Świadczenia dla pracownika - czy podlegają VAT

Jeżeli Twoja firma zatrudnia powyżej dwudziestu pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, ma obowiązek utworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (art. 3 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm., dalej zwanej ustawą o ZFŚS).

Wydatków dokonywanych przez pracodawcę z funduszu świadczeń socjalnych (zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 45 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm., dalej zwanej updop oraz art. 23 ust. 1 pkt 42 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm., dalej zwanej updof) nie możesz zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Dotyczy to zarówno wydatków na działalność socjalną, jak i części wydatków na utrzymanie zakładowych obiektów socjalnych. Jednak kosztami takimi są odpisy (odpisy podstawowe) i zwiększenia (inne wpływy), które w rozumieniu ustawy o ZFŚS obciążają koszty działalności pracodawcy, pod warunkiem że środki pieniężne stanowiące równowartość tych odpisów i zwiększeń zostały wpłacone na odrębny rachunek funduszu (art. 16 ust. 1 pkt 9 updop, oraz art. 23 ust. 1 pkt 7 updof).

Działalność socjalna (art. 2 ust. 1 ustawy o ZFŚS), czyli świadczenia dokonywane przez pracodawców na rzecz pracowników, może mieć postać:
- różnych form krajowego wypoczynku (wczasy, kolonie, obozy),
- działalności kulturalno-oświatowej (bilety do kina, teatru, impreza noworoczna,
Mikołajki dla dzieci pracowników),
- działalności sportowo-rekreacyjnej (wycieczki, pikniki, rozgrywki, karnety wstępu na siłownię, pływalnię, najem sali gimnastycznej, kortu tenisowego, itp.),
- udzielania pomocy materialno-rzeczowej lub finansowej (zapomogi, przekazanie odzieży, żywności, leków, bony towarowe, itp.),
- a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.

Środki funduszu zwiększa się o (art. 7 ust. 1 ustawy o ZFŚS):
1) wpływy z opłat pobieranych od osób i jednostek organizacyjnych - korzystających z działalności socjalnej,
2) darowizny oraz zapisy osób fizycznych i prawnych,
3) odsetki od środków funduszu,
4) wpływy z oprocentowania pożyczek udzielonych na cele mieszkaniowe,
5) wierzytelności likwidowanych zakładowych funduszy socjalnego i mieszkaniowego,
6) przychody z tytułu sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych służących działalności socjalnej, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie lub odtworzenie zakładowych obiektów socjalnych,
7) przychody z tytułu sprzedaży i likwidacji zakładowych domów i lokali mieszkalnych, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie pozostałych zakładowych zasobów mieszkaniowych,
9) inne środki określone w odrębnych przepisach.

Zatem np. wpłaty na rzecz funduszu, których dokonują pracownicy, zwiększają ten fundusz. Działalność socjalna pracodawcy powinna być pokryta ze środków funduszu.

Zakres działalności pracodawcy jest szeroki i wyliczenie jest przykładowe. Świadczenia pracodawcy mogą być zarówno bezpłatne (przekazanie towarów), częściowo odpłatne (dofinansowanie), jak i odpłatne (pożyczki mieszkaniowe). Pracodawca może je świadczyć sam (zorganizowanie wycieczki), ale może również zakupić towar czy usługę dla pracownika (wstęp na imprezę, paczki świąteczne). Zasadniczo przekazane świadczenia mogą mieć postać usługi lub być towarem.



Dostawa towarów to przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (art. 7 ust. 1 nowej ustawy o VAT). Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 nowej ustawy o VAT).
Świadczenie usług to każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów (art. 8 ust. 1 nowej ustawy o VAT). Wydanie towarów zakupionych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, odpłatne lub częściowo odpłatne podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.



Przekazanie towarów nieodpłatne podlega opodatkowaniu VAT, tak jak dostawa odpłatna, jeżeli spełnione są dwie (wymienione w art. 7 ust. 2 nowej ustawy o VAT) przesłanki:
- przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa nastąpi na cele inne niż związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem,
- podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Według art. 8 ust. 2 nowej ustawy o VAT nieodpłatne świadczenie usług niebędące dostawą towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług, jeżeli nie są one związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tymi usługami, w całości lub w części, jest traktowane jak odpłatne świadczenie usług.

Zatem takie świadczenia nieodpłatne są zrównane z odpłatnymi.

Jeżeli wydatków nie możesz zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu (np. wydatki z funduszu socjalnego art. 16 ust. 1 pkt 45 updop i art. 23 ust. 1 pkt 42 updof), nie dają one prawa do odliczenia VAT naliczonego (art. 88 ust. 1 pkt 2 nowej ustawy o VAT). Zatem zasadniczo towary i usługi przekazane przez pracodawcę nieodpłatnie nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na to, że istotnym jest, czy prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje, ale podatnik nie obniżył VAT należnego o naliczony, czy też nowa ustawa o VAT w ogóle nie przewiduje w określonej sytuacji odliczenia VAT, co ma miejsce np. w przypadku usług noclegowych i gastronomicznych (art. 88 ust. 1 pkt 4 nowej ustawy o VAT). Przekazanie towarów i usług, w stosunku do których prawo do odliczania podatku VAT nie przysługuje, spowoduje konieczność opodatkowania przekazanych pracownikom towarów i usług.

W ramach działalności socjalnej pracodawca może zakupić usługi gastronomiczne w związku z organizacją Wigilii czy zabawy noworocznej. W tym przypadku nieodpłatna zabawa będzie podlegała VAT.

Jeżeli pracodawca dokonuje dopłat (przekazuje pieniądze) z funduszu świadczeń socjalnych (świadczenia częściowo odpłatne) do usług na rzecz pracownika, np. dofinansowuje wstęp na pływalnię, dokonuje dopłat do wczasów, kolonii, obozów itp., nie podlegają one opodatkowaniu VAT.

Jeżeli natomiast pracownik zakupi usługę wypoczynkową, którą pracodawca zorganizuje w zakładowych obiektach socjalnych, to usługa ta będzie podlegała opodatkowaniu.



Według nowej ustawy o VAT (art. 2 ust. 6) towary to rzeczy ruchome, jak również wszelkie postacie energii, budynki i budowle lub ich części, będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, a także grunty. Bony towarowe przekazywane pracownikom nie stanowią towaru, zatem ich wydanie nie będzie podlegało opodatkowaniu VAT. Podobnie rzecz się ma z zapomogami - ponieważ pieniądz nie jest towarem, nie będą one podlegały opodatkowaniu VAT.

Paczki świąteczne są niewątpliwie towarem, zatem jeżeli odliczyłeś VAT przy nabyciu towarów wchodzących w skład paczki świątecznej, to przekazanie będzie podlegało opodatkowaniu.



Jeżeli w konkretnym przypadku świadczenia na rzecz pracowników podlegają opodatkowaniu VAT, wystawiasz fakturę VAT. Zastosowanie ma stawka VAT odpowiednia dla przekazywanego pracownikom towaru lub usługi. Np. pożyczki udzielane przez pracodawcę z funduszu świadczeń socjalnych jako usługi finansowe będą miały stawkę zwolnioną, zarówno pożyczki odpłatne (oprocentowane), jak i nieodpłatne.

Nie dokumentujesz tych świadczeń fakturami wewnętrznymi, ponieważ według art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 nowej ustawy o VAT fakturę wewnętrzną wystawia się dla udokumentowania następujących czynności:
1) przekazania przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, w szczególności:

- przekazania lub zużycia towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia;

- wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny;

- nieodpłatne świadczenie usług niebędące dostawą towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług, jeżeli nie są one związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tymi usługami, w całości lub części;

2) wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów;
3) dostawy towarów, dla których podatnikiem jest ich nabywca;
4) importu usług;
5) zwrócenia kwot dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze.

Reasumując, stan prawny w tej materii jest chaotyczny i trudno znaleźć jakąś regułę, tym bardziej że nie można w tym wypadku kierować się jedną z podstawowych zasad VAT, która wskazuje, aby opodatkowany był ostateczny konsument - pracownik, a podatek był neutralny dla pracodawcy. Zatem należy liczyć na pojawienie się spójnej linii orzecznictwa sądowego lub na nowelizację nowej ustawy o VAT.

Podstawa prawna:
- art. 2 pkt 1, art. 2 ust. 6, art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 2, art. 88 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.),
- art. 16 ust. 1 pkt 45 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.),
- art. 23 ust. 1 pkt 42 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.),
- art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535).

Autor: Gabriel Gawroński, prawnik