Świadczenia przedemerytalne. Kto będzie miał do nich prawo?

Uwaga! 1 sierpnia 2004 r. wchodzi w życie ustawa o świadczeniach przedemerytalnych, która została uchwalona 30 kwietnia 2004 r., a opublikowana w Dz.U. z 28 maja 2004 r. nr 120, poz. 1252.
Ustawa określa przede wszystkim:
- warunki nabywania i utraty prawa do świadczeń przedemerytalnych,
- zasady wypłaty i finansowania świadczeń przedemerytalnych.
Od 1 sierpnia 2004 r. świadczenie przedemerytalne będzie wypłacane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie tak jak obecnie z Powiatowego Urzędu Pracy.

Od 1 sierpnia 2004 r. prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która:
1) była zatrudniona w Twojej firmie co najmniej 6 miesięcy, ma odpowiedni wiek (tzn. ma skończone co najmniej 56 lat - w przypadku kobiety oraz 61 lat - w przypadku mężczyzny), posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, a Twój pracodawca rozwiązał z nią stosunek pracy lub stosunek służbowy z powodu jego likwidacji lub niewypłacalności w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy lub

2) była zatrudniona w Twojej firmie co najmniej 6 miesięcy, ma odpowiedni wiek (tzn. ma skończone co najmniej 55 lat - w przypadku kobiety oraz 60 lat - w przypadku mężczyzny), posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, a Twój pracodawca rozwiązał z nią stosunek pracy lub stosunek służbowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99, poz. 1001) lub

3) prowadziła do dnia ogłoszenia upadłości nieprzerwanie i przez okres nie krótszy niż 24 miesiące pozarolniczą działalność, w rozumieniu przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.), za ten okres opłaciła składki na ubezpieczenia społeczne oraz do dnia ogłoszenia upadłości ukończyła co najmniej 56 lat - kobieta i 61 lat - mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

4) zarejestrowała się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 30 dni od dnia ustania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, pobieranej nieprzerwanie przez okres co najmniej 5 lat, i do dnia, w którym ustało prawo do renty, ukończyła co najmniej 55 lat - kobieta oraz 60 lat - mężczyzna i osiągnęła okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

5) była zatrudniona w Twojej firmie co najmniej 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, a Twój pracodawca rozwiązał z nią stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, lub

6) do 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego była zatrudniona w Twojej firmie lub pozostawała w stosunku służbowym przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn, a Twój pracodawca rozwiązał z nią stosunek pracy lub stosunek służbowy, z powodu jego likwidacji lub niewypłacalności.

Okresem uprawniającym do emerytury, o którym mowa wyżej jest okres ustalony zgodnie z przepisami art. 5-9, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353, nr 64, poz. 593 i nr 99, poz. 1001), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS.

Jeżeli osoba zatrudniona w Twojej firmie lub osoba prowadząca działalność gospodarczą spełnia wszystkie warunki wymienione w którymś z wymienionych wyżej punktów, czy to w punkcie 1, 2, 3, 4, 5, czy 6 będzie mogła pobierać świadczenie przedemerytalne dopiero po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Proszę zwrócić uwagę, że do okresu 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, wlicza się:

1) okresy, za które zgodnie z art. 75 ust. 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99, poz. 1001) prawo do zasiłku dla bezrobotnych nie przysługiwało:

- po okresie 90 dni - w przypadku kiedy bezrobotny odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych lub robót publicznych,

- po okresie 90 dni od dnia zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy - w przypadku kiedy bezrobotny w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem w powiatowym urzędzie pracy rozwiązał stosunek pracy lub stosunek służbowy za wypowiedzeniem albo na mocy porozumienia stron, chyba że porozumienie stron nastąpiło z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy albo rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego za wypowiedzeniem lub na mocy porozumienia stron nastąpiło z powodu zmiany miejsca zamieszkania,

- po okresie 180 dni od dnia zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy - w przypadku kiedy bezrobotny w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w powiatowym urzędzie pracy spowodował rozwiązanie ze swej winy stosunku pracy lub stosunku służbowego bez wypowiedzenia,

- po upływie okresu, za który otrzymał ekwiwalent (czyli przewidziane w odrębnych przepisach świadczenie w postaci jednorazowego ekwiwalentu pieniężnego za urlop górniczy), odprawę (czyli jednorazową odprawę socjalną, zasiłkową, pieniężną po zasiłku socjalnym, jednorazową odprawę warunkową lub odprawę pieniężną bezwarunkową), odszkodowanie (odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę) lub świadczenie szkoleniowe (pobierał po ustaniu zatrudnienia świadczenie szkoleniowe);

2) okresy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych podjętego w tym okresie; w przypadku gdy zatrudnienie lub inna praca zarobkowa ustanie po upływie 6-miesięcznego okresu, prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje, jeżeli wniosek o przyznanie tego świadczenia zostanie złożony w terminie nieprzekraczającym 14 dni od dnia ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych.

A zatem najpierw osoba uprawniona do świadczenia przedemerytalnego będzie pobierała przez 6 miesięcy zasiłek dla osób bezrobotnych, a dopiero po upływie tego okresu świadczenie przedemerytalne, pod warunkiem jednak że:

1) nadal jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy,
2) w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych;
3) złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych; ZUS w szczególnie uzasadnionych przypadkach na wniosek osoby zainteresowanej może przywrócić termin złożenia wniosku.

Aby po upływie 6-miesięcznego okresu pobierania zasiłku dla osób bezrobotnych osoba mogła pobierać świadczenie przedemerytalne, musi spełnić te 3 warunki łącznie.

W związku z tym osoba ta musi być nadal zarejestrowana, w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie mogła odmówić przyjęcia propozycji pracy i musi złożyć odpowiedni wniosek do organu rentowego do ZUS właściwego ze względu na miejsce zamieszkania.
Proszę zwrócić uwagę, że prawo do świadczenia przedemerytalnego ustala się na wniosek osoby zainteresowanej, od następnego dnia po dniu złożenia wniosku wraz z dokumentami.
Dokumentami, które osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia przedemerytalnego musi dołączyć do wniosku, są:
- dowody uzasadniające prawo do świadczenia przedemerytalnego, w tym decyzję o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub informację o upływie 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, a także
- dowody wymagane do ustalenia prawa do emerytury oraz jej wysokości, określone przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS (świadectwa pracy oraz inne dokumenty potwierdzające zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe).
Po złożeniu wniosku i przedłożeniu wszystkich potrzebnych dokumentów organ rentowy (ZUS) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia przedemerytalnego wydaje decyzję.

ZUS jest podmiotem zobowiązanym nie tylko do wydania decyzji w tej sprawie, ale również podmiotem zobowiązanym do jego wypłaty.

Jeżeli ZUS wyda odmowną decyzję, osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego będzie miała prawo złożyć odwołanie.

Od decyzji ZUS-u przysługują środki odwoławcze przewidziane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych dla decyzji w sprawach emerytur i rent.

Przypomnijmy, że m.in. prawo do zasiłku dla osób bezrobotnych przysługuje za każdy dzień kalendarzowy po upływie 7 dni od dnia zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy, jeżeli:

1) nie ma dla niego propozycji odpowiedniej pracy, propozycji szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, prac interwencyjnych lub robót publicznych oraz
2) w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni:
- był zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia, od którego istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy, z wyjątkiem opłacania składek za niepełnosprawnych, o których mowa w art. 104 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy; w okresie tym nie uwzględnia się okresów urlopów bezpłatnych trwających łącznie dłużej niż 30 dni,
- wykonywał pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą, jeżeli osiągał z tego tytułu dochód w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia,
- wykonywał pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo współpracował przy wykonywaniu tych umów, jeżeli podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota co najmniej minimalnego wynagrodzenia,
- opłacał składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy, jeżeli podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota wynosząca co najmniej minimalne wynagrodzenie,
- wykonywał pracę w okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, jeżeli podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota co najmniej minimalnego wynagrodzenia,
- wykonywał pracę w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub w spółdzielni kółek rolniczych (usług rolniczych), będąc członkiem tej spółdzielni, jeżeli podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota co najmniej minimalnego wynagrodzenia,
- opłacał składkę na Fundusz Pracy w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej za granicą u pracodawcy zagranicznego,
- był zatrudniony za granicą przez okres co najmniej 365 dni, w okresie 18 miesięcy przed zarejestrowaniem się w powiatowym urzędzie pracy i przybył do Rzeczypospolitej Polskiej jako repatriant,
- był zatrudniony lub wykonywał inną pracę zarobkową i osiągał wynagrodzenie lub dochód, od którego istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy.

Do 365 dni, o których mowa wyżej, zalicza się również okresy:

- zasadniczej służby wojskowej, nadterminowej zasadniczej służby wojskowej, zawodowej służby wojskowej pełnionej na podstawie kontraktu na pełnienie służby terminowej, przeszkolenia wojskowego absolwentów szkół wyższych, służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, ćwiczeń wojskowych, okresowej służby wojskowej oraz zasadniczej służby w obronie cywilnej i służby zastępczej,

- urlopu wychowawczego, udzielonego na podstawie odrębnych przepisów,

- pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, oraz przypadające po ustaniu zatrudnienia, wykonywania innej pracy zarobkowej albo zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności, okresy pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli podstawę wymiaru tych zasiłków stanowiła kwota w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia, po odliczeniu kwoty składek na ubezpieczenie społeczne,

- za które opłacana była składka na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, jeżeli podstawę wymiaru składki stanowiła kwota wynosząca co najmniej minimalne wynagrodzenie,

- okres, za który przyznano odszkodowanie z tytułu niezgodnego z przepisami rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy (stosunku służbowego), oraz okres, za który wypłacono pracownikowi odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę.

Poza wyżej wymienionymi osobami, które mają prawo do świadczenia przedemerytalnego, są również osoby, którym świadczenie to przysługuje na podstawie ustawy z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2004 r. nr 3, poz. 20 i nr 96, poz. 959).

Świadczenie to przysługuje tym osobom tylko wtedy, jeżeli spełniają warunki wymienione wyżej (punkty 1-6), a więc m.in. były zatrudnione u pracodawcy co najmniej przez 6 miesięcy, mają odpowiedni wiek (kobieta skończone 56 lat, a mężczyzna 61), posiadają okres uprawniający do emerytury (20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn) i zostały zwolnione z pracy z powodu likwidacji pracodawcy lub jego niewypłacalności.

Wysokość świadczenia przedemerytalnego

Świadczenie przedemerytalne osobom uprawnionym do jego pobierania będzie wypłacane miesięcznie w kwocie 670 zł.
Kwota ta będzie tak samo jak w przypadku osób pobierających emerytury waloryzowana na zasadach i w terminach przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Świadczenie przedemerytalne wypłaca się za miesiąc kalendarzowy w terminie płatności wskazanym w decyzji organu rentowego.

Świadczenie przedemerytalne za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę dni kalendarzowych w miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje.

Prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje, jeżeli osoba pobierająca je:
- złożyła taki wniosek o zaprzestaniu pobierania świadczenia; wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym osoba złożyła wniosek,

- uzyskała prawo do "normalnej" emerytury; w tym przypadku prawo to ustaje w dniu poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury, która jest ustalona decyzją terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od dnia nabycia prawa do emerytury,

- osiągnęła odpowiedni wiek (kobieta 60 lat, a mężczyzna 65 lat); wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od dnia osiągnięcia wieku 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę,

- nabyła prawa własności lub objęcia w posiadanie (samoistne lub zależne) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe albo współwłasności nieruchomości rolnej, jeżeli udział przekracza 2 ha przeliczeniowe; wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od dnia nabycia prawa własności lub objęcia w posiadanie (samoistne lub zależne) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe albo współwłasności nieruchomości rolnej, jeżeli udział przekracza 2 ha przeliczeniowe,

- zmarła; wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarła osoba uprawniona.

W przypadku nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej albo podjęcia wypłaty renty strukturalnej lub świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej prawo do świadczenia przedemerytalnego ulega zawieszeniu.
Wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego następuje, poczynając od dnia nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej albo podjęcia wypłaty renty strukturalnej lub świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej.
Jeżeli powstaną okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego, osoba je pobierająca ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie organ rentowy. W przypadku śmierci osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne obowiązek ten spoczywa na członku rodziny lub innej osobie do tego upoważnionej.

W razie nabycia przez osobę uprawnioną do świadczenia przedemerytalnego prawa do renty rodzinnej lub uposażenia rodzinnego wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez uprawnionego.

Poza tym że prawo do świadczenia przedemerytalnego może ustać lub zostać zawieszone, może również ulec zmniejszeniu.
W związku z tym osoby pobierające świadczenie przedemerytalne i dodatkowo osiągające przychód (np. z tytułu pracy na umowę o dzieło) muszą się liczyć z tym, że świadczenie przez nich pobierane może ulec zawieszeniu lub zmniejszeniu.
Dopuszczalne i graniczne kwoty przychodów, których osiągniecie spowoduje zawieszenie lub zmniejszenie pobieranego świadczenie znajdziesz w Portalu FK w części Nowości w tekście pt. Pobieranie świadczenia przedemerytalnego a dodatkowa praca.

Na koniec warto zwrócić uwagę, że świadczenia przedemerytalne, tak samo jak zasiłki pogrzebowe oraz koszty ich obsługi, są finansowane ze środków budżetu państwa.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny