Świadczenia pieniężne z tytułu pełnienia funkcji dla władz związków zawodowych a zwolnienie w podatku dochodowym

Odpowiedzi na pytanie dotyczące zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych świadczeń pieniężnych z tytułu dodatków za zwrot kosztów oraz diet wypłacanych przewodniczącemu i wiceprzewodniczącemu związku zawodowego stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm., dalej: updof) udzielił Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (decyzja w sprawie interpretacji prawa podatkowego z 12 lipca 2007 r., sygn.: IPB2/4117-54/07).

Ze stanu faktycznego sprawy wynikało, że do obowiązków przewodniczącego i wiceprzewodniczących reprezentujących porozumienie związków zawodowych, należy uczestnictwo w posiedzeniach zakładowych organizacji związkowych na terenie całego kraju oraz różnego rodzaju zespołów i komisji działających przy Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej Forum Związków Zawodowych itp. Z osobami tymi nie podpisano żadnych umów o pracę i osoby te nie rozliczały kosztów z tytułu delegacji służbowych. Natomiast przyznano im dodatki za zwrot kosztów i diet.

W związku z tym należało rozstrzygnąć, czy reprezentując porozumienie związków zawodowych przewodniczący oraz wiceprzewodniczący, pełnią obowiązki społeczne i obywatelskie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach stwierdził, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 updof źródłem przychodów jest działalność wykonywana osobiście. W ramach zaś tego źródła przychodów, w art. 13 updof, ustawodawca wyodrębnił w pkt 5 – przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich, bez względu na sposób powoływania tych osób, nie wyłączając odszkodowania za utracony zarobek, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 7.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 17 updof wolne od podatku dochodowego są diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich – do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 2.280 zł.

Przepisy prawa podatkowego, czy też materialnego prawa administracyjnego nie definiują pojęcia „obowiązków społecznych lub obywatelskich”.

Organ podatkowy przywołał w uzasadnieniu decyzji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 1997 r. (sygn. akt III SA 253/96) z którego wynika, że wyrażenie „osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich” należy rozumieć bardzo szeroko. Nie ma bowiem legalnej definicji tego wyrażenia ani w przepisach podatkowych, ani też w innych przepisach prawa. W świetle Słownika języka polskiego (Warszawa 1993 r., t. II, str. 435 i III str. 296) wyraz „społeczny” oznacza między innymi „zorganizowany, przeznaczony dla społeczeństwa, do obsługiwania społeczeństwa, do zaspokojenia jego potrzeb, będący przedstawicielem społeczeństwa, pracujący dla społeczeństwa, dla dobra ogółu”. Jeśli chodzi o wyraz „obywatelski”, to oznacza on „obowiązek obywatelski, prawa obywatelskie, Komitet, Sąd obywatelski, Straż obywatelską zorganizowaną z osób prywatnych, ochotników, niefachowców, do doraźnej pomocy władzom, jako instytucje tymczasowe”.

W doktrynie prawa natomiast, zauważył Dyrektor Izby Skarbowej, przyjmuje się, iż pełnienie obowiązków obywatelskich i społecznych stanowi działalność posłów i senatorów, radnych i innych przedstawicieli samorządu terytorialnego, składów komisji wyborczych powołanych do przeprowadzenia wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, składów inspekcji Państwowej Komisji Wyborczej i inspekcji wojewódzkich komisarzy wyborczych powołanych do przeprowadzenia wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, Trybunału Stanu, ławników sadów powszechnych (Podatkowe Komentarze Becka – Podatek dochodowy od osób fizycznych, Rok 2006, pod redakcją J. Marciniuka).

Powyższe zatem oznacza, iż z obowiązkami społecznymi i obywatelskimi mamy do czynienia w przypadku czynności i zadań związanych z pełnieniem funkcji publicznych i państwowych, jakimi niewątpliwie są obowiązki wynikające z funkcji np. radnego, posła czy senatora. Będą to przede wszystkim obowiązki związane z uczestniczeniem obywateli w sprawowaniu władzy publicznej (zarówno wykonawczej, sądowniczej, jak i ustawodawczej). Dotyczy to również określonych funkcji w ramach organizacji o charakterze społecznym (organizacje pozarządowe), w tym również w ramach wolontariatu.

Działacze związków zawodowych, a zatem i działacze porozumienia związków zawodowych (w tym przewodniczący i wiceprzewodniczący) nie reprezentują całej społeczności. Reprezentują natomiast określoną grupę zawodową (np. górników, hutników, handlowców) i działają w jej interesie, tj. w obronie interesów zawodowych i socjalnych tych pracowników, a nie w interesie całego społeczeństwa. Wobec tego fakt pełnienia funkcji przewodniczącego i wiceprzewodniczącego we władzach związku nie można utożsamiać z obowiązkami społecznymi i obywatelskimi. Osoby te nie uczestniczą w działaniu instytucji publicznej, nie zawiadują sprawami państwowymi.

W podsumowaniu organ podatkowy stanął na stanowisku, że w przypadku przewodniczącego i wiceprzewodniczącego związków zawodowych nie mamy do czynienia z przychodami określonymi w art. 13 pkt 5 updof, tj. uzyskanymi przez osoby pełniące obowiązki społeczne lub obywatelskie. Pojęcie obowiązków społecznych lub obywatelskich odnosi się do zadań publicznych i państwowych. A zatem do dodatków za zwrot kosztów i diet otrzymywanych przez przewodniczącego i wiceprzewodniczącego wnioskodawcy nie ma zastosowania przepis art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalniający od podatku diety oraz zwrot kosztów otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich – do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 2.280 zł.

Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach zauważył, iż pismo Ministra Finansów z 30 sierpnia 2002 r. nr PB5/IMD-033-308-8181/02, na które powoływał się podatnik wnosząc o interpretację, dotyczy m.in. diet oraz kwot stanowiących zwrot kosztów otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. W żadnym przypadku nie można uznać, iż potwierdza ono jego stanowisko; w rozstrzyganej sprawie kwestią sporną była bowiem kwalifikacja charakteru funkcji przewodniczącego i wiceprzewodniczącego, a zdaniem organu podatkowego o pełnieniu obowiązków społecznych ani obywatelskich w tym wypadku nie mogło być mowy.