie działania techniczne o charakterze nieodpłatnym, które pozostają całkowicie poza prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą”.
W konsekwencji NSA wyjaśnił, że „podmiot wykonując czynności związane z udzielaniem swoim pracownikom zwrotnych pożyczek na cele mieszkaniowe z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych nie działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT. Poza tym czynności te dokonywane są nieodpłatnie. Podatnik ponosi koszty związane z administrowaniem funduszem, nie pobierając z tego tytułu wynagrodzenia. Nie są nim z pewnością odsetki uzyskane z udzielonych w ramach ZFŚS pożyczek mieszkaniowych. Te bowiem powiększają masę majątkową funduszu. (…) Ten element również świadczy o tym, że podmiot dokonując czynności związane z funduszem socjalnym nie wykonuje w tym zakresie czynności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą”.
Komentarz eksperta
Przepisy ustawy o VAT nie regulują wprost kwestii podlegania (bądź nie podlegania) opodatkowaniu VAT czynności wykonywanych przez pracodawcę jako administratora funduszu świadczeń socjalnych.
W konsekwencji organy podatkowe uznają, że świadczenia z ZFŚS, w tym udzielanie pożyczek ze środków funduszu, podlegają opodatkowaniu VAT (zob. przykładowo interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 10 listopada 2009 r. - sygn. ITPP2/443-686/09/RS, publ. http://sip.mf.gov.pl/sip/ czy interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 2 września 2010 r. - sygn. IPPP1-443-582/10-2/JL, publ. http://sip.mf.gov.pl/sip/).
Stanowisko to stoi w sprzeczności z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Wyroki powyższe nie są bowiem pierwszymi dotyczącymi przedmiotowej kwestii.
Wcześniej podobne stanowisko zajęły, między innymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 30 listopada 2007 r. (sygn. akt I SA/Wr 1056/07, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 29 kwietnia 2009 r. (sygn. II SA/Gl 170/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 września 2008 r. (sygn. akt I FSK 1076/07, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) czy Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 września 2010 r. (sygn. I FSK 1491/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Dziwi w tej sytuacji upór organów podatkowych. Tym niemniej podatnicy udzielający pożyczek ze środków ZFSŚ mogą czuć się bezpieczniej traktując ich udzielanie jako czynności niepodlegające opodatkowaniu VAT (nie zaś jako czynności podlegające VAT, lecz zwolnione od podatku). Mogą być bowiem pewni, że w razie sporu sądy administracyjne staną po ich stronie.
Podstawa prawna: - art. 2 pkt 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.),
- art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 15 oraz art. 43 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.).
- art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 15 oraz art. 43 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.).
